EVROPSKI UNIVERZITET BRČKO DISTRIKT
TEHNIČKI FAKULTET
GEODEZIJA
SEMINARSKI RAD
Osnovi ekološkog inženjerstva
Tema: Osnove planetarnih sistema
i sistematizam životne sredine
Brčko, novembar 2015
2
S A D R Ž A J
UVOD
3
1. OSNOVE PLANETARNIH SISTEMA I SISTEMATIZAM ŽIVOTNE SREDINE 4
1.1.
Metode istraživanja životne sredine 6
2. GEOGRAFSKI OMOTAČ
7
2.1.
Osnovne odlike geografskog omotača
7
2.2.
Sastav I struktura geografskog omotača
9
2.2.1 Geokomponente
9
2.2.2 Geosfere
10
2.2.3 Geosistemi
10
3. AKSIOMI, ZAKONI I ZAKONOMJERNOSTI U GEOGRAFKOM OMOTAČU 11
3.1.
Aksiomatičnost geografskog omotača
11
3.2.
Zakon cjelovitosti
12
3.3.
Kruženje materije I energije 14
3.4.
Ritmičnost, cikličnost I periodičnost u geografskom omotaču
16
3.5.
Samoregulatisvnost geografskog omotača 17
4. Zaključak
20
LITERATURA
21
4
1. OSNOVE PLANETARNIH SISTEMA I SISTEMATIZAM
ŽIVOTNE SREDINE
Saznanje o sistemima, posebno u prirodnim naukama, omogućilo je utvrđivanje
uslovljenosti međusobne povezanosti pojava i procesa konkretne geografske sredine i uopšte
geografskog omotača. Saznanje o vezama između žive i nežive prirode, te elementarne
povezanosti društva sa elementima prirodne sredine u osnovi predstavlja sistematizam prirodne i
društvene sredine.
U fizici se pod sistemom pordrazumijeva cjelokupnost fizičkih elemenata; sistem može
biti homogeni i heterogeni, a na njih djeluju unutrašnji i spoljašnji faktori. Homogeni sistem je
onaj koji se sastoji samo od jedne faze i nije podložan razbijanju u podsisteme. Heterogeni
sistem je takav koji traje u više faza i sastavljen je od više podsistema.
U teoriji sistema se pod determinantom sistema podrazumijeva određena cjelina
sastavljena od uzajamno povezanih međusobno uslovljenih jedinki ili elemenata. Sistem je
kompozicijska cjelina elemenata u kojem postoje stalne uzajamno uslovljene interakcije, kako
izneđu, tako i unutar samih komponenata. Dakle, sistem definišu njegovi elementi,
međuelementarne veze i odnosi, unutrašnja energija sistema i odnos sistema prema uticaju
spoljašnjih faktora.
Kompleksna i komponentna geografska nauka u osnovi predstavlja sistem. Sistem je
prisutan i u definiciji geografije jer je ona sistem prirodnogeografskih i društvenogeografskih
nauka koje izučavaju omotač Zemlje, prirodne i proizvodne geokomplekse i njihove
geokomponente. Među sistemom geografskih nauka postoji tijesna veza jer se geokomponente
međusobno dopunjuju i djeluju u interakciji te zajendo čine cjelovit sistem.
Ekologija je relativno mlada naučna disciplina i uglavnom se definiše kao nauka koja
proučava odnose živih bića prema neživoj i živoj prirodi. Bez obzira na prilično jasno
determinisan predmet izučavanja ekologije uzajamni odnosi živih bića, kao i odnosi živih bića i
okolne nežive sredine još uvijek ne postoji jedinstvena opšteprihvaćena definicija ove naučne
oblasti.
Nauka o životnoj sredini („Environmental Science“) relativno je nova multidisciplinarna i
generalistička nauka
1
. O predmetu njenog proučavanja ne postoji opšta saglasnost, kao što ne
postoji ni terminološka saglasnost oko naziva ove discipline.
Nauka o životnoj sredini je medjudisciplinarna prirodna nauka, mada je mnogi svrstavaju
i u interdisciplinarne nauke (po čemu nije striktno prirodna nauka, već ima i elemente tehničkih,
biotehničkih i društvenih nauka) Nauka o životnoj sredini obradjuje pitanja kao što su klimatske
promene, zaštita i konzervacija prirode, biodiverzitet, kvalitet voda, zagadjenje voda, zagadjenje
zemljišta, korišćenje prirodnih resursa, upravljanje otpadom, održivi razvoj, zagadjenje vazduha,
zagadjenje bukom, prirodne katastrofe, upravljanje rizikom, metode remedijacije i dr. Polja
izučavanja nauke o životnoj sredini su hemija, fizika, nauka o Zemlji, biologija, ekonomija
(prirodne nauke), pravo, sociologija, psihologija, etika, politika, filozofija (društvene nauke,
humanističko-filozofske nauke), inženjerstvo, poljoprivreda (tehničke nauke), informatika
(informatičke nauke), slika 1.
1
Cunnigham, W.,Saigo, B., Environmental Science – a Global Concern WCB, W.C. Brown Publishers, 1990.
5
Slika 1
:
Polja oslonaca nauke o životnoj sredini
2
Životna sredina se pojednostavljeno sastoji iz tri sfere (slika 2).
Slika 2
: Sfere koje čine životnu sredinu
3
Ljudska populacija (S
1
) je dinamički element koji se stalno mijenja i raste, dok je prirodna
sredina (S
2
) ograničen element, i utiče na promjenjenu sredinu (S
3
) koji je ito tako ograničen
element. Ovo znači da je uravnotežen ekonomsko-društveni razvoj povezan sa prirodnom
sredinom i zavisi od načina na koji društvo može da nađe odgovarajuće metode za najefikasnije
harmonizovanje ova tri elementa. Ljudska aktivnost kroz društvenu aktivnost zalazi u prirodu
razvijanjem poljoprivrede, industrije i infrastrukturom mjenjajući prirodnu sredinu u
promjenjenu sredinu. Priroda ove promjene može do izvjesne granice da bude apsorbovana.
2
Ender, E.D., B.F.Smith, Environmental Science – A Study of Interrelationships, 11th edition, Mc Graw-Hill
International Edition, New York (2008)
3
Stangu, I., Enache, M. and Ravdan, M. 2003. Cadastre – Feedback of Human Actions upon Enviroment, FIG
Working Week 2003.
