EKONOMSKI FAKULTET
EKONOMIJA I POSLOVANJE
S E M I N A R S K I R A D
OPERATIVNI MENADŽMENT
PLANIRANJE KAPACITETA
Ime i prezime profesora:
Doc. dr Vaso Arsenović
Ime i prezime studenta:
Sarić Zlatko
Broj indeksa: EP –007/13
Banja Luka (Decembar, 2015)
S A D R Ž A J
Uvod.............................................................................................................1
PLANIRANJE KAPACITETA...................................................................2
1.Značaj i svrha planiranja kapaciteta..........................................................2
2.Vrste kapaciteta......................................................................................... 3
3.Faktori koji determinišu optimalnu veličinu kapaciteta preduzeća...........4
4.Osnovni preduslovi korišćenja kapaciteta.................................................5
5.Strategija ekspanzije kapaciteta................................................................5
5.1.Određivanje ekspanzije kapaciteta......................................................6
5.2.Proces formulisanja strategijske ekspanzije kapaciteta.......................7
6.Taktički plan kapaciteta............................................................................8
6.1. «uska grla» kapaciteta........................................................................9
7.Planiranje korišćenja kapaciteta................................................................10
7.1.Analiza stepena korišćenja kapaciteta................................................10
7.2.Izrada plana korišćenja kapaciteta.....................................................11
8.Tekuće i investiciono održavanje kapaciteta.............................................13
Zaključak......................................................................................................14
Literatura...................................................................................................... 15
1
P L A N I R A NJ E K A P A C I T E T A
1.ZNAČAJ I SVRHA PLANIRANJA KAPACITETA
Za proizvodnju pjedinih vrsta proizvoda služe mašine, uređaji, sistemi sudova,
postrojenja i druga sredstva. Obim proizvodnje zavisi od veličine njihovog kapaciteta.
Različito može biti iskorišćenje postojećih sredstava za rad u preduzeću. U vezi s tim je i
potreba sagledavanja planiranog stepena iskorišćenja sredstava za rad (tj.kapaciteta).
Planirani stepen iskorišćenja sredstava za rad predodređen je tekućim planom
proizvodnje preduzeća kao i brojnih internih i eksternih faktora. Putem plana iskorišćenja
kapaciteta preduzeće mora da sagleda u kojoj mjeri će njegova sredstva za rad biti
zaposlena u pojedinim planskim periodima. Također je potrebno da sagleda i sa kakvim
će rezervama kapaciteta raspolagati da bi ih moglo iskoristiti. Za preduzeće je, također,
potrebno da izrađuje i planove investicionog održavanja sredstava za rad.
«Pod kapacitetom se podrazumijeva sposobnost tehničkog sistema u cjelini ili
pojedinih njihovih elemenata. U kratkom vremenskom periodu za koji se radi taktički
plan kapacitet se smatra konstantnim. To ne treba shvatiti bukvalno-tokom godine ili
dužeg vremenskog perioda vrše se određenja u kapacitetu da se odgovori zahtijevima
tražnje i ekonomičnosti proizvodnje.» (1,str.57)
Za planiranje proizvodnje ili pružanje usluga neophodno je da se zna veličina
kapaciteta ali i svi drugi elementi od kojih zavisi njihovo korišćenje. Veličina korišćenja
kapaciteta zavisi od: veličine samih sredstava za rad, veličine i strukture predmeta rada i
broja, stručnosti, znanja, i iskustva radne snage. I ostali elementi proizvodnje, ne samo
sredstva za rad, mogu da budu limitirajući faktori proizvodnog zadatka preduzeća ali je
kapacitet na prvom mjestu iz nekoliko razloga:
-
«vrijeme potrebno da se nabave, dopreme, ugrade i puste u rad sredstva za rad je
relativno duže u odnosu na vrijeme potrebno za pribavljanje ostalih elemenata
-
fleksibilnost sredstava za rad je daleko manja od fleksibilnosti ostalih elemenata
-
koeficijent reprodukovanja sredstava za rad je daleko manji od koeficijenta
reprodukovanja ostalih elemenata proizvodnje
-
za ulaganje u povećanje kapaciteta potrebna su relativno velika sredstva, dosta
veća nego za ulaganje u povećanje količine bilo kog drugog elementa
proizvodnje»(4, str.94)
Kapacitet pojedinačnih mašina, uređaja i postrojenja u proizvodnim preduzećima
industrijske proizvodnje mjeri se količinama proizvoda, sklopova, podsklopova, što,
praktično, znači da li sredstvo proizvodi dio proizvoda ili pak pojedine njegove dijelove.
3
U toku svog poslovanja preduzeće može da varira sa proizvodnjom bilo
varijacijama u veličini kapaciteta ili sa varijacijama u korišćenju postojećeg kapaciteta. U
oba slučaja kretanje proizvodnje se odražava na troškove po jedinici proizvoda ali je
način njegovog uticanja i njegovog ispoljavanja različit. Tako se u praksi i teoriji pravi
razlika između odnosa troškova sa proizvodnjom pri varijacijama korišćenja kapaciteta i
varijacijama i njihovoj veličini. Ovo razlikovanje vodi analitičkom razlikovanju kratkog i
dugog vremenskog perioda u ekonomskoj analizi.
U kratkom vremenskom periodu kapacitet se smatra fiksnim jer kratkoća
vremenskog perioda ne dozvoljava njegovo potpuno prilagođavanje zahtijevima tražnje
za proizvodima i uslugama preduzeća. U dugom vremenskom periodu preduzeće može
da mijenja svoj kapacitet i da ga prilagođava zahtijevima tražnje za njegovim
proizvodima i uslugama.
U kratkom vremenskom periodu preduzeće nastoji da optimalno koristi
postojeći kapacitet, dok u dugom vremenskom periodu ono može da varira svoj obim
proizvodnje bilo sa većim ili manjim intenzitetom korišćenja postojećeg kapaciteta ili
variranjem njegove veličine. Zbog toga se pravi razlika između strategijske ekspanzije
kapaciteta i taktičkog plana kapaciteta.
2.VRSTE KAPACITETA
Kapaciteti se sa tehničko-tehnološkog aspekta obično dijele na:
tehničke ili ugrađene ili instalirane kapacitete
realne proizvodne ili radne kapacitete
Tehnički ili ugrađeni ili instalirani
kapaciteti predstavljaju kapacitet koji se koristi pod
svim idealnim uslovima bez zastoja u toku cijele godine, znači bez zastoja ne samo u
toku 24h već i u toku 365 dana. To je maksimalna sposobnost sredstva koju ono može da
ostvari u slučaju njegovog idealnog tehničkog stanja i idealnih ostalih uslova
proizvodnje. Ukoliko kapaciteti pojedinačnih sredstava za rad u okviru skupine
funkcionalno povezanih sredstava nisu međusobno usklađeni, onda se ugrađeni kapacitet
takve skupine sredstava za rad mora kvantifikovati na nivou onog pojedinačnog sredstva
čiji je kapacitet za određenu fazu tehnološkog procesa najmanji. To pojedinačno sredstvo
za rad ili grupa istovrsnih sredstava za rad predstavlja tzv. usko grlo proizvodnje.
Realni proizvodni ili radni
kapaciteti predstavljaju proizvodnu sposobnost pojedinih ili
grupe sredstava za rad za iskorišćavanje tehničkog ili ugrađenog ili instaliranog
kapaciteta. To je u tehničkom smislu riječi maksimalno moguće iskorišćavanje
ugrađenog kapaciteta. Sposobnost korišćenja je prilično različita po pojedinim
preduzećima. Tokom rada sredstava za rad iz različitih razloga nastaju mnogobrojni
zastoji.
Razlika između ugrađenog i realnog kapaciteta nastaje usljed neizbježnih prekida i
zastoja u proizvodnji, koji su posljedica fizičkog trošenja mašina, uređaja i postrojenja i
nužnosti njihovog investicionog i tekućeg održavanja, zatim nedovoljno stručnog
rukovanja mašinama, slabijeg kvaliteta sirovina i materijala i sl.
4
