Visoka škola za turisti
č
ki menadžment Šibenik
Dijana
Č
i
č
in-Šain, pred.
Skripta iz Osnova menadžmenta
Visoka škola za turisti
č
ki menadžment Šibenik
Skripta iz Osnova menadžmenta
D.
Č
i
č
in-Šain, pred.
1
SADRŽAJ:
I. DIO OSNOVE MENADŽMENTA
1. TEMELJNI POJMOVI U MENADŽMENTU .................................................................. 6
1.1. Definiranje menadžmenta ............................................................................................... 6
1.2. Odnos organizacije i menadžmenta................................................................................. 9
1.3. Funkcije menadžmenta.................................................................................................... 9
1.4. Odnos menadžerskih funkcija i razina menadžmenta ................................................... 13
1.5. Menadžerska znanja i vještine....................................................................................... 14
1.6. Razine menadžmenta..................................................................................................... 15
2. POVIJESNI RAZVOJ MISLI O MENADŽMENTU.......................................................... 18
2.1. Razli
č
iti pristupi izu
č
avanju menadžmenta................................................................... 18
2.1.1. Konvencionalni pristupi izu
č
avanju menadžmenta................................................ 18
2.1.2. Nekonvencionalni pristupi menadžmentu.............................................................. 21
2.1.3. Suvremeni pristupi menadžmentu.......................................................................... 24
3. MENADŽMENT I OKRUŽENJE ....................................................................................... 27
3.1. Eksterna okolina............................................................................................................ 27
3.1.1. Op
ć
a ili socijalna okolina....................................................................................... 27
3.1.2. Poslovna okolina ili okolina zadatka...................................................................... 29
3.2. Interna okolina............................................................................................................... 31
3.3. Odnos poduze
ć
a i okoline ............................................................................................. 31
3.3.1. Djelovanje okoline na poduze
ć
e ............................................................................ 32
3.3.2. Odgovor poduze
ć
a na djelovanje okoline .............................................................. 33
4. ETIKA I DRUŠTVENA ODGOVORNOST MENADŽMENTA....................................... 35
4.1. Etika i moral .................................................................................................................. 35
4.2. Poslovna etika ............................................................................................................... 36
4.3. Društvena odgovornost ................................................................................................. 38
4.4. Menadžerska etika u poduze
ć
u i društvena odgovornost.............................................. 39
II. DIO FUNKCIJA PLANIRANJA
5. MENADŽERSKO PLANIRANJE ...................................................................................... 42
5.1. Važnost planiranja......................................................................................................... 42
5.2. Razine planiranja........................................................................................................... 43
5.4. Koraci u planiranju........................................................................................................ 45
5.5. Vrijeme planiranja......................................................................................................... 46
5.6. Odgovornost za planiranje ............................................................................................ 46
6. VIZIJA, MISIJA I CILJEVI................................................................................................. 48
6.1. Vizija poduze
ć
a ............................................................................................................. 48
6.2. Misija poduze
ć
a............................................................................................................. 49
6.3. Ciljevi poduze
ć
a............................................................................................................ 50
6.4. Menadžment pomo
ć
u ciljeva (MbO) ............................................................................ 53
6.4.1. Definiranje ciljeva .................................................................................................. 53
6.4.2. Analiza klju
č
nih rezultata....................................................................................... 54
7. MENADŽERSKO PREDVI
Đ
ANJE.................................................................................... 57
7.1. Metode predvi
đ
anja....................................................................................................... 58
7.1.1. Metode ekstrapolacije ............................................................................................ 58
7.1.2. Metode procjene eksperata..................................................................................... 60
7.1.3. Metode simulacije .................................................................................................. 62
Visoka škola za turisti
č
ki menadžment Šibenik
Skripta iz Osnova menadžmenta
D.
Č
i
č
in-Šain, pred.
3
12. PROCES UNAPRE
Đ
IVANJA I USKLA
Đ
IVANJA ORGANIZACIJE......................... 133
IV. DIO FUNKCIJA KADROVIRANJA
13. KADROVIRANJE ........................................................................................................... 139
13.1. Radni odnosi i sindikalno organiziranje.................................................................... 140
13.2. Odnos menadžmenta i sindikata................................................................................ 142
14. SUSTAV PRIBAVLJANJA I SELEKCIJE KADROVA................................................ 144
14.1. Pribavljanje kadrova.................................................................................................. 145
14.2. Selekcija kadrova ...................................................................................................... 146
14.3. Selekcija menadžera.................................................................................................. 148
15. OBRAZOVANJE I RAZVOJ KADROVA ..................................................................... 152
15.1. Obrazovanje kadrova................................................................................................. 152
15.2. Razvoj karijere .......................................................................................................... 156
16. MENADŽERSKI SUSTAV OCJENJIVANJA RADNE USPJEŠNOSTI KADROVA . 159
16.1. Metode ocjenjivanja radne uspješnosti ..................................................................... 160
16.2. Sustav kompenzacija i nagrada za izvršeni rad......................................................... 162
17. MENADŽERSKO VO
Đ
ENJE I PONAŠANJE LJUDI .................................................. 168
17.1. Ponašanje ljudi u organizaciji ................................................................................... 168
18. MOTIVACIJA KAO POTICAJ ZA RAD ....................................................................... 173
18.1. Teorijske odrednice pojma motivacije za rad ........................................................... 173
18.2. Faktori motivacije za rad........................................................................................... 176
18.3. Teorije motivacije za rad........................................................................................... 178
18.3.1. Sadržajne teorije motivacije ............................................................................... 178
18.3.2. Procesne teorije motivacije ................................................................................ 182
18.3.3. Teorija poja
č
anja posla....................................................................................... 185
18.4. Suvremene strategije motivacije ............................................................................... 188
V. DIO FUNKCIJA VO
Đ
ENJA
19. VODSTVO....................................................................................................................... 191
19.1. Modeli vodstva.......................................................................................................... 194
19.1.1. Model osobina .................................................................................................... 195
19.1.2. Bihevioralni modeli............................................................................................ 195
19.1.3.Kontingencijski modeli ....................................................................................... 204
20. ME
Đ
ULJUDSKI ODNOSI, GRUPE I KONFLIKTI ...................................................... 210
20.1. Me
đ
uljudski odnosi ................................................................................................... 210
20.2. Grupe......................................................................................................................... 210
20.3. Organizacijski konflikti............................................................................................. 216
21. MENADŽERSKO KOMUNICIRANJE.......................................................................... 218
21.1. Vrste i mediji komunikacija ...................................................................................... 219
21.2. Komunikacijski modeli i mreže ................................................................................ 221
VI. DIO FUNKCIJA KONTROLIRANJA
22. MENADŽERSKO KONTROLIRANJE.......................................................................... 226
22.1. Mjerila poslovne uspješnosti poduze
ć
a kao sustav kontrole..................................... 229
22.1.1. Mjerila poslovne uspješnosti poduze
ć
a sa stajališta vlasnika ............................ 230
21.1.2. Mjerila poslovne uspješnosti poduze
ć
a sa stajališta uprave poduze
ć
a .............. 231
21.1.3. Mjerila poslovne uspješnosti poduze
ć
a sa stajališta ostalih zainteresiranih ...... 233
21.2. Metode i tehnike menadžerske kontrole.................................................................... 233
21.2.1. Metode financijske kontrole............................................................................... 234
21.2.2. Metode kontrole operacija.................................................................................. 238
Visoka škola za turisti
č
ki menadžment Šibenik
Skripta iz Osnova menadžmenta
D.
Č
i
č
in-Šain, pred.
4
21.2.3. Metode kontrole marketinga .............................................................................. 239
Popis korištene literature.................................................................................................... 242
Visoka škola za turisti
č
ki menadžment Šibenik
Skripta iz Osnova menadžmenta
D.
Č
i
č
in-Šain, pred.
6
1.
TEMELJNI POJMOVI U MENADŽMENTU
Prije definiranja pojma menadžmenta nužno je napomenuti da, kada se govori o menadžmentu
treba razlikovati tri pojma koja se u tom kontekstu koriste, a to su znanstveni menadžment,
znanost menadžmenta i znanost o menadžmentu. Znanstveni menadžment predstavlja pristup
menadžmentu koji se temelji na spoznajama F. W. Taylora, o
č
emu
ć
e kasnije u tekstu biti
više rije
č
i. Znanost menadžmenta predstavlja primjenu statisti
č
kih metoda i metoda
operacijskog istraživanja prilikom rješavanja problema i odlu
č
ivanja, a razvila se tijekom
Drugog svjetskog rata u svrhu donošenja strategijskih i takti
č
kih vojnih planova. Znanost o
menadžmentu se može definirati kao organizirano znanje o menadžmentu, a ubraja se u
humanisti
č
ke znanosti jer se bavi, u najve
ć
oj mjeri, ljudima, njihovim rastom i razvojem,
me
đ
utim, menadžment se bavi i propisanim akcijama djelovanja, njihovom primjenom i
kontrolom ostvarenih rezultata, te stoga jedan broj autora tretira menadžment i kao
tehnologiju.
Predmet istraživanja znanosti o menadžmentu je konkretna praksa, odnosno primjena
menadžmenta u kojoj se odvijaju razli
č
ite pojave i procesi. Na taj na
č
in definiran predmet
znanosti o menadžmentu obuhva
ć
a funkcije menadžmenta, oblike, metode i stilove
menadžmenta, efikasnost i efektivnost menadžmenta, stimuliranje menadžmenta i cijeli niz
drugih pitanja.
Cilj znanosti o menadžmentu je otkriti zakonitosti koje vladaju pojavama i procesima koji
predstavljaju predmet istraživanja menadžmenta, stoga
ć
e se u okviru sadržaja kolegija
"Osnove menadžmenta" studenti upoznati s temeljnim zakonitostima i principima koje je
znanost o menadžmentu ve
ć
prepoznala i definirala, kako bi ih mogli nadograditi
odgovaraju
ć
im specijaliziranim menadžerskim znanjima kojima
ć
e se baviti kolegiji na višim
godinama studija i kako bi ih mogli uspješno primijeniti na svojim menadžerskim radnim
mjestima.
1.1. Definiranje menadžmenta
Hrvatska rije
č
menadžment, kao prevedenica engleske rije
č
i management, se u najširem
društvenom smislu, može poistovjetiti s pojmom procesa i koordinacije efikasno korištenih
ljudskih i materijalnih resursa, kako bi se postigli odre
đ
eni ciljevi
1
. Menadžment je vrlo
složen pojam te ga je mogu
ć
e promatrati i definirati s razli
č
itih aspekata, kao što su
menadžment kao poslovni proces, kao nosioci odre
đ
enih funkcija u poduze
ć
u, menadžment
kao vještina, kao znanstvena disciplina, profesija ili funkcija u poduze
ć
u. Najve
ć
i broj autora
prihvatio je “procesni” pristup definiranja menadžmenta iz kojeg proizlazi definicija
“Menadžment je proces oblikovanja i održavanja okruženja u kojem pojedinci, rade
ć
i zajedno
u skupinama, efikasno ostvaruju odabrane ciljeve”
2
.
Me
đ
utim, takva op
ć
a i polazna definicija nužno traži nadopune koje je mogu
ć
e svesti na
sljede
ć
e:
1
Z. Cerovi
ć
: “Hotelski menadžment”, Fakultet za turisti
č
ki i hotelski menadžment, Opatija, 2003., str. 3.
2
H. Weihrich i H. Koontz: “Menedžment”, 11. izdanje, Mate d.o.o, Zagreb, 1998., str. 4.
