Studija izvodljivosti Kotor, Budva, Tivat i Herceg Novi

1. OPŠTI PODACI

1.1. Uvod

Zbog   sve   većih   količina,   potreba   i   njegovoj   štetnosti   po   životnu   sredinu,   čvrsti
komunalni otpad se smatra jednim od najznačajnih ekoloških problema savremenog
svijeta.   Potreba   za   što   trajnijim   i   kvalitetnijim   odlaganjem   i   tretmanom   otpada
poslednjih desetak godina  postao je globalno-upravljački problem. Rast stanovništva,
turizma,   životnog   standarda   stanovništva   i   viših   higijenskih   navika   i   za
zadovoljavanjem potreba višestruko su povećali količine otpada koji direktno utiču na
životnu sredinu.
Odlaganje   čvrstog   komunalnog   otpada   na   sanitarnu   deponiju   je   najčešće   i   znatno
jeftinije rješenje od ostalih, a primenjuje se kako u Evropskoj uniji tako i u Svijetu. Na
uređenoj sanitarnoj deponiji, sa savjesnim upravljanjem, mogu se postići dobri uslovi
održavanja životne sredine u datim okolnostima.
Poboljšanje stanja životne sredine u primorskom dijelu obalnog područja Države Crne
Gore se odnosilo na sve opštine u obalnom području, što ujedno predstavlja i oblast
koja prima najveći broj turista u toku godine u odnosu na ostale djelove Crne Gore.
Međutim,   ovaj   region   se   suočava   sa   velikim   problemima   po   pitanju   pružanja
komunalnih usluga kao što je neodgovarajuće sakupljanje i slab tretman otpada kao i
nepostojanje odgovarajućih objekata za odlaganje čvrstog otpada.

Planske smjernice rješavanja problema odabira lokacije organizovanog zbrinjavanja
komunalnog   otpada   u   Planu   su   predložene   s   namjerom   da   se   unaprijedi   današnje
kritično   stanje   nagomilanih   problema   u   ovoj,   dugi   niz   godina   neopravdano
zanemarivanoj   komunalnoj   djelatnosti.   Za   vrijeme   trajanja   javnih   rasprava   ovo   je
područje izazvalo prilično zanimanje što će, vjerujemo, u budućem razdoblju najaviti i
odgovorniji stav lokalnih sredina spram rješavanja ovog pitanja. Sasvim je sigurno da
se   Planom   odabira   lokacije   za   dugoročno   odlaganje   čvrstog   komunalnog   otpada
predloženi cjeloviti sastav upravljanja otpadom za područje Opština Kotor, Tivat i
Budva   može ostvariti za godinu-dvije. To je dugogodišnji plan kojem je bit, kratko
rečeno, redukcija broja postojećih neorganizovanih odlaglišta na minimalni broj radi
što manjeg opterećenja životne sredine komunalnim otpadom, sve do uspostavljanja
jedinstvenog   sanitarnog   odlagališta   za   širi   prostor   (regiona   opština   Kotor,   Tivat   i
Budva).

Kao dio studije, procjenjena je i mogućnost da opština Herceg Novi koristi usluge
regionalne deponije, što bi bilo korisno sa aspekta održivosti sanitarne deponije,
kontrole čvrstog otpada i održivog razvoja životne sredine u Bokokotorskom zalivu.
Pritom bi se minimizirali uticaji čvrstog otpada na životnu sredinu u Bokokotorskom
zalivu.
Pri izradi Studije izvodljivosti za izbor trajnog rješenja lokacije sanitarne deponije
vodilo se računa i o primjeni Nacionalne strategije i akcionog plana zaštite životne
sredine, te su istaknuti svi ekološki kriterijumi koji bi svoju primjenu mogli naći na
području upravo regiona triju opština. Saglasno tome, prioritet pri odabiru daljnjih

Studija izvodljivosti Kotor, Budva, Tivat i Herceg Novi

područja namijenjenih zaštiti treba određivati imajući u vidu značaj i sveobuhvatnu
vrijednost triju opština. Plan takođe pretpostavlja mogućnost očuvanja i zaštite prema
vazećim propisima ili prema nekoj od međunarodnih kategorizacija zaštite životne
sredine.

Osnov politike upravljanja otpadom u Crnoj Gori čine Zakon o upravljanju otpadom
(„Sl. list RCG“ br. 80/05), Strateški master plan upravljanja otpadom na republičkom
nivou (decembar 2004 godina), Studija upravljanja otpadom u RCG za potrebe izrade
Prostornog plana Univerzitet RCG (jul 2005 god) i Katalog otpada RCG.

Studija izvodljivosti za izgradnju i rad regionalne sanitarne deponije na lokaciji
Trešanjski mlin – Opština Kotor naručena je od strane Direkcije javih nabavki Vlade
Crne Gore kako bi se mogla razmatrati mogućnost obezbjeđivanja donacije i/ili zajma
u cilju finansiranja projekta izgradnje savremene deponije komunalnog otpada.

Korisnici buduće regionalne sanitarne deponije na lokaciji Trešanjski mlin su opštine
Budva, Kotor i Tivat, opštine primorskog regiona Crne Gore.

U cilju dugoročnog rješavanja pitanja odlaganja komunalnog otpada sakupljenog na
teritoriji opština Budva, Kotor i Tivat, urađena je Studija za izbor trajnog rješenja
lokacije   sanitarne   deponije   za   ove   tri   opštine.   Na   osnovu   postavljenih   tehničkih,
finansijskih i pravnih kriterijuma, kao i kriterijuma zaštite životne sredine, izvršen je
odabir tri lokacije od kojih se dvije nalaze na teritoriji opštine Kotor (Lovanja 2 i
Trešanjski mlin) i jedna na teritoriji opštine Tivat (Velovići). Ako se izuzme prednost
koja je u Studiji data lokaciji Lovanja 2 zbog izgrađene infrastrukture (na kojoj se ne
preporučuje   gradnja   deponije   zbog   blizine   aerodroma),   najpovoljnija   lokacija   za
dugoročnu   sanitarnu   deponiju,   uvažavajući   druge   parametre,   je   lokacija   Trešanjski
mlin, koja se nalazi na koti X:6564613; Y:4689754. Zemljište za lokaciju Trešanjski
mlin   je,   najvećim   dijelom,   u   državnom   vlasništvu;   kapacitet   deponije   prema
Projektnom zadatku iznosi 500.000 m

komunalnog otpada (površina lokacije iznosi

8,145 ha). Studija za izbor lokacije (Scott Wilson) razmatrala je dvije mogućnosti:



obezbjeđenje deponije za opštine Budva, Kotor i Tivat i



obezbjeđenje deponije za opštine Budva, Kotor, Tivat i Herceg Novi.

Ekonomski zamah vodi ka preopterećenju još neprilagođene, odnosno izgrađene
infrastrukture (putevi, snabdevanje pijaćom vodom, odvod otpadnih voda, ekonomija
otpada, energija i sl.).

Kvalitet životne sredine zavisi od kvaliteta osnovnih činilaca životne sredine, a to su
vazduh, voda i zemljište (tlo), kao i spoljnih faktora koji zagađuju životnu sredinu.
Na području zaštite životne sredine postoji velika potreba za poboljšanjem uslova i
kvaliteta stanja životne sredine. Pored kvalitetnog sakupljanja, transporta i
prečišćavanja otpadnih voda u skoro svim opštinama i gradovima nedostaju
odgovarajući savremeni sistemi upravljanja otpadom (sakupljanje, transport, reciklaža
i deponovanje).

Studija izvodljivosti Kotor, Budva, Tivat i Herceg Novi

Takođe cilj koncepta je i da se:



održe ispravni bitni životni prostori u vezi sa njihovom ekološkom
funkcionalnošću kao bazni uslov za dalji razvoj regiona;



u smislu daljeg razvoja očuvaju resursi tla i vode i da se i budućim
generacijama pruži mogućnost da iskoristi prirodne i turističke resurse ovog
regiona,



sinhronizacijom zaštite životne sredine i prilagodjenog socio-ekonomskog
razvoja regiona kroz raspolaganje zaštićenim dobrima „vodom, zemljištem i
vazduhom“ i očuva kulturno i prirodno nasledje.

1.3. Značenje izraza – pojmovnik i ekološki rečnik

U Studiji su korišćeni izrazi dati u Zakonu o zaštiti okoline, u Direktivama EU o
otpadu i ocjednim vodama koje se formiraju na deponijama.

Otpad

, prema Direktivi EU 75/442/EEC pod „otpadom“ se podrazumijeva bilo

koja materija ili predmet koji se svrstava pod kategoriju materijala Q1-Q16
(Aneks I), a koje vlasnik namjerava da odbaci, ili se od njega zahtijeva da ih
odbaci.

Upravljanje otpadom

podrazumijeva implementaciju sistema zakonskih,

administrativnih, organizacionih, tehnoloških i ekonomskih normi, metoda i
ostalih mjera koje ograničavaju negativan uticaj otpadnog materijala na životnu
sredinu. Upravljanje otpadom uključuje sprečavanje, smanjenje, ponovno
korišćenje, sakupljanje, prevoz, obrada, reciklaža i odlaganje otpada.

Integralno upravljanje čvrstim otpadom

– uključuje smanjenje njegove

količine   na   izvoru,   reciklažu,   transformaciju   i   konačno   odlaganje   po   tom
hijerarhijskom   redosledu.   Na   taj   način   se   obezbjeđuje   svrsishodna   i
sistematična kontrola svih šest osnovnih funkcionalnih elemenata sistema: 1)
nastajanje otpada; 2) postupanje sa otpadom i separacija, smještaj i prerada na
mjesta   nastajanja;   3)   sakupljanje;   4)   centralizovana   separacija,   prerada   i
transformacija; 5) transfer i transport i 6) konačno odlaganje.

- Čvrsti otpad

, svaka vrsta smeća, čvrstog otpada, mulja iz procesa ili obrade,

svaki drugi čvrsti odbačeni materijal nastao prilikom industrijskih,
poljoprivrednih, komercijalnih aktivnosti pojedinaca ili zajednica, akcidentnih i
elementarnih nepogoda.

Tečni otpad

je otpad u tečnoj fazi u otpadnim vodama bez muljeva.

Komunalni otpad

je otpad nastao u domaćinstvu ili lokalnoj zajednici, kao i

drugi otpaci koji zbog svojih osobina i sastava odgovaraju domaćinskom
(kućnom) otpadu.

Ambalažni otpad

je ambalaža preostala nakon raspakivanja proizvoda, a

obuhvata sve proizvode, koji služe za zaštitu, rukovanje, plasman i prodaju
drugog proizvoda.

Industrijski otpad

je otpad iz bilo kojeg industrijskog preduzeća ili fabrike

(izuzev rudnika ili kamenoloma).

Studija izvodljivosti Kotor, Budva, Tivat i Herceg Novi

Opasni otpad

je onaj otpad koji je definisan Direktivom EU 91/689/EEC i

naveden   na   listi,   a   raspoređen   u   skladu   sa   procedurom   iz   člana   18.   ove
Direktive, a takođe na osnovu Aneksa I II i III. On mora imati jedan ili više
osobina koje su navedene u Aneksu III. Opasan je otpad koji ima svojstva:
eksplozivnost,   reaktivnost,   zapaljivost,   nadraživost,   štetnost,   toksičnost,
infektivnost,   kancerogenost,   mutogenost,   svojstvo   nagrizanja   i   otpuštanja
otrovnih gasova hemijskom ili biološkom reakcijom.

Medicinski otpad

predstavlja veoma specifičan otpad, koji može biti čvrsti i

tečni, a nastao je u medicinskim ustanovama ili pratećim objektima i
ustanovama. U ovaj otpad spadaju opšti predmeti, patološki otpad, kese i boce
sa krvlju, špricevi, citostatici, hemikalije koje su opasne, uzorci za analizu,
amalgani, vate, papiri, cijevi i muljevi iz institucija. Medicinski otpad je svaki
otpad iz poglavlja 18 Evropskog kataloga otpada (EWC), Direktiva 94/904/EC i
2000/532/EC.

Farmaceutski otpad

su ljekovi i ljekovite materije uključujući i njihovu

primarnu ambalažu i slične pomoćne materije koji su postali neupotrebljivi.

Neopasni otpad

je otpad koji nije opasan po svojim fizičkim, hemijskim,

bakteriološkim, radiološkim osobinama, a deponuje se u skladu sa Direktivom
EU 1999/31/EC. Nije opasan pri transportu, deponovanju i slaganju.

Inertni otpad

je otpad koji po fizičkim, hemijskim ili biološkim osobinama i

karakteristikama nema mogućnost raspada, ne može sagoreti, da u slučaju
razgradnje proizvodi nijesu škodljivi.

Veterinarski otpad

je otpad nastao ispitivanjem i liječenjem životinja ili

pružanjem veterinarskih usluga, kao i otpad nastao prilikom naučnih ispitivanja
i eksperimenata vršenim na životinjama.

Građevinski otpad

je otpad nastao prilikom izgradnje, održavanja i rušenja

građevinskih objekata.

Električni i elektronski otpad

je električna ili elektronska oprema koju je

korisnik odbacio, a koja je utvrđena katalogom otpada.

Auto otpad

su vozila, djelovi vozila i gume koje nijesu za upotrebu, a koje je

vlasnik odbacio (vozila van upotrebe).

Otpadna ulja

su maziva ili industrijska ulja koja se ne mogu koristiti za

prvobitnu namjenu, naročito ulja iz motora sa unutrašnjim sagorijevanjem, ulja
za menjač, ulja za turbine, ulja za hidrauliku i druga industrijska ulja i maziva.

Biorazgradivi otpad

je otpad koji se lako aerobno ili anaerobno razgrađuje.

Muljevi

koji nastaju u industrijskim procesima proizvodnje aluminijuma,

željeza i cinka, NaCl, proizvodnje piva, ulja, vina, rakije u postrojenjima, za
tretman otpadnih voda obrade fekalnih otpadnih voda. Zajedničkim imenom se
nazivaju muljevima.

Kanalizacioni mulj

je mulj nastao u uređajima za prečišćavanje otpadnih voda

prilikom njihovog tretmana.

Poljoprivredni čvrsti otpad

nastaje na njivama, u povrtnjacima, voćnjacima,

vinogradima, mljekarama, farmama i slično. Čine ga natruli otpadi hrane, biljni
otpad i različiti opasni otpadi.

Studija izvodljivosti Kotor, Budva, Tivat i Herceg Novi

Odlaganje otpada –

postupak njegovog privremenog ili trajnog odlaganja, pri

kome se uticaj na okruženje svodi na minimum ili čak potpuno eliminiše
(sanitarno privremeno skladište ili sanitarna deponija).

Proizvođač otpada

– pravno ili fizičko lice pri čijoj osnovnoj djelatnosti

nastaje otpad ili čijim se djelatnošću prethodne obrade, miješanja ili drugih
postupaka mijenja sastav ili svojstva otpada.

Regioni za upravljanje otpadom

– tehnološko-prostorne cjeline koje

obuhvataju više susjednih opština na kojima otpad nastaje i zajednički se
rješava upravljanje na međuopštinskom nivou ostvarivanjem saradnje opština iz
tog regiona.

Direktive EU

– pravne instrukcije EU koje povezuju sve zemlje članice i

moraju biti implementirane kroz zakonodavstvo zemalja članica u propisanim
rokovima.