UNIVERZITET U BEOGRADU
FAKULTET VETERINARSKE MEDICINE
I
MINISTARSTVO POLJOPRIVREDE, ŠUMARSTVA I
VODOPRIVREDE REPUBLIKE SRBIJE
- UPRAVA ZA VETERINU -
PRIPREMA EDUKATORA ZA UNAPREĐENJE
OBRAZOVANJA PROIZVOĐAČA I OSTALIH SUBJEKATA U
LANCU PROIZVODNJE HRANE ŽIVOTINJSKOG POREKLA
IV
ORGANSKA PROIZVODNJA U
STOČARSTVU
Autori
Prof. dr Slobodan Jovanović
Prof. dr Mila Savić
Asist. mr Ružica Trailović
Centar za unapređenje obrazovanja u veterinarskoj medicini
Beograd, Bulevar oslobođenja 18
____
1
____
SADRŽAJ
ORGANSKA PROIZVODNJA U STOČARSTVU.....................................3
Organska poljoprivreda.................................................................................3
Značaj organske poljoprivrede u funkciji očuvanja ekosistema ................. 5
Organska poljoprivreda u funkciji očuvanja biodiverziteta..........................6
Razvoj organske proizvodnje u svetu........................................................... 8
Organsko stočarstvo....................................................................................11
Posledice intenzivne proizvodnje................................................................11
Osnovni principi organskog stočarstva ......................................................13
Značaj autohtonih rasa u organskom stočarstvu......................................... 14
Obeležavanje i identifikacija grla u organskom uzgoju..............................16
Izbor životinja za organski uzgoj................................................................ 16
Standardi dobrobiti životinja u organskom uzgoju..................................... 19
Ishrana domaćih životinja u organskom uzgoju......................................... 20
Proces prelaska sa konvencionalne na organsku proizvodnju
domaćih životinja........................................................................................21
Principi zdravstvenog nadzora životinja u organskom uzgoju .................. 22
Umesto zaključka: kada i gde treba planski razvijati organsko
stočarstvo?...................................................................................................24
Literatura.....................................................................................................26
____
2
____
do velikih promena u biosferi. Mada je intenzifikacija poljoprivredne
proizvodnje, kako ratarske, tako i stočarske donela mnogo koristi ljudskom
društvu, čovečanstvo je uočilo negativne efekte tek kada se u 20. veku
suočilo sa pojavama kao što su redukovane prirodne populacije i
proizvodni problemi koji su nastali kao posledica primene agrotehničkih
mera, pre svega meliorativnih zahvata, hemizacije, kao i nekontrolisane
primene savremenih farmaceutika u cilju povećanja monokulturne
proizvodnje, odnosno specijalizacije u okviru stočarstva. Osnovni negativni
efekti koji prate konvencionalnu intenzivnu poljoprivrednu proizvodnju
ogledaju se u eroziji zemljišta i biodiverziteta, animalnim proizvodima koji
se dobijaju od životinja koje se gaje u uslovima hroničnog stresa, prisustvu
rezidua antibiotika i hemijskih proizvoda za zaštitu bilja.
Nasuprot intenzivnoj proizvodnji, koja je zasnovana na monokulturi,
velikim aglomeracijama životinja na malom prostoru i u stajama,
smanjenom angažmanu radne snage i primeni proizvoda hemijske
industrije na velikim površinama, organska proizvodnja se oslanja na
poluintenzivne sisteme, rotacije kultura, prirodne biljne resurse, ispašu,
skloništa za slučaj nepogoda i kombinovano držanje više vrsta domaćih
životinja. Ovakva proizvodnja je u osnovi agroekološka i doprinosi
humanizaciji prostora u savremenom svetu. Kako je osnovna ideja kod
organske proizvodnje bazirana na tezi da eksploataciju treba prilagoditi
prirodnim uslovima i omogućiti normalan oporavak staništa, biodinamička
poljoprivreda i stočarstvo se nazivaju i samoodrživi. Ovakva proizvodnja
zahteva veće angažovanje radne snage za 10-15%, što unekoliko povećava
troškove, ali u isto vreme, obezbeđuje i veću zaposlenost na selu time
umanjujući depopulacione efekte intenzifikacije u poljoprivradi. Za
oživljavanje organske poljoprivrede potrebno je obezbediti kompletnu
društvenu saglasnost, pošto se povećana ulaganja isplate tek kad se pojave
prvi efekti prodora na tržišta sa potrošačima koji su svesni potencijalnog
zdravstvenog rizika koji nastaje usled konzumacije hrane dobijene u
izrazito komercijalnim sistemima.
Samoodrživa, organska poljoprivreda predstavlja pokušaj da se identifikuju
metode koje treba da omoguće proizvodnju organske hrane uz smanjivanje
negativnih uticaja intenzivne poljoprivredne proizvodnje na ekosistem.
____
4
____
Prema definiciji koju je dala FAO organizacija organska poljoprivreda
podrazumeva proces održivog razvoja ruralne sredine u skladu sa
raspoloživim resursima, tradicijom, biodegradabilnim potencijalom
staništa i predstavlja zaokruženu i celovitu farmsku proizvodnju ratarsku i
stočarsku, čime je obuhvaćeno i očuvanje i obnova prirodnih resursa kao i
povratak tradicionalnim vrednostima i znanjima.
Organska poljoprivreda podrazumeva izbegavanje i restrikciju upotrebe
veštačkih đubriva, herbicida i pesticida, kao i hemoterapeutika u cilju
smanjenja njihove koncentracije u biljnim i animalnim proizvodima. Da bi
se uz redukovanu primenu hemizacije i povećanje radne snage očuvala
ekonomska dobit ovo podrazumeva da se maksimalno pažljivo koriste
prirodni resursi, naročito pašnjaci i livade, što je veoma pogodno za
eksploataciju zaštićenih biogeografskih celina.
Organska poljoprivreda može da donese velike koristi ljudskom društvu.
Međutim, zbog manje intenzivnosti neophodno je da se obezbedi
kompletna informisanost tržišta o prednostima ovog pristupa, kao što je
dobijanje zdrave, bezbedne hrane i posledičnom padu zdravstvenog rizika
populacije. Proizvodnja u skladu sa biogeografskim odlikama dovodi do
smanjenja nivoa ambijentalnog zagađenja iz poljoprivrede, što predstavlja
veoma značajnu korist po društvo u celini, obezbeđuje veću zaposlenost
seoskog stanovništva, ali i povećava troškove proizvodnje ukoliko se
striktno ne sprovode pozitivni zakonski propisi koji zabranjuju
zagađivanje. Organska poljoprivredna proizvodnja obezbeđuje podršku
međunarodnih organizacija za očuvanje životnog ambijenta i prirodne
sredine i time doprinosi i globalnoj popularizaciji jedne zemlje i njene
privrede.
Značaj organske poljoprivrede u funkciji očuvanja ekosistema
Konzervacija prirodne genetičke varijabilnosti kod divljih i domesticiranih
vrsta, kao i unapređivanje staništa je zadatak za čovečanstvo u 21 veku i
daljoj budućnosti (2, 3). Očuvanjem biodiverziteta ne ispunjavaju se samo
etičke norme savremenog civilizovanog društva, već se obezbeđuje da se
biološki potencijal planete zemlje koristi na efikasniji, samoodrživi i više
____
5
____
se uočava objektivna opasnost od njihovog naglog iščezavanja zbog
opadanja adaptacionih sposobnosti.
Osnovni problem sa kojim se suočava savremeno čovečanstvo je zagađenje
biosfere koje dovodi do klimatskih promena, povećanja kiselosti zemljišta
i voda i promene hemijskog sastava živih organizama. Tako je
ustanovljeno da je koncentracija nitrata u vodama u direktnoj linearnoj
korelaciji sa potrošnjom azotnih đubriva, koncentracija pesticida i
herbicida u animalnim tkivima sa potrošnjom hemijskih sredstava, sadržaj
antibiotika u mleku i jajima sa intenziviranjem profilakse i terapije i tako
dalje. Kako je upotreba antibiotika u veterinarskoj medicini značajno
doprinela razvijanju rezistencije mikroorganizama, organski uzgoj na pravi
način eliminiše uticaj veterinarske kurative na pojavu rezistentnih sojeva i
favorizuje uzgoj genetski rezistentnih životinja, što doprinosi očuvanju
animalnih resursa u stočarstvu i zaštiti biodiverziteta.
Biorazgradljivost materija koje ne nastaju u prirodi veoma je ograničena i
njihova upotreba dovodi do akumulacije hemijskih jedinjenja koja
ispoljavaju organotoksične, teratogene i/ili genotoksične efekte na ukupnu
živu populaciju, uključujući i ljude. Zbog toga, (24) postoji sve veća
potreba da se ograniči i izbegne primena biološki nepoznatih materija u
poljoprivredi, uz istovremeni monitoring stepena zagađenja.
Pored toga biodinamički proizvodni sistemi omogućavaju kontrolu
patogenih populacija na osnovu prirodnih mehanizama koji obezbe|uju
kontinuitet interspecijske ravnoteže u jednom ekosistemu. Hemijska
sredstva pomoću kojih su suzbijane neželjene patogene populacije u
ambijentu nisu na žalost uspela da iskorene ove po strukturi jednostavne i
veoma prilagodljive populacije, ali su dovela do redukcije korisnih
organizama kao što su oprašivači i/ili predatori štetočina. Na ovaj način je
smanjena mogućnost odbrane ekosistema od najezdi štetočina. Organska
poljoprivreda potencira prirodne selekcione vektore koji kontrolišu veličinu
i brojnost populacija koje su prisutne na staništu i time omogućava ne samo
pojavu štetnih organizama u velikom broju, nego i selektivno delovanje
imunološkog izazova na ekonomski korisne populacije, poput domaćih
životinja.
____
7
____
