SADRŽAJ
Otpuštanje...................................................................................................2
Niskotemperaturno otpuštanje....................................................................5
Srednjetemperaturno otpuštanje.................................................................6
Visokotemperaturno otpuštanje..................................................................7
Dilatometrijska kriva otpuštanja čelika sa 1,3%C,
kaljenog u vodi sa 1150°C..........................................................................8
Promena tvrdoće čelika sa 1,3%C u zavisnosti
od temperature otpuštanja.........................................................................10
Mikro-struktura mangan-hrom čelika.......................................................11
Karakteristike čvrstoće normalno i beinitno poboljšanog čelika sa
0,75%C (pri istoj tvrdoći).........................................................................12
Zaključak..................................................................................................13
Literatura..................................................................................................13
Otpuštanje
Otpuštanje je toplotna obrada, u pravilu nakon kaljenja, kako bi se
postigla određena svojstva, pre svega žilavost i duktilnost. Sastoji se od
zagrevanja na određenoj temperaturi (ispod Ac1), izotermnog držanja na toj
temperaturi (npr. 1 sat) i ohlađivanju primerenom brzinom. Postupak se može i
ponoviti. Otpuštanje je konačna operacija termičke obrade kojom se dobijaju
potrebne mehaničke osobine, a uklanjaju se delimično ili potpunounutrašnja
naprezanja koja nastaju pri kaljenju. Brzo hlađenje nakon otpuštanja bitno utiče
na veličinu zaostalih naprezanja. Ukoliko je sporije odvođenje toplote, to su
manja zaostala naprezanja. Brza hlađenja u vodi, počev od temperature 600°C
stvara nova naprezanja. Hlađenje na vazduhu daje manja naprezanja na
površini oko sedam puta, a hlađenja u ulju oko dva puta u poređenju sa
naprezanjima koja nastaju pri hlađenju u vodi Nakon kaljenja, čelici imaju
veliku čvrstoću, ali su veoma krhki. Otpuštanjem se povećava žilavost kaljenog
čelika, a smanjuje se čvrstoća. Otpuštanje ima za cilj smanjenje ili potpuno
uklanjanje unutrašnjih napona, smanjivanje krtosti kaljenog čelika i dobijanje
željenih struktura i mehaničkih svojstava. Temperatura otpuštanja se kreće u
rasponu od 100 do 700
C, slika 1.
1
Slika 2. Na slici je prikazan deo "DIJAGRAMA STANJA" u kome su obeleženi sifrovani
pojasevi , koji predstavljaju: nisko, srednje i visoko otpuštanje.
Vrste otpuštanja su i:
potpuno otpuštanje: grejanje materijala na bazi željeza do područja
austenita, te sporo hlađenje (u peći) radi stvaranja krupnozrnog perlita;
normalizacija: kao i potpuno otpuštanje, uz nešto brže hlađenje (na
vazduhu) radi stvaranja sitnozrnog austenita (veća čvrstoća i tvrdoća);
procesno otpuštanje: otpuštanje radi omogućavanja dodatne
deformacije;
otpuštanje: kao i procesno otpuštanje, bez dodatnog deformiranja;
oporavno otpuštanje: zadržavanje glavnine tvrdoća uz povećanje
žilavosti;
otpuštanje za uklanjanje naprezanja: uklanjanje zaostalih naprezanja.
3
