3.0 PARETO DIJAGRAM (ABC analiza)
Pareto analiza
(
dijagram
),
nazvana prema italijanskom ekonomisti
Vilfredu Paretu, razvijena je kao dijagramska metoda za
grupisanje uzroka
problema prema njihovom relativnom značaju
. Predstavlja
postupak
odabiranja prioritetnih problema za rešavanje
.
Jedan od dobrih i
jednostavnih načina za diferencijaciju najvažnijih problema od ostalih, jeste
primena ABC metode, koju je postavio Vilfredo Pareto (1848. – 1923.) italijanski
ekonomista.
Polje primene ove metode je široko: u istraživanju mogućnosti da se
smanje gubici, smanje zastoji u proizvodnom procesu, racionalizuje potrošnja
materijala, u istraživanju rentabilnosti proizvodnog programa, pri proučavanju
rada itd.
Osnovu metode čini ideja „
nekoliko značajnih
” i „
mnogo beznačajnih
”. Vrlo
često se događa da je više od polovine svojstava jednog problema rezultat jednog
istog uzroka. U takvoj situaciji mnogo bolji prilaz predstavlja lokalizacija i
eliminisanje najznačajnijih, nego pokušaj eliminisanja svih uzroka istovremeno.
Eliminisanje jednog značajnog uzroka će rezultovati drastičnim
povišenjem kvaliteta uz minimalni uloženi napor. U vezi s tim, u anglosaksonskoj
literaturi se veoma često govori o
pravilu 80/20
. Na primer, 80% problema javlja
se kod 20% uređaja ili kod 20% zaposlenih. Ili: 80% blagostanja društva
koncentrisano je kod 20% stanovništva.
Pareto dijagram se može koristiti bilo sa kvantitativnim, bilo sa
atributivnim podacima, ali najčešće - sa atributivnim. Obično su ovi podaci
izraženi u procentima.
Na primer, raspoloživi podaci se mogu grupisati tako da se stekne uvid da
je mnoštvo neispravnosti proizvoda izazvano nekolikim uzrocima.
Tabela br.3.1 Podaci dobijeni kontrolom jednog uzorka
Oblikovanje Pareto dijagrama:
Prvi korak -
Definisati raspodelu frekvencija pojave i kategorisanje
vrednosti elemenata skupa. Na horizontalnoj
x
- osi se nanose svi uzroci
neispravnosti prema veličini učestanosti pojave prikazani kao segmenti istih
dužina. Vertikalna
y -
ose služi kao skala koja prikazuje količinu neispravnosti
Uzrok neispravnosti
Količina
Ogrebotine
Pukotine
Ekscentričnost
Greške pri galvanizaciji
Hrapavost
Ostalo
13
42
6
78
25
29
Ukupno:
193
proizvoda idući od nule ka ukupnoj količini neispravnosti proizvoda. Dopunsku
skalu na levoj strani treba postaviti tako da reprezentuje troškove neispravnosti
proizvoda ukoliko o tome postoje podaci.
Drugi korak –
Uzroci se postavljaju sa leva na desno prema opadajućem
nizu pojave počev od najbrojnijeg. Kategorija uzroka „
ostalo
”se stavlja na desnu
stranu, čak i ako nije najmanja. Kategorija „
ostalo
” se koristi za grupisanje manje
količine uzroka, čime se postiže smanjenje širine dijagrama. Vertikalni stupci
(histogram), jednake širine za svaki uzrok, crtaju se na visini prilagođenoj
učestanosti (količini).
Treći korak -
Na desnoj strani se crta druga vertikalna osa na kojoj se
upisuje procenat neispravnosti proizvoda.
Četvrti korak –
Crtanje grafika - Pareto dijagrama
-
crta se izlomljena linija
(poligon) koji reprezentuje kumulativne procente („na dole”/„na gore”), sa
početkom u donjem levom uglu, a sa završetkom - u gornjem desnom uglu.
Poligon - linija pruža mogućnost brze ocene o procentualnom učešću
pojedinih pojava kvarova u udnosu na celokupan problem. Prostim crtanjem dve
horizontalne linije na procentnoj skali dolazi se do procenta koji odgovara
konkretnom uzroku.
Nabrojane faze oblikovanja Pareto dijagrama ilustrativno su prikazanena
slici br. 3.1.
Postupak izrade ABC dijagrama:
1.
Donošenje odluke o problemu koji će se analizirati-promatrati.
2.
Odabir merila (frekvencija, postotci, troškovi, vreme, količina).
3.
Određivanje vremenskog perioda u kojem će se vršiti analiza.
4.
Prikupljanje informacija i podataka.
5.
Formiranje tabele.
6.
Crtanje ABC dijagrama (kreće se sa najvećim vrednostima od leve
strane).
7.
Analiza rezultata.
