Strne ţitarice – (Ratarsko-povrtarski priručnik) - dio četvrti
Prof. dr Jovan Todorović, prof. dr Ilija Komljenović
41
OVAS
(
Avena sativa
L.)
Sinonimi:
žito, zob, ovaz, oves, ov’s, pir, pitoma zob, silj, usevna zob
;
Ruski:
овес;
Engleski:
oat
; Francuski:
avoiné
Nemački:
Hafer
Ovas se uglavnom upotrebljava za ishranu stoke, naročito konja, dok se za proizvodnju hleba danas ne
koristi. U zrnu ovsa se nalazi manje ugljenih hidrata, dva do tri puta više masti a proteina pribliţno jednako u
odnosu na druga prava ţita. Zbog kvaliteta proteina, od ovsenog zrna se u prehrambenoj industriji spravljaju niz
lako svarljivih proizvoda velike hranjive vrednosti kao što su ovsene pahuljice, ovsene flekice, griz, ovseno brašno.
Ovseno zrno je za ishranu stoke bolje od kukuruznog jer izuzev triptofana sadrţi više aminokiselina. Osim
zrna, za ishranu stoke sluţi i vegetativna zelena masa, čista ili u smesi sa drugim biljkama (jednogodišnjim
leguminozama). Slama ovsa je bolja za ishranu stoke od ostalih ţita.
Avena sativa L
(naslikao F.E. Köhler, 1914)
Najveće površine pod ovsem nalaze se u bivšem SSSR-u, Evropi, severnoj i srednjoj Americi. Najveći
prosečni prinos ostvaruju se u Evropi (Holandija oko 6t/ha, Danska i Belgija oko 4/tha, Velika Britanija oko 5 t/ha,
Francuska 4.19 t/ha, Norveška 4.25 t/ha). Kod nas su prosečni prinosi ovsa oko 2 t/ha.
Strne ţitarice – (Ratarsko-povrtarski priručnik) - dio četvrti
Prof. dr Jovan Todorović, prof. dr Ilija Komljenović
42
Proizvodnja ovsa u svetu u 2002. godini (izvor podataka USDA)
Zemlja
Površine (ha)
Prinos (t/ha)
Proizvodnja (u t)
SAD
1 070 000
1.94
2 070 000
Francuska
120 000
4.19
490 000
Italija
150 000
3.02
450 000
Nemačka
240 000
4.47
1 050 000
Kanada
1 480 000
2.10
3 100 000
Australija
700 000
1.82
1 280 000
Argentina
350 000
1.66
580 000
Kina
500 000
1.20
600 000
Ukrajina
600 000
1.67
1 000 000
Rusija
4 700 000
1.28
6 000 000
Belorusija
250 000
1.80
450 000
Republika Češka
60 000
3.33
200 000
Srbija
70 000
1.92
130 000
Poljska
600 000
2.20
1 320 000
Norveška
100 000
4.25
410 000
Turska
150 000
1.72
250 000
Ostali
3 550 000
1.94
6 830 000
Svet (ukupno)
14 690 000
1.78
26 210 000
Poreklo ovsa
Ovas je poreklom iz Evrope, Azije i Afrike, ali se prvo u Evropi počeo gajiti pa se zato smatra evropskim
ţitom. Tri su ishodna centra današnjeg ovsa: a) Evropa (
Avena brevis
i
Avena sterilis
); b) istočna i jugoistočna
Azija (vode poreklo od
Avena sativa
i
Avena nudae
) i c) Afrika, odakle je poreklom
Avena abyssinica
i
Avena
byzantima
(Sredozemlje). Ipak se za praroditelja današnje gajenog ovsa smataju
Avena fatua
i
Avena sterilis
.
Geografska rasprostranjenost ovsa je manja nego kod ostalih pravih ţita. Gaji se izmeĎu 35
0
i 65
0
severne
geografske širine, a optimalni uslovi gajenja se nalaze na severnoj polulopti izmeĎu 44-65
0
severne geografske
širine. Gornja granica gajenja ovsa je Skandinavija a ograničena je septembarskom izotermom od 9
0
C.
Centri porekla i rasprostranjenost ovsa
