(klasična   obrada   zemljišta,   velike   količine   mineralnih   đubriva   i   pesticida),   ka   održivim
sistemima vodi preko tzv. “low-external-input“ sistema (Liebman i Davis 2000), odnosno LISA
sistema   –   Low   Input   Sustainable   Agriculture   (Stonehouse,   1991)   do   sistema   organske
poljoprivrede (Organic Farming), kao rezultata dominacije ekološke paradigme u odnosu na
ogoljen   materijalistički   pristup   poljoprivredi   kao   primarnoj   ljudskoj   delatnosti.   Proizvodno-
ekološki   uslovi   nalažu   iznalaženje   novi   rešenja   u   tehnologiji   gajenja   ratarskih   a   naročito
hortikulturnog i lekovitog bolja. Takva rešenja podrazumevaju fleksibilniju agrotehniku koja će
predstavljati spoj konvencionalnih metoda sa modernim tehnologijama (metode konzervacije
zemljišta,   plodored   sa   većim   učešćem   leguminoza,   integralna   zaštita   bolja,   toleratne   sorte   i
kvalitetna dorada semena) kada su u pitanju sistemi racionalnijih ulaganja. Međutim, kada se
radi o organskoj poljoprivredi promenama u tehnologiji gajenja interesantnih biljnih vrsta mora
se pristupiti na jedan suptilnji način.

Mogućnosti usmeravanja jugoslovenske poljoprivrede ka održivim sistemima razvoja

mora se posmatrati u sklopu tranzicije ka tržišnoj ekonomiji i tehničke, tehnološke i ekonomske
moći države. U tom smislu, na izgradnji ovakvih sistema postavljaju se prioriteti, pre svega, na
državnom,   ali   i   na   regionalnom   nivou,   sa   naglaskom   na   kvalitet   i   veću   raznovrsnost
poljoprivrednih   proizvoda.   Sa   druge   strane,   agronomska   i   ekonomska   fleksibilnost   odrzivih
sistema   treba   da   ostvari   i   određenu   socijalnu   funkciju   približavanjem   seoskog   stanovništva
urbanom,   kao   i   da   smanji   razliku   između   proizvođača   i   potrošača.   Očekivane,   anticipirane
promene   moraju   imati   i   preciznija   određenja   u   pojedinim   segmentima   tehnologije   gajenja
značajnim za biljnu proizvodnju.

Sistemi koji teže održivoj poljoprivredi u cilju racionalnijeg pristupa prirodnim resursima

su znatnije racionalizovani i modifikovani u tom pogledu. Naime, oslanjaju se na: redukovane
sisteme obrade zemljišta, pretežno konverzacijskog karaktera; veoma ozbiljnim pristupom
vezanim za sistem đubrenja i mineralne ishrane bilja; integralni pristup u zaštiti bilja kao i na
davanje sve većeg značaja plodoreda (Slika 1 i Tabela 1).

Konvencionalni sistemi zemljoradnje u svetu i kod nas odlikuju se uglavnom intezivnim

agrotehničkim merama: duboka obrada zemljišta raoničnim plugom, velikim brojem prohoda
teške mehanizacije, masovnom upotrebom mineralnih đubriva i pesticida i marginalizovanom
ulogom plodoreda, odnosno dominacijom monokulture.

Polazeći od činjenice da su globalni fenomeni zagrevanja atmosfere i efekat staklene

bašte uslovljeni ne samo industrijskim zagađenjima, te da je poljoprivredna proizvodnja postala
jedan od najvećih zagađivača, prvenstveno zbog neodgovarajućih agrotehničkih mera vrlo je
značajno naučno razmotriti problematiku vezanu za osnovne postulate i iznaći mogućnosti
adaptacije i uvođenja konzervacijskih tehnika i metoda.

Potreba za što zdravijom sredinom i brojne negativnosti koje su prouzrokovane

sadašnjom   konvencionalnom   poljoprivredom   dovele   su   i   do   pravaca   budućeg   razvoja
poljoprivrede   zasnovanog   na   potpunom   odsustvu   hemije,   među   kojim   je   i   tzv.   organska
poljoprivreda. Ovaj pravac u poljoprivredi ima još davno neke svoje poklonike još od Masanobu
Fukuoke (1914), Rudolfa Schteiner-a (1924), preko Ser Alberta Howard-a (1948), koji su bili
poklonici   jednog   zdravog   ratarenja   bez   upotrebe   hemije.   Danas   je   sve   to   već   na   mnogo
ozbiljnijem nivou.

Konvencionalni sistemi zemljoradnje

Odr

živi sistemi zemljoradnje



Visoka cena energije, samim tim
povećani ukupni troškovi po jedinici
proizvoda.



Sistemi obrade zemljištazasnovani na
konvencionalnoj obradi zemljišta
(raonični plug – oranje).



Sistemi   djubrenja   zasnovani   na   širokoj
primeni   uglavnom   mineralnih   đubriva.
Kao   posledice   nedostatka   organskog
materije (spaljivanje žetvenih ostataka i
smanjenje   primena   organiskih   đubriva)
smanjenje % humusa u zemljištu.



Sistemi zaštite bilja – nekontrolisana i
nestručna primena pesticida, naročito
herbicida.



Povećana erozija i degradacija zemljišta,
kao i kontaminacija podzemnih i
površinskih voda nitratima i reziduama
pesticida.



Zanemarivanje plodoreda na račin
slobodnog ratarenja.



Način fiksacije azota – Najviše u
upotrebi kod leguminoza

Rhizobium sp.



Gubitak najplodnijih oraničnih površina:
rudnici   površinskih   kopova,   izgradnja
puteva,   fabrika,   zagadjena   atmosfera
(kisele   kiše)   koja   uništava   biljni
pokrivač.



Manji ukupni troškovi po jedinici proizvoda.



Sistemi obrade zasnovani na redukovanoj i
konverzacijskoj obradi zemljišta.



Izmenjeni   sistemi   djubrenja,   održavanje   nivoa
organske   materije   zaoravanjem   žetvenih
ostataka,   đubrenje   organskim   đubriva   i
sideracija;   promena   formulacijeminehralnih
đubriva i lokalizovano i pravovremeno unošenje.



Izmenjeni sistemi zaštite bilja – značajno
smanjena upotreba pesticida na osnovu strogih
zakonskih propisa u zaštiti životne sredine i
primena integralnih mera borbe.



Potreba smanjenja erozije i degradacije
zemljišta, kao i kao i smanjenja kontaminacije
podzemnih i površinskih voda nitratima i
rediduama pesticida.



Značajno veća uloga plodoreda: povećanje broja
(diversifikacija) gajinih vrsta; povećano učešće
travno – leguminoynih smeša; združivanje
useva; međusezonski usevi; pokrovni usevi.



Uvođenje nesimbiotskih azotofiksatora.



Izgradnja

efikasnije

korišćenje

hidromelioracionih sistema i potreba regulisanja
ekstremnog vodnog režima (stresa).



Povećanje značaja rejonizacije gajenja useva i
bolje korišćenje specifičnih povoljnosti lokacije;
adaptacije kultivara odnosno stvaranje posebnog
ideotipa za uslove nižih, racionalnijih ulaganja
(low – input )



Uredjenje zemljišta i infrastrukture. Veći značaj
boljem kvalitetu, čuvanju i promet semena.

Tabela 1. Osnovne karakteristike konvencionalnih i održivih sistema zemljoradnje

Šta mora karakterisati

sistem organske

zemljoradnje

Pojedine mere koje se

koriste na organskim

farmama

Šta je za organsku

proizvodnju



Nije dozvoljena
upotreba agro –
hemikalija (min.
Đubriva, pesticida,
regulatora rasta)



Ne korsti GMO



Upotrebljavaju se
organska i
minerološka
đubriva



Plodored



Biološka ravnoteža



Zatvoren lanac
ishrane, malo inputa



Razlaganje
organskih materije
preko malčiranja i
kompostiranja



Održivo upravljanje
resursima (voda,
zemljište, energija)



Očuvanje zemljišne
plodnosti, smanjenje
erozije



Organsko stočarstvo



Upotreba bioloških
preparata u zaštiti
bilja



Upotreba visoko
prinosnih sorata
otporni na bolesti i
štetočine



Uvođenje
efikasnog
đubrenja,
pokrovnih useva i
azotofiksirajućih
leguminoza



Upotreba
mehaničnih mera u
borbi protiv korova



Upotreba
komposta i
biofertilizatora

Tabela 2. Osnovne karakteristike organske poljoprivrede

Opšti princip u organskoj proizvodnji su zasnovani na upotrebi sredstava i nčina koji

vode ekološkoj ravnoteži prirodnih sistema (Tabela 2). Primarni cilj je svakako optimizacija
zdravlje i proizvodnije međuzavisnosti unutar agroekosistema (zemljište, biljka, životinja,
covek).

Prema podacima SOEL-Survey cit. Fruhvald, 2002 (tabela 3), pod organskom

proizvodnjom nalazi se više od 17 miliona hektara širom sveta. Najveći deo tih površina nalazi
se u Australiji (7,7 mil. ha), Argentini (2.8 mil. ha), u državama Severne amerike ( 1.3 mil. ha) i
Italiji (više od milion ha).