Prirodno-matematički fakultet
Sanja Vuković
Planiranje deponija - izbor lokacije
Seminarski rad
Banjaluka, 2015
Prirodno-matematički fakultet
Sanja Vuković
Planiranje deponija – izbor lokacije
Seminarski rad
Studijski program: Ekologija i zaštita životne sredine
Mentor: prof. dr Dušica Pešević
Student: Sanja Vukovič
Broj indeksa: 189/11
Banjaluka, 2015
4
1. UVOD
Upravljanje čvrstim komunalnim otpadom u posljednjih nekoliko decenija postalo je prioritet
za mnoge zemlje širom svijeta. Konstantan rast količina proizvedenog otpada, povećanje
ekoloških i zdravstvenih problema prouzrokovanih neadekvatnim rukovanjem otpadom,
smanjivanjem mogućnosti i lokacija za deponovanje otpada i promjena zakonodavnih i
institucionalnih okvira imaju značajan uticaj na planiranje sistema upravljanja otpadom.
Deponovanje se pokazalo kao ekonomičan postupak konačne dispozicije čvrstog otpada, ali
ono mora ispuniti uslove sanitarnog ili kontrolisanog deponovanja, a nekontrolisana smetljišta se
moraju napustiti uz nužnu sanaciju, ili sanirati pa iskoristiti za daljnje odlaganje putem
deponovanja, što je vrlo čest slučaj u praksi. Sve to zahtjeva poznavanje niza različitih
pojmova,postupaka i aktivnosti, koji treba da omoguće pravilno planiranje, projektovanje,
izvođenje, eksploatisanje i finansiranje deponija, te kontrolu njihovog uticaja na čovjekovu
okolinu
1
.
Izgradnja sanitarne deponije podrazumjeva aktivnost u više sukcesivnih faza među kojima
najvažnije mjesto zauzima izbor lokacije. Promašaji i greške u ovoj fazi ne mogu se popraviti u
narednim fazama izgradnje deponije, bez značajnog povećanja troškova, a često ni pod tim
uslovima. Lokacija deponije mora da onemogući negativne uticaje deponovanog materijala na
život i zdravlje ljudi, životinja i biljaka.
Kod planiranja regionalnih sanitarnih deponija izuzetnu važnost ima postojanje prostornog
plana. U fazi planiranja potrebno je ostvariti blisku saradnju između prostornog planiranja i
specijalista koji se bave problematikom sanitarnog odlaganja otpada, kako zbog izbora korektnog
obuhvata buduće regionalne sanitarne deponije tako i izbora lokacije. Definisanje lokacije za
sanitarno deponovanje treba se izvršiti tokom prostornog, ali i urbanističkog planiranja.
1
Jahić, M, (1980): Deponije i zaštita voda, INZA Sarajevo
5
2. PLANIRANJE DEPONIJA
Veoma važan faktor u izgradnji deponije predstavlja izbor geografske lokacije deponije. Tako,
pored nezadovoljstava i protivljenja lokalnog stanovništva, javljaju se problemi u vezi s
gustinom saobraćaja, bukom, mirisom, jačinom i smjerom vjetra, uticajem na pad vrijednosti
nekretnina u ukolini, onečišćenjem podzemnih voda itd.
2.1. Prostorni plan i planiranje lokacija regionalnih sanitarnih deponija
Odlukom o provođenju Prostornog plana predviđa se program mjera prostornog uređenja i
aktivnosti za provodjenje Prostornog plana i detaljnija upustva kojima se osigurava usklađivanje
prostorno planske dokumentacije, a u skladu sa tim odluka sadrži i uslove za lociranje i
korištenje regionalnih, odnosno lokalnih, deponija komunalnog otpada. Grafički dio sadržavat će
površine namjenjene deponovanju komunalnog, industrijskog i drugog otpada.
2.2. Strateški dokumenti i zakonski okvir za planiranje i izgradnju sanitarnih deponija
Strategijom upravljanja otpadom u Bosni i Hercegovini predviđena je regionalizacija sistema
upravljanja otpadom odnosno podjela države na regije u kojima će biti izgrađene regionalne
sanitarne deponije.
Vlada Republike Srpske je 2002 godine donijela zaključak o usvajanju Strategije upravljanja
čvrstim otpadom sa predloženim konceptom regionalizacije. S tim u vezi, za Republiku Srpsku
planirana je podjela na 8 regija (slika 1) u kojima će se izgraditi regionalni centri za zbrinjavanje
otpada. U sklopu ovih regija predviđena je izgradnja i puštanje u funkciju regionalne sanitarne
deponije – čiji su akcionari opštine koje se nalaze u okviru regije – koja treba da zadovolji sve
standarde EU koji se tiču odlaganja otpada.
7
3. ZBOR LOKACIJE
Izgradnja sanitarne deponije podrazumjeva aktivnosti u više sukcesivnih faza među kojima
najvažnije mjesto zauzima izbor lokacije. Zbog štetnog djelovanja deponije na životnu sredinu,
izbor lokacije traži prethodna ispitivanja na predloženim lokacijama. Pri određivanju lokacije za
izgradnju deponije, uzimaju se u obzir podaci o :
-
namjeni, površini i urbanističkim uslovima,
-
hidrogeografskoj situaciji,
-
geološkim karakteristikama,
-
gaobraćajnoj povezanosti i razmještaju naselja,
-
hidrometeorološkim karakteristikama od značaja za lociranje deponije,
-
broju stanovnika, sa proračunom trenda rasta ili smanjenja broja stanovnika za period za
koji se predviđa trajanje i eksploatacija deponije,
-
izvorima otpada, ukupnoj količini i vrsti otpada koji se može deponovati ( Ilić, Miletić,
1998).
3.1.
Geografski faktori izbora lokacije regionalne sanitarne deponije
3.1.1. Geološki uslovi
Izbor optimalne lokacije za deponovanje komunalnog otpada vezan je za analizu velikog broja
kriterijuma od kojih geološki uslovi imaju veliki značaj.
Sa inžinjersko-geološkog i geomehaničkog aspekta u najširem smislu, lokalitet deponije treba da
bude takav da obezbjeđuje stabilnost deponovanog otpada za vrijeme njene eksploatacije.
Potrebno je utvrditi da li se razmatrani lokalitet nalazi na trusnom području i kakve posljedice
takav teren može da ima na objekte deponije.
