FAKULTET ZA PRAVNE I POSLOVNE STUDIJE
„DR LAZAR VRKATIĆ“
S E M I N A R S K I R A D
Predmet: Korporativna bezbednost
Organizacija transnacionalnih korporacija
i njihov uticaj na politiku države
Mentor: Student:
Prof.dr Slobodan Marković
Br.indeksa:
Niš, 2018.god.
Sprega sa organima vlasti postala je toliko čvrsta da se može govoriti o punoj
međuzavisnosti i simbiozi koje održavaju određeni društveni sistem. U vezi s tim, autori koji
se bave međunarodnim odnosima, sa razlogom konstatuju da nije čudno da u kriznim
situacijama, kada je ugrožen nacionalni bankarsko-finansijski sistem SAD, usled mogućeg
bankrotstva neke od većih banaka, zaseda i inicira odgovarajuće mere Savet za nacionalnu
bezbednost.
4
1.
ORGANIZACIJA TRANSNACIONALNIH KORPORACIJA I
NJIHOV ZNAČAJ NA POLITIKU DRŽAVE
1.1.
Istorijat i nastanak transnacionalnih korporacija
Put ka savremenim multinacionalnim kompanijama dolazi iz dva pravca. Još u XVIII
i XIX veku su se u najrazvijenijim zemljama počela pojavljivati velika i veoma moćna
preduzeća, koja su, iako nacionalna, ispoljavala faktičku nezavisnost od sopstvene države i
od njenih interesa.
U Velikoj Britaniji, na primer, preduzeća kao što su Istočno--indijska kompanija,
Kompanija za Hadsonov zaliv i Kraljevska afrička kompanija, bila su nosioci kolonijalne
ekspanzije, prodirući pre zvaničnih britanskih organa na područja na drugim kontinentima
radi eksploatacije jeftinih sirovina i radne snage.
Ova su preduzeća u stvari i upravljala takvim područjima, raspolažuci i sopstvenim
oružanim službenicima. Organe samih kompanija zamenjivali su zatim britanski državni
organi te su takva područja stavljana pod vlast britanske krune. Slična preduzeća u SAD
mnogo su duže istupala odvojeno od vlade SAD, težeći da u područjima koja su eksploatisala
postavljaju i održavaju režime, čija će dužnost biti da održavaju uslove pogodne za nesmetan
rad kompanije.
Po tome je naročito ostala poznata američka kompanija
United Fruit,
koja je do skora
vršila stvarnu vlast u mnogim zemljama Srednje Amerike. I u ovom slučaju državni aparat
zemlje u kojoj je bilo sedište preduzeća bio je spreman da joj priskoči u pomoć: kao što je
poznato, oružane snage SAD su intervenisale u latinoameričkim zemljama kadgod su
tamošnje političke snage pokušale da uvedu reforme koje bi ugrozile privilegovan položaj
američkih preduzeća.
To se onda tumačilo kao napad na interese građana SAD.
Savremeno transnacionalno preduzeće (multinacionalna kompanija) predstavlja
sistem kapitalističkih privrednih jedinica koje su raspoređene u više država i podređene
jednom centru.
Sedište preduzeća je u jednoj od razvijenih kapitalističkih država, a delovi koji su van
nje mogu biti ili ogranci (branše) samog tog preduzeća, nad kojima ono ima potpunu vlast, ili
njegove filijale, koje ono kontroliše kao glavni akcionar.
5
