SADRŽAJ
1.
Uvod - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1
2.
Ozon i ozonski omotač - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -2
3.
Uništavanje ozona - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 4
4.
Rupa u ozonskom omotaču - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -5
5.
Da li će se zatvoriti ozonska rupa - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 7
6.
Efekat staklene bašte - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -8
7.
Protokol iz Kjotoa - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 10
8.
Trend globalnog zagravanja - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 12
9.
Literatura - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -13
MATURSKI RAD
OZONSKI OMOTAČ I EFEKAT STAKLENE BAŠTE
1. UVOD
Posle tri milijarde godina provedenih u vodi život je počeo da osvaja i
kopno. Dogodilo se to pre trista pedeset miliona godina, u času kada je
sunce to dopustilo. Ali, prethodno se zbila jedna čudesna stvar: na visini
između deset i četrdeset kilometara iznad površine Zemlje, neposredno nad
atmosferom, stvorio se ozonski omotač koji je filtrirao i dozirao sunčeva
zračenja pretvarajući ih od nemilosrdnog ubice u umilnog saveznika. Bez
tog štita, život bi za svagda ostao u morskim dubinama, a putevi evolucije
bi se kretali u danas nezamislivim pravcima.
Evolucija je tekla kako je tekla i iznedrila biće koje će svojom
nesmotrenošću, gotovo samoubilački, u poslednjoj četvrtini drugog
milenijuma, da uništi ono za šta je prirodi ili tvorcu trebalo četiri milijarde
godina: iskru života na zelenoj planeti. Homo sapiens je za samo jedan
tren, mereno kosmičkim vremenom, stvorio civilizaciju kroz nju, provlačeći
se lavirintom istorije u potrazi sa sopstvenom udobnošću, naučni i
tehnološki napredak doveo pred vrata apsurda.
1
MATURSKI RAD
OZONSKI OMOTAČ I EFEKAT STAKLENE BAŠTE
Ultraljubičasto (UV) zračenje se moze podeliti na tri tipa zračenja,
prema talasnoj dužini:
UV-A zračenje ima talasnu dužinu od 315 nm do 400 nm (1 nm-
nanometar je milioniti deo milimetra), na njega ne utiče redukcija
ozonskog omotača i nije štetno kao UV-B zračenje. UV-A zračenje
apsorbuju proteini i DNK.
UV-B zračenje se emituje na 280 nm do 315 nm i na njega utiče
smanjenje ozonskog omotača. UV-B zračenje izaziva najviše štetnih
efekata na biljkama i životinjama. Što je manja talasna dužina, zračenje
je štetnije. Glavni ćelijski apsorberi ovog zračenja su nukleinske i
aromatične kiseline. Pojava eritema kod čoveka, ubrzanog starenja
kože, kacnera kože, katarakte očnog sočiva, mogu se, pokazala su
istraživanja, dovesti u vezu sa UV-B zračenjem. Štetan uticaj UV-B
zračenja zavisi od količine atmosferskog ozona koji služi kao filter, ugla
pod kojim padaju sunčevi zraci i oblaka, koji donekle štite površinu od
UV zračenja.
Ozonski omotač je obično tanji u tropskim krajevima, a sve deblji idući
ka polovima. Što se ozonski omotač više smanjuje, proporcionalno više UV
zračenja manjih talasnih dužina će stići na Zemljinu površinu.
UV-C zračenje, koje je smrtonosno, ima talasne dužine od 200 nm do
280 nm. Na sreću. UV-C zračenje kompletno apsorbuju ozon i kiseonik u
atmosferi. Čak i ako se ozonski omotač još više ošteti, ostatak ozona će i
dalje moći da apsobuje UV-C zračenje. Generalno, UV-C zračenje mogu
apsobovati svi ćelijski konstituenti.
3
