POJAM ORGANIZOVANOG KRIMINALITETA
Pojam kriminaliteta I tipologija kriminalnih pojava:
Pojam potice od latinske rijeci crimen-zlocin. Najopstije definicije polaze od toga da je
kriminalitet drustvena pojava vrsenja KD od strane pojedinaca.
Razlikujemo pravne, socioloske I kriminoloske definicije.
Pravne definicije
ogranicavaju na to da su u pitanju pojave koje ugrozavaju drustvene
vrijednosti, a koje su predvidjene kao KD..Problem pravne definicije je sto kriminalitet
tretira u formalnom smislu. Prema Litreu-teska povreda zakona ili morala, zakon
kaznjava, moral ne odobrava. Prema Feriju-antidrustveni cin koji koji vrijedja neko
prave, a ima I uzroke.
Socioloski pristup
je siri I sadrzajniji, jer ne posmatra samo djelo, vec ucinioca,
drustvene uzroke, uslove I posledice kriminaliteta.To su dakle drustvene pojave kojeima
se ugrozavaju osnovne drustvene vrijednosti. (Dirkem, Lagase).
Kriminoloska definicja
mozemo je odrediti kao skup drustvenih pojava kojima se
ugrozavaju univerzalne drustvene vrijednosti, a koje su sankcionisane krivicnim pravom.
Po njima,
svojstva kriminaliteta su :
skup individulanih pojava, pojava koja ima
drustveni karakter, negativna drustvena pojava, istorijska pojava, univerzalna pojava.
Organizovani kriminalitet kao posebni oblik delikvencije
Org.krim.se od pocetka odvija iza paravana, nevidljiv je,a prisutan, ugrozavajuci I
prijeteci, pa je dolazilo do stvaranja nejasnoca I protivurecnosti o samom fenomenu ove
aktivnosti.. Ima izuzetnu sposobnost da koristi povoljne uslove za infiltriranje u legalne
drustvene structure I da se vjesto prilagodjava konkretnoj drustveno politickoj I
ekonomskoj situaciji, ne smao unutar jedne zemlje nego I na medjunarodnom planu. Jos
nema opsteprihvacene definicije pojma org.krim. Osnovni problem odnosi se na
preciznost sadrzaja termina organizovani, jer se cesto pod isti pojam svrstava I
organizovana kriminalna grupa, organizovano kriminalno udruzenje, sve do tipa klasicne
mafije.Postojanje org.krim. odnosi se jos I na posebnost structure kriminalne
organizacije, njene veze sa organima vlasti,posebnosti cilja,metoda I oblika djelovanja.
PROBLEMI DEFINISANJA ORGAN.KRIMINALITETA
Problemi razgranicenja pojmova
Ozbiljne probleme u definisanju OK cini poistovjecivanje ili nedovoljno razlikovanje
sustinskih sadrzaja pojava bliskih po srodnosti ispoljavanja, a ipak u sustini razlicitih.To
se posebno odnosi na mijesanje pojmova transnacionalni,medjunarodni,profesionalni,
kriminalitet bijelog okovratnika sa organizovanim kriminalitetom, te pojmova
organizovane kriminalne grupe, kriminalne organizacije I mafije kao sustinskih subjekata
organizovanog kriminaliteta.Internacionalni je falsifikovanje novcanica, trgovina ljudima
I eksploatacija prostitucije I trgovina drogom.Medjunarodni kriminalitet predstavlja
delikte kojima se cine povrede medjunarodnog prava, obicajnog I
ugovornog.Profesionalni je vrsta delikvencije kojom se bave profesionalni izvrsioci
KD.Obuhvata djela u povratu, cije izvrsavanje zahtijeva odredjenu specijalnost,strucnost,
kontinuitet djelatnosti.Profesionalni kriminalitet je siri pojam, a organizovani je samo
jedan od njegovih oblika. Kriminalitet bijelog okovratnika je vrsta profesionalnog
kriminaliteta, tzv.kriminalne elite, sto podrazumijeva deliktne radnje izvrsilaca KD koji
se nalaze ne poziciji drustvene hijerarhije.
Organizovane kriminalne grupe I kriminalne organizacije:
Bitna svojstva koja ih razgranicavaju u posebnosti kriminalnih obiljezja su:strukturnost,
broj osoba koje ih cine, zajednicki cilj, cvrstina unutrasnjih odnosa I strogost pravila,
uzajamni odnos clanova grupe.
Grupe:
Grupa je primarni oblik kolektiviteta, manja ili veca, organizovana ili
neformalna, skupina ljudi koji zajednicki zive,rade I ponasaju se na odredjeni
nacin.Motivacija moze biti pozitivna I negativna , od cega I zavisi karakter grupe.Opste
odlike su: zajednicka akcija, podjela funkcija medju clanovima grupe,postojanje grupnih
normi I pravila ponasanja, relativna trajnost grupe.Ne spada svaka kriminalna grupa u
formu organizovanog kriminaliteta.Org.kriminalitet je utvrdjena podjela duznosti I
zadataka u cilju izvrsenja KD. Veoma je vazno istaci razlike izmedju kljucnih koncepcija,
kao sto su organizovani kriminalitet I kriminalitet koji je organizovan, organizovani
kriminalitet I mafija, kriminalna organizacija I drugi tipovi kriminalnih grupa, te
organizovani I transnacionalni kriminalitet. Prema tome u kriminolgiji su poznate razne
vrste delikventnih, a u socijalnoj patologiji devijantnih grupa.
Delikventna grupa:
ovaj oblik grupe predstavlja vid neformalne drustvene skupine
asocijalnih I antisocijalnih osoba I orijentacije, koji se povremeno I spontano okupljaju I
zajednicki provode slobodno vrijeme.Rijec je o posebnoj socijalnoj skupini prestupnika
koju karakterise odredjeni stepen unutrasnjih veza, zajednicki interesi I veci stepen
inteziteta medjusobne komunikacije. Odlikuje se medjusobnim povjerenjem I solidarnosti
clanova, uvazavanjem I podredjivanjem autoritetu volje.Formiraju se prema vrsti
prestupnistva kojim se bave. Najcvrsce veze imaju kriminalne grupe koje mogu biti u
vidu bandi, zlocinackih udruzenja, djelova organizacije mafije.
Kriminalna grupa:
predstvalja poseban oblik delikventnih skupina.Mogu biti
privremenog karaktera, a mogu da prerastu u kriminalne bande.Obrazuju se na osnovu
uzajamne privlacnosti pojedinaca, radi zadovoljavanja mnogih licnih potreba I zelja.
Gang je jedan od specificnih oblika delikventne grupe, razbojnicka banda maloljetnih
delikvenata sklonih vandalizmu I drugim oblicima nasilja.Karakteristika je urbanih
sredina, sa promenljivim sastavom,od manjih grupa do kriminalnih sindikata.Sluze se
metodama ucjene,prijetnje,podmicivanja,zastrasivanja I nasilja. Najvisi nivo kriminalnog
organizovanja postoji u sindikatima, velikim I stalnim udruzenjima kriminalaca, koji
djeluju kao poslovne organizacije.Struktura kriminalne grupe je soecificna I po tome sto
u njoj postoje pojedinci koji predstvaljaju autoritet, tzv.vodje u misljenju.
Organizovana kriminalna grupa:
ovaj termin je prvenstveno krivicnopravni pojam
kojim se oznacava poseban oblik kriminalne grupe. To je grupa izvrsilaca krivicnih
djela,udruzenje od najmanje 3 osobe koje su povezane radi trajnog,ponovljenog ili
povremenog cinjenja KD,pri cemu svaki od njih daje svoj udeo u cinjenu KD. Ove grupe
su dinamicne, a ne staticne cjeline.Mijenjaju se u zavisnosti od kriminalne radnje koju
krivicnopravnom smislu mogu se podvesti pod formu org.zlocina, ali svi moguci oblici
org.zlocina ne moraju biti I oblici org.kriminaliteta.
TEORIJSKI PRISTUPI U DEFINISANJU ORG.KRIMINALITETA
Imajuci u vidu veliki broj definicija, definisanje org.kriminaliteta moze se svrstati u 4
grupe pristupa: - kao posebnog oblika savremenog profesionalnog kriminaliteta, kao vid
djelatnosti kriminalnih organizacija, kao zlocinacko udruzenje koje se organizovano u
saucesnistvu bavi pojedinim oblicima kriminaliteta, po krivicno pravnom osnovu I po
mjesovitom kriterijumu.
Definisanje pojave kao posebnog oblika profesionalnog kriminaliteta:
Ovakve definicije odnose se na 3 vrste sadrzaja:
1.povezanost s vlascu (
org.kriminalitet
mora biti u sprezi sa drzavom I da njega nem abez saradnje sa vlastima, nezavisno od
toga koja partija je na vlasti I koji je rezim u pitanju.Od sposobnosti org.krim.zavisi
koliko ce dospjeti u vrh vlasti.)
2.profitni cilj (
org.krim.je kontinuirana zavjera u cilju
sticanja profita, a ne nasumicno krsenje zakona).
3.politicki uticaj(
to je organizovana
kriminalna djelatnost zasnovana na liderstvu,discipline, planiranju I konspirativnosti
kriminalnog djelovanja, sa pretenzijama obezbedjenja odredjenog statusa I uticaja u
politickim I ekonomskim strukturama drustva).
Definisanje pojave kao skupa razlicitih vidova kriminaliteta:
Poljska u predlogu Koncencije za UN 1996.daje jednu veoma opsirnu definiciju. OK
podrazumijeva grupne aktivnosti 3 ili vise osoba, sa hijerarhijskom ili licnom
povezanoscu, sto omogucuje njihovim vodjama da dodju do profita,teritorija ili trzista, uz
primjenu nasilja, zastrasivanja,korupcije uz podsticanje kriminalnih aktivnosti I ulaganja
u legitimnu ekonomiju, a narocito: ilegalnom trgovinom narkotika, trafikingom ljudi,
falsifikovanjem novca, nezakonitom trgovinom kulturnih dobara, kradjom I
zloupotrebom nuklearnih materijala, terorizmom, tgovinom oruzjem, , korupcijom
zvanicnika.
Definisanje pojave prema karakteristikama kriminalnih organizacija:
Organizovana delikvencija je cvrsta forma kriminalnog zajednickog ponasanja, sa
odredjenom poslovnom organizacijom, cije se structure izrazavaju u sindikatima I
ostalim organizovanim hijerarhijama kriminalnog svijeta. Komisija za kriminal Cikaga
smatra da poslovanje OK karakterise: namjera ili izvrsenje KD, konspiraciju u cilju
vrsenja KD, trajnost konspiracija u vremenskom periodu, sticanje znacajnih finansijskih
moci I trazenje politicke I ekonomske sigurnosti.
M.Milutinovic :
cvrsto organizovane
grupe kriminalaca, koji djeluju duzi niz godina, na osnovu sopstvenih normi, sto im
omogucava cvrsta organizacija sa hijerarhijskim odnosima I velika operativnost u
akcijama.
Definicije krivicnopravne prirode:
Neke definicije polaze od broja djela, vrste
kriminalne djelatnosti I kaznenih sankcija.Prema tome, OK se smatraju djela grupe
osumnjicenih koji izvrse dva ili vise KD na ilegalnom trzistu, za koje je predvidjena
kazna zatvora u trajanju od 4 ili vise godina. Prema tome ilegalna trzista se odnose na
trzista za: ilegalna dobra, nelegalna trgovina legalnim dobrima, nelegalno pruzanje
usluga. Prema nasem zakonu, ovaj oblik kriminaliteta se dovodi u vezu sa vrsenjem
odredjenih vrsta I oblika KD protiv: ustavnog uredjenja ili bezbjednosti, covjecnosti I
medjunarodnog prava, falsifikovanje I pranje novca, neovlascenja proizvodnja I
stavljanje u promet opojnih droga, nedozvoljena trgovina oruzjem, trgovina ljudima,
razbojnistvo, razbojnicka kradja, davanje I primanje mita, iznude, otmica I druga KD za
koja je najmanja zaprijecena kazna u trajanju od najmanje 5 godina, kada je u njima
prisutan element organizovanog kriminaliteta u smislu udruzivanja radi vrsenja KD.
Definisanje prema mjesovitim kriterijumima:
Poznati njemacki kriminolog Kajzer
definise OK na osnovu njegovih sledecih karakteristika: udruzivanje vise lica u profitno
orjentisanu zajednicu, postupanje po planu, organizaciona struktura, povezivanje
ilegalnih I legalnih aktivnosti, fleksibilna tehnologija djelovanja, koriscenje tehnicke
infrastructure, vrsenje uticaja na politiku, medije, javnu upravu,pravosudje I
privredu,pokretnost, internacionalnost. U nasem ZKP-u 3 su bitna uslova nuzna za
postojanje krivicnih djela OK: da je izvrseno KD rezultat organizovanog djelovanja vise
od 2 lica, da je njihov cilj vrsenje teskih KD radi sticanja dobiti ili moci. Pored toga u
Zakoniku su navedeni I drugi uslovi: da je svaki clan imao unaprijed odredjen zadatak, da
je djelatnost organizacije planirana na duze vrijeme, da se djelatnost zasniva na primjeni
odredjenih pravila, kontrole I discipline clanova, da se djelatnost vrsi u medjunarodnim
razmjerama, da se koriste privredne ili poslovne structure, pranje novca ili nezakonito
stecena dobit, da postoji uticaj organizacije na politicku vlast, medije, izvrsnu ili sudsku
vlast. Mico Boskovic zakljucuje da sadrzaj pojma OK obuhvata organizovano kriminalno
djelovanje, sa ciljem pribavljanja protivpravne imovinske koristi I ostvarivanja profita.
KARAKTERISTIKE ORGANIZOVANOG KRIMINALITETA:
1. Kriminalna organizacija – kriminalni sindikati
2. 2.hijerarhija – odgovornost I subordinacija
3. mrezna struktura
4. fleksibilnost u radu
5. infiltriranje u drzavne I privredne structure
6. veza sa organima vlasti I drgim institucijama
7. nasilje kao metod
8. profit kao cilj
9. profesionalizam kao karakteristika.
1.Kriminalna organizacija – kriminalni sindikati:
Prvi uslov za konstitutivni element OK jeste postojanje odredjene organizacije –
udruzenja kriminalaca ili organizovanih kriminalnih grupa. Ali to nije svaka organizacija
vec specificni oblik, koji karakterisu: organizovanje na tipu kriminalnih sindikata, veoma
cvrsta struktura organizacije, ukljucivanje veceg broja lica, raznolika struktura clanstva,
porodicni tip odnosa. Rekles razlikuje 3 pojavna oblika kriminalne karijere: obicnu,
profesionalnu, organizovanu. OK je onaj koji iniciraju I vrse kriminalni sindikati.
Koza Nostra :
po uzoru na moderne drzave pociva na 3 osnovna pricipa: narod, teritorija
I vlada. Narod je drugo ime za njene clanove, ateritoriju cine uglavnom seoska podrucja
na Siciliji. Vise familija obrazuje okrug, vise okruga provinciju.Na celu regionalnih
zajednica su komiteti, koji cine dio piramidalne strukture, ciju bazu cine sefovi familija, a
4. Fleksibilnost u radu :
savremeni oblici kriminalnih organizacija sve vise poprimaju
vid legalnih korporacija koje se u metodu rada prilagodjavaju potrebama.One to cine po
principima: brze promjene oblika rada I kriminalne djelatnosti, veoma lakog
prilagodjavanja savremenim tokovima,koriscenja savremenih tehnickih dostignuca u
radu, prilagodljivosti trzistu, sirenja kriminalne djelatnosti kao cilj.
Manje organizacije su teze za identifikovanje I borbu protiv njih.Vise naginju
manipulacijama I korupciji, nego pucnjavi I bombama.Nelegalnost ih je primorala da
rade tajno I da se vise fokusiraju na fleksibilne I prilagodljive organizacione strukture I
na oblike funkcionalne saradnje medju grupama sa dopunskim vjestinama. OK koristi
raznolikost I fleksibilnost privrede I tesko pregledne finansijske kanale za prikrivanje
svojih mahinacija.Tako je npr Kamora u Napulju, osnivanjem preduzeca I kroz
sponzorstva potkopala regionalnu privredu I stvorila snazni
konzorcijum.Nagomilavanjem privredne moci u rukama OK ugrozeno je drustvo u cjelini
I pojedinacni gradjanin.
5. Infiltriranje u drzavne I privredne strukture:
mnoge kriminalne organizacije se u
novije vrijeme pojavljuju kao legalna preduzeca.Na taj nacin pokusavaju da imitiraju
svoje legalne konkurente, pomjerajuci fokus svojih aktivnosti sa jednog sektora na drugi,
sa nelegalne trgovine kradenom robom na falsifikovanje novca, sa trgovine narkotika na
trgovinu ljudima. Miler kaze da svaki krug pranja novca zavrsava infiltracijom u legalne
poslove.Transakcije koje su krivicno gonjene u mnogim djelovima svijeta,sprovodjene su
u onim drzavama koje ih dozvoljavaju ili podrzavaju.Prenosenje djelatnosti iz nelegalnog
poslovanja u sector legalnog, stvara vezu izmedju podzemlja I gornjeg svijeta, sto daje
vaznu podrsku kriminalnim preduzecima koja su umijesana u razne nelegalne
aktivnosti.Na taj nacin OK prosiruje svoju vezu,ukljucujuci profesionalce koji im pomazu
da sakriju visinu svoje dobiti I da tu dobit investiraju u nove poslove.
6. Veza sa organima vlasti I drugim institucijama:
ono sto OK bitno razlikuej od
djelatnosti drugih kriminalnig grupa jeste veza sa drzavom I njenim organima.Na osnovu
tih veza vodje posjeduju imunitet koji im obezbjedjuje nesmetano obavljanje ilegalnih
aktivnosti.Da bi dosla do takvih veza, kriminalna organizacija koristi razne metode kao
sto su korumpiranja,ucjene,pritisci,iznude I sl.Po nekim misljenima OK je zanovan na
slabostima politicara.Veza izmedju kriminalnog podzemlja I predstavnika vlasti
reflektuje se na 2 nacina: obavljanje prljavih poslova za drzavu ili je rijec o korumpiranju
pojedinaca,najcesce nosilaca javnih ovlascenja.Na meti OK su
politicari,sudije,tuzioci,policajci,ministri… Kako navodi Albaneze u svojim odnosima sa
drzavom, mafija ima 2 lica: ona je izvan drzave I protiv nje, jer ne priznaje drzavni
monopol nad nasiljem,ukljucujuci ubistvo. Ona je I unutar drzave , jer je veliki broj
njenih aktivnosti povezan sa upotrebom javnih finansija I aktivnim ucescem u javnom
zivotu.
7. Nasilje kao metod:
nasilje kao jedna od bitnih formi I obiljezja OK, ima visestruki
smisao kao metod zastrasivanja protivnika, kao nacin odrzavanja discipline unutar
organizacije, te kao nacin izvrsenja kriminalnih radnji.Upotreba nasilja se odnosi na 3
smjera aktivnosti u kojima je moguca: nasilje unutar kriminalne grupe zbog potrebe
odrzavanja discipline, nasilje izmedju konkurentskih organizacija, nasilje izvan
