Seminarski rad
2
Željko Jović 181/1
1. UVOD
Porez predstavlja instrument javnih prihoda kojim država od subjekata pod svojom poreskom vlašću
prinudno uzima novčana sredstva, bez neposredne protivusluge, radi podmirenja svojih finansijskih
potreba i postizanja socijalnih, ekonomskih i drugih ciljeva.
Osnovne karakteristike poreza su:
Derivativnost poreza – pošto poreski prihodi nisu rezultat ekonomske aktivnosti države oni
su derivativni;
Prisilnost poreza – ako poreski obveznik ne izmiri svoje poreske obaveze u redovnom
postupku pribegava se prinudnoj naplati, koju država obezbeđuje primenom svog aparata
sile;
Porezima se finansiraju javni rashodi – značajan deo nacionalnog dohotka se uzima putem
poreza od privatne privrede (fizičkih i pravnih lica) i usmerava na javnu potrošnju;
Odsustvo neposredne protivnaknade – korist koju imaju lica koja su platila porez je opšteg
karaktera;
Porez je novčano davanje – porezi se u savremenim tržišnim ekonomijama utvrđuju u
novčanim jedinicama i ubiraju u novcu.
Poreski poverioci (aktivni poreski subjekti) su nosioci subjektivnog poreskog prava na osnovu
kojeg, od subjekata koji su pod njihovom poreskom vlašću, obezbeđuju finansijska sredstva bez
neposredne protivusluge, radi pokrivanja svojih finansijskih potreba. Prema nekim autorima samo
država može biti poreski poverilac, a u složenim državama to mogu biti i federalne jedinice.
Poreski dužnici (pasivni poreski subjekti) su pravna i fizička lica koja su dužna da izvrše dugovanu
radnju iz poreskopravnog odnosa. Fizičko lice kao poreskopravni subjekt je čovek. On stiče
poreskopravnu sposobnost rođenjem, a prestaje njegovom smrću. U građanskom pravu pravno lice
predstavlja organizaciju koja je imalac prava i obaveza, koja je pravno sposobna.
Vrste poreskih dužnika su:
1) Poreski obveznik – lice koje je dužno da plati porez;
2) Poreski platac – lice koje zakon obavezuje da obračuna i uplati dugovani porez;
3) Poreski destinatar – lice koje je po intenciji poslodavca pozvano da snosi poreski teret;
4) Poreski jemac – lice koje odgovara za poresku obavezu drugog lica (poreskog obveznika);
5) Ostali poreski dužnici – lica koja su imaoci isključivo obaveza iz poreskog upravnog odnosa.
