4/15/10
PEDOLOGIJA
nauka o zemljištu
4/15/10
Zemlja
je jedna od 9 planeta ( Merkur, Venera,Zemlja,Mars, Jupiter,
Saturn,
Uran, Neptun i Pluton) i oko 1000 planetoida -manjih planeta
Sunčevog sistema.
Planete (grč.
planetai asteres-
zvezde lutalice) su tamna nebeska
tela koja
dobijaju energiju ( toplotu i svetlost) od Sunca , svetle odbijenom
Sunčevom
svetlošću, obrću se oko svoje ose i istovremeno se kreću
oko Sunca u pravcu zapad-istok.
Zemlja je planeta (oblika spljoštenog elipsoida)sa jednim prirodnim
satelitom-
Mesecom, okreće se oko Sunca prosečnom brzinom od 30
km/s ,
na srednjoj udaljenosti od 150 km i rotira od zapada prema istoku
kad se posmatra sa severnog pola.
Kao planeta , Zemlja ima
dugu
istoriju razvoja od 6 milijardi godina.
Za to vreme je prvobitna masa diferencirana, nije jednostavne građe,
nego je izgrađena iz više koncentričnih omotača - geosfera (grč.
gea
– zemlja,
sfera
-
lopta ), koji se međusobno razlikuju po sastavu i
svojstvima. Zemljina
kora
je sastvaljena od mase čija
specifična
4/15/10
Atmosfera
(grč.
atmos
-
vazduh ) je gasoviti omotač
Zemlje, debljine od 500
do 700 km, ima oblik Zemlje, kreće se zajedno sa
Zemljom i odvaja je od
međuplanetarnog prostora. Po vertikali je podeljena u tri
sekundarne sfere :
troposferu , stratosferu
i
jonosferu
.
Troposfera
(grč
. tropos
- obrt) je donji deo atmosfere,
prosečne debljine od
10 km. Donju granicu troposfere čine hidrosfera i
litosfera a gornju stratosfera. Troposfera je smeša
gasova prosečnog zapreminskog sastava: 78 % N2 , 21
% O2 , 0,03 % Ar , 0,01 % CO2 i drugih gasova, vodene
pare, čestice mineralnog ili organskog porekla, prašine…
Temperatura vazduha opada sa visinom prosečno pola
stepena na 100 m visine, na gornjoj granici je od - 85 do
– 50 oC . Vazdušni pritisak takođe opada sa visinom. Sve
ove odlike su važne
jer neposredno utiču
na
4/15/10
Hidrosfera
(grč.
hydor
-
voda ) predstavlja celokupnu količinu vode na
Zemlji
– različite vodene površine (mora, okeani, jezera, močvare, bare,
reke... ), podzemne vode, led i sneg polarnih predela i visokih planina...
Ona nije neprekidni omotač oko Zemlje, kao atmosfera, zbog
neravnina .
Površine pod vodom ( oko 71 %) su mnogo veće od površine kopna s
tim da na površinu pod vodom unutar kopna otpada samo 0, 04 % !
Jedan je od glavnih činilaca većine fizičkih, hemijskih i bioloških
procesa i promena.
Geološki rad hidrosfere se zasniva na neprekidnom kruženju vode u
prirodi.
Sa vodenih površina kao i sa kopna isparava ogromna količina vode
koja se u atmosferi kondenzuje i ponovo vraća na površinu zemlje
kao atmosferski talog ( kiša, led, sneg... ). Tokom kruženja hidrosfera
učestvuje u fizičkom i hemijskom razaranju litosfere ( tekuće vode,
glečer i podzemne vode kretanjem razaraju litosferu , prenose
produkte razaranja i talože ih ) pa je tako hidrosfera vrlo važna u
procesima nastajanja zemljišta.
( Pretpostavke su da sa površina voda ispari oko 600 000 km3
/godišnje i ta količina se vrati kao
atmosferski talog
.Na kopno
tokom godine padne samo oko 100 000 km3 vode od koje 2 /3
odmah ispari a ostatak otiče u
4/15/10
Biosfera
(grč.
bios
-
život ) predstavlja posebnu geosferu a čini je
celokupan
prostor u kome se nalazi sav živi svet. Obuhvata deo troposferu, celu
hidrosferu i deo litosfere čine je biljke, životinje i mikroorganizmi.
Biljke iz
mineralnih stvaraju organske supstance i sa mikroorganizmima i
životinjama
ostvaruju
biološko kruženje materije
u prirodi. Na taj način biosfera
utiče na
pretvaranje površinskog dela biosfere u zemljište.
Litosfera
( grč
. litos
-
kamen ) je spoljašnji kameni omotač Zemlje ili
čvrsta Zemljina kora. Debljina kore je 40 – 60 km ali negde, kažu, i
120 km. Nije iste debljine
– tanja je u oblasti okeana, deblja u
planinskim predelima. Ona je u nepsrednom kontaktu sa biosferom,
atmosferom i hidrosferom pod čijim uticajima se dešavaju različiti
procesi kojima se menja prvobitni sastav litosfere .
Prema vrsti procesa koji se u njoj odigravaju, litosfera se može
podeliti na nekoliko
sekundarnih geosfera : a
)
sfera raspadanja i
b
)
sfera taloženja
koje čine
gornji deo
litosfere
,
dok
c
) metamorfna
sfera i
