ORGANIZOVANI KRIMINALITET
1. Koja su opšta obeležja savremenog organizovanog kriminaliteta?
S jedne strane imamo impozantan napredak, u naučnotehnološkom i uopšte civilizacijskom
pogledu, do neslućenih razmera, a s druge strane imamo ekspanziju, najmračnijih i
najbizarnijih pojava, kao produkt organizovanog kriminala, prevashodno iz materijalnih
razloga.
Ono što karakteriše organizovani kriminal, svakako je i činjenica, da se kriminalne grupe
izuzetno brzo integrišu i adaptiraju, ne ograničavajući se na jedan kriminalni oblik ili
delatnost, teritoriju i drugo, pa je saradnja internacionalnih kriminalnih organizacija razvijena
na svim poljima.
Poznato je da organizovanom kriminalu pogoduju nestabilne institucije vlasti, krhke
ekonomije i državne strukture podložne korupciji. U takvim uslovima on najbolje uspeva i širi
svoje „zlokobne pipke“. Okolnosti u kojima se Srbija našla, tokom protekle dve decenije,
predstavljaju flagrantan primer za pojavu, ukorenjivanje i raznolikost organizovanog
kriminala, a potom njegovu ekspanziju do razmera koje je nemoguće kontrolisati.
2. Šta se podrazumeva pod kriminalom i kakvo je njegovo određenje u užem i širem
smislu?
Kriminal predstavljaju sve one aktivnosti (i propuštanja) koje ugrožavaju, u određenom
vremenskom razmaku, pojedina lica ili pak dobra u materijalnom i moralnom smislu, koja
pripadaju tim pojedincima, raznim društvenim organima i organizacijama kao i društvu uzev
u celini, a koje su inkriminisane u važećem kazneno-pravnim normama jedne zemlje,
smatraju se i pravno tretiraju kao njen kriminalitet za to vreme.
U
užem smislu
kriminal predstavljaju sva registrovana i sankcionisana krivična dela na
nekoj teritoriji u određenom vremenskom periodu. U
širem smislu kriminal
određuje sva
ponašanja kojima su prekršene krivično-pravne norme, bez obzira na to da li su vinovnici
poznati ili ne, da li je prema njima pokretan krivični postupak i izrečene sankcije ili ne.
3. Podela kriminaliteta?
Tradicionalno prihvaćena podela je ona koja se odnosi na vrstu objekta zaštite i KD kojim se
napada zaštitni objekat pa tako imamo:
1.
Opšti kriminalitet
2.
Privredni kriminalitet
3.
Politički kriminalitet
4.
Ekološki i
5.
Kompjuterski ili sajber kriminalitet
Kriminalitet se razvrstava i prema nekim drugim kriterijumima npr. maloletnički kriminalitet,
saobraćajni, profesionalni, povratnički i dr.
4. Koji su osnovni problemi koji se javljaju u definisanju pojma organizovanog
kriminaliteta?
Zbog svoje sveobuhvatnosti i različiih vidova ispoljavanja, postoje mnoge definicije,
slične i različite, ali nijedna sveobuhvatna i sveprihvaćena.
Kroz istoriju definicija organizovanog kriminaliteta se menjala, ali je njena suština ostala
ista. To je aktivnost kriminalnih grupa ili organizacija čiji je cilj protivzakonito obavljanje
poslova, odnosno organizacija ili mreža sa ciljem vršenje krivičnih dela radi sticanja koristi ili
moći.
Rezultati brojnih teorijskih istraživanja ukazuju nam na osnovni problem koji se javlja u
definisanju pojma organizovanog kriminaliteta, s obzirom na to da neki autori smatraju da svi
oblici grupnog kriminalnog delovanja ne predstavljaju i organizovani kriminalitet. Pobornici
ovog mišljenja ističu da je za postojanje organizovanog kriminaliteta, pored elemenata koji
karakterišu organizovano kriminalno delovanje, nužan još jedan element -veza kriminalne
organizacije sa državom i njenim organima.
Analizom sadržaja kriminološke i krivičnopravne naučne i stručne literature koja je bila
dostupna, može se zaključiti da ne postoje identični stavovi među autorima o nužnosti
postojanja veze kriminalne organizacije sa državom i njenim autorima, kao bitnog elementa
organizovanog kriminaliteta, mada većina autora smatra da organizovani kriminalitet
uključuje vezanost za delovanje u okviru javnih institucija i povezanost sa organima vlasti.
5. Kako organizovani kriminalitet definišu pojedini strani autori (Malc, Eliot, Bečer)
Definiciju koja je kasnije postala osnov za sve druge definicije dao je Majkl Malc(Michael
Maltz) prema kojoj „..kriminalne i duge nezakonite aktivnosti velikih, trajnih, multi
ekonomskih organizacija koje su osnovane pre svega u kriminalne svrhe, uz rešenost da
koriste korupciju i nasilje u svojim aktivnostima”.
Eliot smatra da organizovani kriminalitet u svom sadržaju, pored organizovanosti,
planiranja, podele zadataka, discipline i odgovornosti unutar kriminalne organizacije čiji je
cilj ostvarivanje dobiti i profita, obuhvata i određenu vezu sa državom i pojedinim njenim
organima, u vidu saradnje organa koji primenjuju zakon sa onima koji ga ne poštuju i žele da
ga izigraju. Takođe, ovaj autor smatra da je organizovani prestup smišljen društveni
poremećaj u kome grupa koja ima ovlašćenje da primeni zakon, sarađuje u gaženju zakona. U
vezi s tim, ovaj autor navodi da se pod organizovanim prestupom u stvari „podrazumeva
uzajamni dogovor profesionalnih prestupnika da se na različite načine pomažu. Pri tome,
posebno se misli na prećutne sporazume koji se zaključuju između profesionalnih prestupnika
i drugih službenika koji se staraju o primeni zakona, a da bi se ovi prvi zaštitili od hapšenja i
kažnjavanja”.
Bečer (Boettcher) naglašava da se organizovani kriminalitet odlikuje uređenim
zajedničkim delovanjem više lica (koja teže da ovo bude trajno) sa ciljem da se ostvare
direktno ili indirektno poslovno pokriveni profiti ili pak uticaj u oblasti javnog života tako što
će pribaviti i nuditi zakonom zabranjene ili kontrolisane proizvode i usluge, preuzimati,
odnosno kontrolisati legalna preduzeća, vršiti krivična dela (radi obogaćivanja), težeći da
ilegalnim metodama ostvare stvarne monopole.
6. Šta je to transnacionalni organizovani kriminalitet
1.
Obezbeđivanje profita
2.
Kupovina i obezbeđivanje političkog uticaja, socijalnog statusa, zaštite putem
različitih metoda zbog obezbeđivanja veće zaštite
3.
Kupovina slave, društvenog ugleda, zaštite
4.
Kupovina ugleda
A sve se to ne može obezbediti bez pranja novca – ( ubacivanje novca u legalne
tokove kupovinom kompanija i umetnčkih dela i dr. )
10. Kako se mogu klasifikovati uzroci koji pogoduju nastanku i razvoju organizovanog
kriminaliteta?
1. Ekonomski uzroci
2. Socijalni uzroci
3. Politički uzroci
11. Ekonomski uzroci organizovanog kriminaliteta
Pojava globalnog finansijskog tržišta ekonomije i kapitala, koja zahteva fleksibilnije i
otvorenije granice, doprinosi pojavi i razvoju transnacionalnog organizovanog kriminaliteta.
Osnivanje rasprostranjenih finansijskih tržišta, globalizacija u oblasti ekonomije i
uspostavljanje zajedničkih tržišta su osnovni ekonomski faktori koji doprinose
organizovanom kriminalitetu, s obzirom na to da slobodno kretanje dobara i usluga, novca i
ljudi omogućava nove dimenzije organizovanog kriminaliteta, ali i aktuelizaciju već
postojećih oblika kao što su prekogranična krijumčarenja, različite vrste organizovanih
prevara, itd.
Novi sistem formiranja kompanija, transnacionalna vlasništva i poboljšanje
regulacije za zapošljavanje koje dozvoljavaju zapošljavanje ljudi iz različitih zemalja
predstavljaju pogodne uslove za nastanak i razvoj organizovanog kriminaliteta, posebno u
razvijenim, zapadnim zemljama.
Bitni ekonomski faktori koji doprinose organizovanom
kriminalitetu su izuzetna pokretljivost i transfer novca i kapitala koji se odvija kako unutar
države, tako i na međunarodnom nivou.
Pored razvijenih zemalja, organizovani kriminalitet je prisutan i u zemljama koje nisu
tako ekonomski razvijene, pa je i u zemljama u tranziciji našao odgovarajuće ekonomske
uslove za raznovrsnu kriminalnu delatnost. U prvom redu misli se na transformaciju
ekonomskog sistema zamalja u tranziciji kroz
proces vlasničke transformacije.
12. Socijalni uzroci organizovanog kriminaliteta
Izvori društvenih promena, a samim tim i organizovanog kriminaliteta su različiti i nalaze se u
činiocima u koje se ubrajaju: društveni sukobi, evolutivne tendencije u društvu, ili pak uticaj
moći, vlasti, sile i autoriteta. Pored navedenih, mnogobrojne socijalne protivrečnosti u društvu
dovode do rasta svih oblika nasilja, koji razarajuće deluju na stabilnost i sigurnost
novouspostavljenih društvenih poredaka, u kojima organizovani kriminalitet predstavlja jednu
od najsloženijih pretnji za ekonomsku i socijalnu stabilnost i sigurnost društva, naročito
društva u tranziciji.
Stalna urbanizacija, praćena povećanim kretanjem (mobilnost) ljudi
dovodi do većeg nivoa anonimnosti u društvu, što može biti iskorišćeno za organizovano
kriminalno delovanje u smislu olakšavanja kontakata ljudi na velikim udaljenostima, što
naravno koristi širenju organizovanog kriminaliteta.
Nedovoljno obrazovanje stanovništva, siromaštvo, otuđenost, izolovanost pojedinca i
društvenih grupa, kao i druge socijalne anomalije bitno doprinose nastanku i razvoju
organizovanog kriminaliteta u slabo razvijenim zemljama, odnosno zemljama u tranziciji.
Dalje, socijalna nestabilnost, pored ekonomske krize, koja uzrokuje pad društvenog standarda
usled niskih primanja, značajno utiče na pojavu i razvoj organizovanog kriminaliteta u
društvu, naročito u slabo razvijenim državama.
13. Politički uzroci organizovanog kriminaliteta
Početak devedesetih godina XX veka predstavlja ulazak u novu etapu društvenih odnosa u
svetu, koja je praćena mnogobrojnim i čestim društvenim promenama na globalnom nivou,
koje su se odrazile na sve sfere društvenog života (političku, ekonomsku, socijalnu, kulturnu,
normativnu, moralnu itd.), i koje su, kao takve, imale uticaja na razne društvene pojave, ali i
negativne društvene pojave, kao što je organizovani kriminalitet. Te fundamentalne promene
suštinski su uticale na političku strukturu i političke procese u svetskim odnosima. Nadalje,
pomenute političke promene dovele su do profilisanja određenog političkog modela koji se
ogleda u pokušaju uspostavljanja jedinstvenog političkog sistema, koji bi bio važeći i jedini
model političkog sistema. Taj politički model je u suštini, američki model političkog sistema,
pri čemu se Amerika označava kao model budućnosti za celokupno čovečanstvo. Nastoji se,
da se „američki politički model” generalizuje i institucionalizuje u svim zemljama,
prvenstveno zemljama koje su sačinjavale Varšavski pakt, zemljama nastalim raspadima
višenacionalnih država (SSSR, SFR Jugoslavije, Čehoslovačke), koje se nazivaju „zemlje u
tranziciji”. Mehanizam za ostvarivanje političkog modela jeste uspostavljanje i širenje
demokratije u navedenim zemljama. Taj proces se ostvaruje kroz „jačanje institucija
demokratskog društva”, razvijanje višestranačke parlamentarne demokratije, jačanje izbornih
sistema, uspostavljanje odgovarajućeg obrazovnog sistema, itd. Tako bi se stvorio politički
model koji bi karakterisalo postojanje više političkih stranaka, koje se na demokratskim
izborima bore za vlast, odnosno smenjuju vlast. Ovakvo stanje društvenih odnosa doprinosi
nastajanju, razvoju i širenju organizovanog kriminaliteta u zemljama u tranziciji.
Unutrašnje krize, ukoliko su još rezultat različitih oblika pritisaka i uticaja iz okruženja
(politički, ekonomski, tehnološki, itd.), neminovno dovode do dalje proizvodnje i
produbljivanja negativnih tendencija, sa ciljem destabilizovanja pravnog poretka, a time i do
narušavanja nacionalne bezbednosti i stabilnosti političkog sistema, kroz ispoljavanje
različitih oblika organizovanog kriminaliteta.
14. Istorijat nastanka mafije
Mafija je neminovno stvorena u Italiji, a svoje korene vuče sa Sicilije. Reč
mafija
dolazi
od italijanske riječi
Mafioso
, što u prevodu znači
Familija
. Ali, mafijom se danas naziva
svaka uticajna kriminalna organizacija, koju ima skoro svaka država na svetu. Japanci imaju
svoju, Rusi svoju, Kinezi svoju, Kolumbijci svoju... No “etiketa Mafija” se lepi svakoj
svetskoj moćnoj kriminalnoj organizaciji sa porama u svim slojevima društva, od vrha do dna.
Kako je Sicilija najveće ostrvo u Sredozemnom moru, uvek je bila na meti mnogih država.
