Nataša Nikolovski Računovodstvo FA
1
Osnovna sredstva - pojam i podela
U zavisnosti od funkcije koju imaju u procesu proizvodnje ukupno uložena sredstva jednog
preduzeća mogu se podeliti na osnovna sredstva i obrtna sredstva.
Osnovna sredstva predstavljaju sva ona sredstva koja u proces proizvodnje jednog preduzeća
ulaze svojom celokupnom vrednošću , ali se pri jednom poslovnom ciklusu ne utroše u celosti
već se njihova vrednost usled fizičkog kao i moralnog rabaćenja postepeno smanjuje i do kraja
proizvodnog ciklusa zadržavaju svoj prvobitni oblik. Osnovna sredstva se mogu javiti u obliku :
stvari , prava i novca
.
Podela osnovnih sredstava može se izvršiti prema razlicitim kriterijumima u zavisnosti od
potrebe preduzeća. U našim zakonskim propisima najčešće kao kriterijum za podelu osnovnih
sredstava koristi se proces proizvodnje , tako da razlikujemo :
1. osnovna sredstva u pripremi ( izgradnji );
2. osnovna sredstva u funkciji;
3. osnovna sredstva van funkcije.
-osnovna sredstva u pripremi ( u izgradnji )
Veoma je bitno precizirati koje stvari ili koja prava treba nabaviti kao i iz kojih izvora ce biti
izvršeno finansiranje te iste nabavke. Kod ovih sredstava visina potrebnih novčanih sredstava za
njihovu nabavku se odreduje na osnovu investicionih programa kao i tehničke dokumentacije
(predračunska vrednost graĎevinskih objekata, opreme, visine troškova montaže i drugi izdaci
vezani za izgradnju i puštanje u rad datog objekta kao i izvori iz kojih se obezbeduju sredstva za
finansiranje izgradnje ).
Ulaganje u sva osnovna sredstva mogu se vršiti sa ciljem da se izgradi: novi kapacitet, proširi
već postojeci kapacitet, modernizuje ili pak izvrši zamena postojećeg kapaciteta. Osnovna
sredstva u pripremi su prema tome ona sredstva cija izgradnja još uvek nije završena, kao i ona
sredstva koja još uvek nisu spremna za datu poslovnu aktivnost. Ova sredstva se mogu javiti u
sledecim oblicima :
1. potraživanja za avanse;
2 .potraživanja po osnovu zajedničke izgradnje osnovnih sredstava;
3 .investicije u toku.
-osnovna sredstva u funkiciji
Sva osnovna sredstva jednog preduzeća koja se koriste za obavljanje delatnosti kojom se
preduzeće bavi predstavljaju osnovna sredstva u funkciji. U ova sredstva spadaju sledeće stvari i
prava: zemljišta koja služe u privredne svrhe, šume, gradevinski objekti, oprema, dugogodišnji
zasadi, osnovno stado, materijalna prava, osnivačka ulaganja datog preduzeca i ostala osnovna
sredstva.
-osnovna sredstva van funkcije
Sve obustavljene investicije jednog preduzeća, kao i osnovna sredstva koja se ne mogu više
koristiti zbog svoje fizicke porabaćenosti, ili je pak njihovo korišćenje postalo ekonomski
necelishodno zbog svog moralnog zastarevanja kao i sva ona sredstva zbog kojih pri izmeni
proizvodnog programa gube svoju upotrebnu vrednost predstavljaju osnovna sredstva van
funkcije datog preduzeća.
Nataša Nikolovski Računovodstvo FA
2
Zbog toga što ne učestvuju u obavljanju poslovnih aktivnosti jednog preduzeća ova sredstva se
otpisuju ( ova sredstva mogu izazvati dodatne troškove i na taj način smanjiti finansijski rezultat
polovanja datog preduzeca ). Ova sredstva van funkcije otpisuju se otuĎenjem putem prodaje,
privremenim ili trajnim ustupanjem nekom drugom preduzeću kome su ova sredstva potrebna za
poslovanje ili se pristupa njihovom ponovnom osposobljavanju radi ponovne upotrebe za
poslovne funkcije u preduzeću.
Knjigovodstvena evidencija osnovnih sredstava
Da bi se moglo govoriti o evidenciji osnovnih sredstava i obračunavanju njihove amortizacije,
treba napomenuti koje se
vrednosti
razlikuju kod osnovnih sredstava.
Vrednost osnovnih sredstava po kojoj su kupljena od dobavljaca predstavlja njihovu
fakturnu
vrednost
. Fakturna vrednost dobavljača, uvećana za zavisne troskove ovih sredstava (dopreme,
carine, montaže, poreza i sl.) i dovodjenje u stanje njihove funkcionalne pripremljenosti, tj.
uključivanje u upotrebu, predstavlja
nabavnu vrednost.
Nabavna vrednost sluzi za evidenciju osnovnih sredstava u knjigovodstvu, kao osnovica za
obračunavanje amortizacije, tj. otpisivanje. Kada se nabavna vrednost umanji za izvršene otpise
(
amortizovanu vrednost
), dobija se
sadašnja vrednost
osnovnih sredstava.
Tržisna vrednost
osnovnih sredstava predstavlja vrednost koja moze da se postigne njihovom prodajom i koja
može biti veća ili manja od sadašnje vrednosti.
Revalorizacija osnovnih sredstava predstavlja svodjenje knjigovodstvene vrednosti na tržišnu
vrednost. Za to svodjenje se koristi koeficjent revalorizacije po mesecima u toku godine i zbirni
koeficjent na kraju poslovne godine. Koeficjent predstavlja stopu rasta cena na malo koju
zvanično objavljuje zavod za statistiku. Vrši se radi obračunavanja realne amortizacije i radi
utvrdjivanja dobiti.
Navedi vrednosti osnovnih sredstava:
Za evidenciju osnovnih sredstava koriste se sledeca dokumenta:
-za evidenciju nabavke:
1) faktura dobavljaca ( o kupovini ) osnovnih sredstava,prevozu,montazi,carinama…
2) obračun ( situacije )
3) rešenje o besplatnom prijemu, izvestaj, zapisnici
Bez obzira na nacin nabavke, fizicki prijem osnovnih sredstava vrsi se komisijskim zapisnikom o
prijem – preuzimanju osnovnih sredstava. Po zavrsenoj nabavci strucna sluzba zaduzena za
njenu realizaciju treba da sastavi izvestaj o stavljanju osnovnih sredstava u upotrebu.
-za evidenciju otudjivanja koriste se sledeca dokumenta:
1
2
3
4
5
Nataša Nikolovski Računovodstvo FA
4
pruži dodatne podatke gde tj. u kom delu preduzeća se nalaze i koriste osnovna sredstva, ko je za
njih zadužen kao i ko odgovara za njihovu ispravnost. Reversna knjiga se ne vodi za celo
preduzece kao što je slučaj kod knjige inventara, vec se odnosi na uže organizacione jedinice. U
ovu knjigu potrebni podaci o osnovnim sredstvima koje jedno preduzeće poseduje unose se
hronološkim redom , baš onako kako i pristižu u to preduzece.
Za evidenciju svih osnovnih sredstava iz kojih se izuzimaju zemljišta, šume, višegodišnji zasadi i
osnovna stada knjigovodstvo svakog preduzeca koristi dva paralelana računa. Na prvom od ovih
paralelnih racuna treba obezbediti sve neophodne podatke o nabavnoj vrednosti, dok na drugom
računu treba obezbediti podatke o otpisanoj vrednosti konkretne vrste sredstava. Na osnovu
ovako tačno evidentiranih paralelnih računa knjigovodstvo je u mogućnosti da obracuna i treću
vrednost ovih osnovnih sredstava , a to je sadašnja vrednost.
Svako preduzeće zakonski je obavezno da prati kontni okvir koji propisuje država u kojoj to isto
preduzece posluje. Prema najnovijem kontnom planu svaki od osnovnih sredstava ima svoj tačno
odradjeni broj racuna radi lakše knjigovodstvene evidencije. U našoj zemlji za evidenciju
osnovnih sredstava predvidjeni su sledeci racuni :
020 - zemljišta;
021 - šume i višegodišnji zasadi;
022 - gradevinski objekti;
023 - postrojenja i oprema;
024 - investicione nekretnine;
025 - osnovno stado;
026 - ostale nekretnine , postrojenja i oprema;
027 - nekretnine , postrojenja , oprema i biološka sredstva u pripremi;
028 - avansi za nekretnine , postrojenja , opremu i biološka sredstva;
Svaki od ovih računa se najcešce analitički raščlanjava, jer sem brojnosti pojedinih vrsta
sredstava rašclanjavanje nalaže i potrebu za obezbedjivanjem nekih podataka koji se ne mogu
dobiti sa finansijskih kartica. Tu pre svega mislimo na podatke o količinama, površini, snazi,
kapacitetu, modelu ...
Zadatak !
Zaokruži brojeve ispred tri tačna odgovora.
U nabavnu vrednost osnovnih sredstava ne ulaze sledeći troškovi:
1.
carine
2.
održavanja i čuvanja
3.
osiguranje transporta
4.
pakovanja i sortiranja
5.
kala, rastura, kvara i loma
6.
prevoza
