OSNOVI, DEFINICIJA I ZNAČAJ TEHNOLOŠKOG PROCESA
Proizvodnja i proizvodni sistem
"Proizvodnja predstavlja svrsishodnu djelatnost usmjerenu na dobivanje upotrebnih
vrijednosti i prisvajanje prirodnih resursa za ljudske potrebe što znači da predstavlja opšti uslov za
razmjenu materije između čovjeka i prirode odnosno vječiti prirodni uslov za život ljudi pa stoga i
jeste jednako svojstvena svim oblicima ljudskog društva."
"Proizvodnja predstavlja usmjerenu aktivnost koja ima za cilj dobivanje proizvoda korisnih za društvo
čija struktura varira u širokim granicama kako po vrsti tako i po kvalitetu i količini“
"Proizvodni sistem je skup različitih elemenata koji su u takvoj međusobnoj vezi da kao cijelina daju
bolji rezultat od rezultata koje samostalno mogu da proizvedu njegovi dijelovi."
Razvoj proizvodnih sistema u osnovi uslovljen je:
- sposobnošću predviđanja događaja;
- brzinom usvajanja novih tehnoloških rješenja;
- kvalitetom postupaka promjene stanja, oblikovanjem elemenata sistema i relacija između njih i
njihovih karakteristika;
- kvalitetom organizacije sistema;
- kvalitetom upravljanja postupcima promjene stanja;
- efikasnošću i kvalitetom funkcija sistemske podrške-logistike.
transformacija ulaznih veličina u nizu postupaka promjene stanja u izlazne veličine projektovanog
kvaliteta i vrijednosti.
Klasifikacija proizvodnih sistema
Statički, odnosno dinamički proizvodni sistemi
Detreministički, odnosno stohastički proizvodni sistemi Otvoreni, odnosno zatvoreni proizvodni
sistemi Kompleksnost proizvodnog sistema (jednostavni, složeni i vrlo složeni sistemi)
Tehnološki sistemi
osnovni dio proizvodnog sistema omogućava prevođenje ulaznih u izlazne veličine u potrebnom
obliku i karakteru obuhvata liniju ili skup mašna
Tehnološki sistem obuhvata:
-
obradne sisteme;
-
montažne sisteme;
-
sisteme za rukovanje materijalom;
-
upravljanje zalihama;
-
upravljanje kvalitetom;
-
upravljanje alatima i priborima;
-
upravljanje održavanjem;
-
skladišne sisteme;
-
upravljačke sisteme.
Pripremu proizvodnje moguće je podijeliti na:
-
tehničku pripremu i
-
operativnu pripremu.
Proces proizvodnje i tehnološki proces
Pod proizvodnim procesom podrazumijeva se cjelokupna aktivnost ljudi i mašina na preradi i obradi
sirovina i poluproizvoda u gotov proizvod.
-
rada na proizvodnim radnim mjestima,
-
kontrole na kontrolnim radnim mjestima,
-
unutrašnjeg transporta,
-
uskladištenja materijala, alata, gotovih proizvoda itd.,
-
održavanja sredstava za rad,
-
zaštite radnika na radu,
-
snabdijevanja proizvodnje sirovinama, materijalom, vodom itd. i
-
neminovnih gubitaka u proizvodnom procesu zbog raznih uzroka.
Dio proizvodnog procesa, koji se obavlja na proizvodnim radnim mjestima, naziva se tehnološkim
procesom ili postupkom
.
tehnološki proces - cikluse proizvodnje, postupke i radne operacije ciklusom proizvodnje - vremenski
interval u kome se odvija proces proizvodnje
-
tehnološkog vremena, tj. vremena neposredne proizvodnje,
-
vremena unutrašnjeg transporta,
-
vremena tehnološke kontrole i
-
vremena neizbježnih gubitaka koji prate proizvodni proces.
Postupak rada - više istih ili raznovrsnih operacija koje čine jednu cjelinu - postupke izrade i postupke
montaže
Operacija je dio postupka rada - jednom radnom mjestu fizikalne, hemijske i strukturalne promjene
na predmetu rada operacija izrade i operacija montaže
Operacija je jedini događaj tehnološkog i proizvodnog procesa u kojem se zaista stvara nova
vrijednost
rješenje nije toliko danas dobro da već sutra ne može biti bolje kvalitetno postavljeni tehnološki
proces je osnovni temelj kvalitetne i profitabilne proizvodnje i glavno polazište organizacije i
ekonomije proizvodnje, kvaliteta proizvoda, rokova isporuke i tržišne uspješnosti
Ciljevi projektovanja tehnološkog procesa
Ciljevi projektovanja tehnološkog procesa mogu biti:
-
uvođenje novog proizvoda u program postojećeg proizvodnog sistema. Ovo je stalan cilj
kod pojedinačne i maloserijske proizvodnje;
-
projektovanje u cilju racionalizacije postojeće proizvodnje. Ovo je razvojni cilj proizvodnih
sistema sa višim tipovima proizvodnje i u domenu je najčešće organizacijskih jedinica
razvoja;
-
projektovanje u cilju izgradnje novih proizvodnih sistema.
U realizaciji ovih ciljeva postoje razlike u:
-
ograničenjima koja postoje u projektovanju koja se smanjuju prema gornjoj hijerarhiji
(redoslijedu),
-
frekvenciji realizacije koja opada prema gornjem redoslijedu i
-
broju i detaljnosti raspoloživih informacija koji opadaju prema gornjem redoslijedu.
Zadaci projektovanja tehnološkog procesa
Projektovanje tehnološkog procesa čini široki skup raznovrsnih aktivnosti koje se po
metodama izvršenja i redoslijedu mogu grupisati u slijedeće podskupove odnosno faze:
-
analiza proizvoda,
-
izbor početnog oblika - pripremka,
-
izbor tehnoloških baza (za mehaničke i toplotno - mehaničke procese)
-
utvrđivanje tipa proizvodnje,
-
definisanje vrste i redoslijeda operacija,
-
definisanje vrste i redoslijeda kontrole,
-
izbor mašina i postrojenja za izvršavanje operacija i kontrola,
-
izbor alata, pribora, pristroja i pomagala,
-
određivanje vremena potrebnog za izvršavanje operacija i kontrole,
-
određivanje potrebnog profila izvršilaca i
-
formiranje tehnološke dokumentacije.
Za izvršavanje svakog od ovih zadataka važe određeni principi i metodologija rada.
