OSNOVI
TRANSFUZIOLOGIJE
Bela Balint * Miroljub Trkulić
ISTORIJAT TRANSFUZIOLOGIJE
Vekovima se verovalo da je krv deo tela u kojem su
pohranjeni ži-
Vot, zdravlje i snaga. Početkom l7 veka otkriveno
je kako radi srce i teče krv. Time su stvoreni
preduslovi za transfuzijsko lečenje. Sve do prvih
godina 2o veka transfuzijsko lečenje pokušavano je
transfuzijama životinjske i vlastite ili tuđe ljudske
krvi. Zbog nepoznavanja krvnih grupa, ppst-
transfuzijske hemolitičke reakcije
I smrt lečenog bolesnika bile su vrlo česte, a uspeh
lečenja redak.
Transfuziologija, pojam čije značenje nije samo
tehnički postupak, već je terapijska primena krvi,
proizašla iz nauke o krvnim grupama, koju je
zasnovao Landsteiner. Ona je danas ustvari velika
oblast koja obuhvata : humanu imunologiju,
imunohematologiju i humanu genetiku.
TRANSFUZIJA krvi u samom smislu reči kao
pojam označava PRELIVANJE ili PRETAKANJE
krvi iz zdravog organizma u oboleli. Ideja da se
izgubljena krv nadoknađuje krvlju životinja ili
druge osobe stara je koliko i svet. Dokazi za to su
brojni običaji koji su se do danas zadržali na raznim
kontinentima u čitavom svetu. I danas je običaj u
koji se usudio da ponovo počne sa primenom
humane transfuzije krvi, bio je engleski ginekolog
James Blundel, koji je konstruisao aparat za davanje
transfuzije krvi. Aparat se sastojao od posebnih
igala za venepunkciju i velikog broja brizgalica.
Krv je uuimao od jakih i zdravih osoba i ubrizgavao
u vene iskrvavljenih žena nakon porođaja. Ovo su
prve medicinske indikacije za primenu transfuzije
krvi kod akutnog iskrvavljenja. Uspeh je bio
selektivan, a razlog je bio nepoznavanje ,i
neutvrđivanje krvnih grupa.l829god. l93o god.
Landseiner svojim epohalnim otkrićem otkriva
prirodna anti-A, i anti-B antitela kod ljudi i naziva
ih IZO-
AGULTININIMA. Ovo je prvo značajno naučno
otkriće u području transfuziologije, koje ni do danas
nije opovrgnuto. Landsteiner radi ovog otkrića
dobija nobelovu nagradu, l940g. Za medicinu. Iste
godine pronađen je i Rh antigen. Tako su otkrivene
krvne grupe ABO i Rh-D sistema.
Prvu humanu transfuziju u našim krajevima
primenio je Dr Subotić jednom oficiru u Cerskoj
ofanzivi. Tada je primećeno da limunska kiselina
pomešana sa krvlju sprečava njeno koagulisanje, na
taj način postavljeni su temelji KONZERVACIJE
krvi. Drugi
svetski ratomogućio je najširu masovnu primenu
konzervisane krvi
i plazme na prvim borbenim linijama. Poznavanje
krvnih grupa „
„ ABO i Rh-D sistema“ te mogućnosti konze
rvacije i brzog transporta omogućava da krv uzeta u
jednoj zemlji, bude primenjivana u drugoj.
Organizaciju prikupljanja krvi preuzima Crveni
krst. Nakon drugog svetskog rata osnivaju se brojni
centri za transfuziju krvi u svetu. Najveći značaj
otkrića novih krvnih grupa biohemijskih supstanci
odgovornih za njihovo ponašanje, i imunološkim
mehanizama leži u dragocenom doprinosu za
transplantaciju tkiva i organa. Od l95l god. Zavod
za transfuziju krvi u saradnji sa Crvenim krstom
pokreće inicijativu i vrši organizovano okupljanje
dobrovoljnih, neplaćenih davalaca krvi, anonimnih
za primaoce. Taj princip postaje doktrina, a mobilne
ekipe zavoda za transfuziju krvi kreću se u svim
regionima zemlje.
Krv i krvni sastojci
Hematopoezni
sistem funkcioniše kao celina koju
čine organi i tkiva koji učestvuju u stvaranju krvnih
ćelija i u
Hemostazi. Ovaj sistem čine: koštana srž, timus,
slezina, limfni čvorovi i limfne žlezde duž
respiratornog, digestivnog i urinarnog trakta. Sve
krvne ćelije nastaju iz matične ćelije koja ima
sposobnost sazrevanja ali i samoodržavanja. To se
događa u koštanoj srži. U krvi se nalaze samo zrele
krvne ćelije koje su nastale sazrevanjem i
njega se nalazi prozirna žuta tekućina, To je serum.
On ima isti sastav kao i plazma, samo što u njemu
nema fibrinogena. Tokom zgrušavanja fibrinogen je
prešao u fibrin i u ugrušku veže krvne ćelije.
Mućkanjem epruvete ćelije se nemogu ponovo
resuspendi-
rati. Serum se može dobiti i iz plazme. Dodatkom
kalcijuma započinje zgrušavanje plazme i stvori se
bijeli ugrušak okružen prozirnom žućkastom
tekućinom – serumom.
KRVNE GRUPE ABO SISTEMA
Krvne grupe ljudi predstavljaju nepromenlive
biološke karakteristike, koje se po Mendelovim
zakonima, faktorima nasleđa, genima prenose sa
generacije na generaciju. Genetski i serološki krvne
grupe pokazuju strogu individualnost. Krvne grupe
spadaju u imunološke pojave, a serološki se
izražavaju reakcijom antigen – antitelo. Ag- An.
ANTIGENI
: antigen je supstanca koja uneta u
organizam je sposobna da izazove stvaranje
specifičnih antitela. Ljudsi eritrociti sadrže veliki
broj antigena, koji su kao mozaik smešteni u
eritrocitnij membrani. Krvni serum može sadržavati
različita antitela za eritrocitne antigene. U
