SADRŽAJ:
1. Uvod.............................................................................................................................................3
2.1.Viroze....................................................................................................................................4
2.1.3. Viroze šumskog i ukrasnog drveća...............................................................................6
2.2. Viroidi..................................................................................................................................6
2.3. Bakterioze............................................................................................................................7
2.4. Mikoze.................................................................................................................................8
3.0. Patogeneza..............................................................................................................................9
3.1. Simptomi bolesti biljaka....................................................................................................10
3.1.1. Promjene u boji biljnih organa....................................................................................11
3.1.2. Promjene morfološkog izgleda biljnih organa – derormacije.....................................12
3.1.3. Promjene u sadržaju biljnog tkiva – destrukcije.........................................................12
3.2. Borba protiv bolesti drveća .............................................................................................. 13
3.3. Primjeri nekih parazitskih bolesti drveća............................................................................16
4.Zaključak....................................................................................................................................22
Literatura........................................................................................................................................23
2.0. PARAZITSKE BOLESTI
Kao što smo već rekli, parazitske bolesti uzrokuju živi organizmi (mikroorganizmi), infektivne
su i mogu se prenositi sa jednog mjesta na drugo. Uobičajeno je da se uzročnici infektivnih
bolesti nazivaju patogenima. U sljedećem tekstu nabrojat ćemo uzročnike parazitskih bolesti u
šumama.
2.1.
VIROZE
Ove bolesti uzrokuju virusi. Virusi predstavljaju najjednostavnije oblike života. Virusi se
održavaju i umnožavaju samo u živim ćelijama drugih organizama. Osnovne karakteristike
virusa su:
-
Nemaju ćelijsku građu
-
Nemaju svoj metabolizam
-
Nemaju ribosome
-
Sadrže samo jednu od nukleinskih kiselina, DNK ili RNK
-
Ne dijele se po principu ćelijskih organizama, nego se u ćeliji domaćina reprodukuju
-
Otporni su na djelovanje antibiotika i drugih hemijskih jedinjenja.
Virusna infekcija može biti ograničena na mjestu gdje je nastala što dovodi do lokalnih
simptoma ili infekcija može biti sistemična kada zahvata cijelu biljku. Najčešći simptomi viroza
su promjene u boji asimilacionih organa – hloroza koja može biti opća ili lokalna: uzduž nerava,
linarna ili prstenasta, mozaična ili šarenilo različitog modela. Nekada se javljaju i promjene
oblika lista (asimetrija, nitavost i dr.) zatim izraštaji (enacije), a izuzetno javlja se i uvenuće.
Simptomi na deblu mogu biti u vidu lokalnih nekroza kore, tumora ili udubljenja i žljebova.
Viroze mogu da uzrokuju promjene u razvoju cijele biljeke (opća kržljavost) ili samo na
pojedinim organima kao što je pojava ''vještičinih metli'' ili pojava rozeta (abnormalnosti u
razvoju bočnih pupoljaka). Treba napomenuti da se simptomi viroza mogu zamijeniti i sa onim
koje uzrokuju mikoplazmoze slični organizmi (MLO), siroplazmama slični organizmi (SLO) i
rikecijama slični organizmi (RLO). Virusi kao i drugi patogeni uzrokuju promjene u
biohemijskim i fiziološkim procesima biljaka što utiče na promjene u transportu hranjivih
materija povećanoj respiraciji, povoćanoj akumulaciji metabolita, razgradnji hroloplasta i drugih
ćelijskih sastojaka, itd. Neki virusi dovode do poremećaja u redukcionoj diobi i do stvaranja
šturog sjemena. Većina virusa je vrlo osjetljiva na vanjske činioce, zbog čega ne mogu da
opstanu duži period izvan ćelije domaćina. Isti virus može da uzrokuje različite simptome pri
različitim uvjetima okoline. Faktori kao što su temperatura, svjetlost i voda utječu na simptome.
Simptomi se mijenjaju zavosno od sezone; neki se javljaju ljeti, a neki zimi. Granična
temperatura je 30°C. Termalna tačka interaktivacije virusa biljaka je 45-90°C, ali je za večinu
virusa ta tačka između 55-70°C.
Virusi se mogu prenositi (širiti) na više načina:
-
Insketima, nematodama i drugim životinjama,
-
Parazitskim cvijetnicama,
-
Parazitskim gljivama na korijenu biljaka,
-
Sjemenom,
-
Polenom
-
Kalemljenjem,
-
Kontaktom zaražene i zdrave biljke,
-
Vegaetativnom propagacijom.
Veliki broj virusa prenosi se insektima zbog čega oni imaju najveći značaj za viroze biljaka.
Među insektima najčešći vektori su oni sa usnim aparatom za sisanje. Odnos vektora i virusa
može biti specifičan (kadaje on međudomaćin) ili nespecifičan (kada se radi o običnoj
kombinaciji). Virusi se mogu prenositi i dodirom zaražene i zdrave biljke.
Virusi nemaju sposobnost aktivnog prodora u unutrašnjost biljke, nego oni moraju biti uneseni
u tkivo. U pravilu, što je rana manja, infekcija je lakša, jer manja rana brže zarašćuje
omogućavajući tako da virusna čestica ostane u živom tkivu. Virusi se unose u biljku najčešće
preko rana koje prave insekti ili drugi vektori.
Specifičnost virusa je u tome što se njihove infekcije ne mogu spriječiti hemijskim sredstvima,
a ne postoji ni mogućnost liječenja, tako da jednom zaražena biljka ostaje tako trajno. U nekim
slučajevima moguće je korištenje toplote u zaustavljanju razvoja virusa, zagrijavanjem supstrata
do temperature osjetljivosti virusa. Borba protiv viroza izvodi se uklanjanjem izvora infekcije,
uništavanje vektora i korištenje zdravog reprodukcionog materijala. Zaštita biljaka moguća je i
razvojem i korištenjem otpornih formi biljaka, pri čemu treba imati u vidu da ne postoje trajno
otporne forme.
2.1.1. Viroze šumskog i ukrasnog drveća
Najpoznatije bolesti šumskog i ukrasnog drveća u Europi za koje se vjeruje da su viralnog
porijekla, prema Cooper-u (1979), su:
-
mozaična pjegavost lista topola
-
hlorotična pjegavost različitog modela i kržljavost lista javora žutilo različitog modela
lista divljeg kestena,
-
hlorotična pjegavost lista breze,
-
hloroza (mozaik, šarenilo i prstenasta pjegavost) lista hrasta
-
hloroza (šarenilo i prstenasta pjegavost) lista bukve,
-
hloroza (prstenasta i linearna pjegavost) i deformacije lista jasena,
-
hloroza (šarenilo, prstenasta i linearna pjegavost) lista brijesta
2.2. VIROIDI
Viroidi su najjednosavnije srukture u prirodi i najmanji poznati agensi infektivnih bolesti koji
su sposobni da se umnožavaju.
