PLANIRANJE PORODICE – KONTRACEPCIJA
Idealno bi bilo kada bi rađanje svakog deteta bilo i željeno i planirano. Da bi
se sprečio dolazak na svet neplaniranog, a često i neželjenog deteta, služe
metodi
planiranja porodice
, kontracepcija, sterilizacija i namerni prekid trudnoće.
KONTRACEPCIJA
Kontracepcija predstavlja privremeni metod prevencije fertilnosti, za razliku od
sterilizacije koja je definitivan metod sprečavanja neželjene trudnoće.
Kontracepcija, društveno prepoznata i prihvaćena poslednjih 20-30 godina,
istovremeno je i vrlo bitan ali i komplikovan deo modernog života. Ona je odvojila
seks od prokreacije i omogućila parovima veću kontrolu i uživanje u ćivotu.
Kontracepcija je kritični element limitiranja populacije i zahteva kako ličnu tako i
društvenu odgovornost.
U individualnom planiranju porodice najvažnija je motivacija, a takođe i
kulturnim nasleđem, religijom i tradicionalnim načinom života. Mada idealan
kontraceptivni metod još nije pronađen, metodi kojima danas raspolažemo su
sasvim prihvatljivi i svaki par može da odabere zadovoljavajući način planiranja
porodice.
Razlozi za kontracepciju mogu da budu:
Društveno-ekonomski,da bi se sačuvao razmak između dece, održao
standard života i sl.
Medicinski – sa ciljem da se očuva zdravlje žene za vreme lečenja od
bolesti kao što su TBC, bolesti bubrega...
Lični - kada muškarac i žena ne žele decu
Slika 1. deca
ISTORIJA KONTRACEPCIJE
Najstariji pisani dokument o prevenciji neželjenog porođaja datira iz Kine, oko
2700 godine pre Hrista.To su uputstva o mogućoj kontracepciji i o sredstvima
koja mogu izazvati pobačaj.
Još u starim medicinskim tekstovima Egipćana, Jevreja, Grka i Rimljana
opisane su razne metode sprečavanja začeća. Stari Egipćani su prve oblike
prezervativa pravili od lana i papirusa hiljadu godina pre nove ere u cilju
sprečavanja neželjene trudnoće i polnih bolesti.
Kontrola rađanja i čedomorstvo su dobro dokumentovani u Mesopotamiji i
drevnom Egiptu tokom ovog perioda.Egipatski papirus iz Petre poznat kao
"Kahun papirus", oko 1850 pne, pronašao je 1898 .godine arheolog Flinders
Petrie. Taj papirus je ušao u istoriju medicine kao prvi ginekološki spis
.
On
izveštava o različitim vaginalnim pastama, dobijenim iz ekstrakta akacije,
gumiarabike koja fermentacijom otpušta kiseline koje su spermicidne.
Slika 2. slika 3. slika 4.
Egipćanke su prve počele da koriste životinjsku balegu (najpre od slona, a
zatim i krokodila) za sprečavanje neželjenih trudnoća, u kombinaciji sa medom i
još nekim sastojcima koji su se unosili direktno u vaginu. Dojenje do tri godine je
takođe koristi za kontrolu rađanja u drevnom Egiptu, tokom ovog vremena.
Za kontracepciju su takođe, korišćeni razni čajevi i bilje: sok od limuna i divlja
šargarepa. Žene u Vizantiji skupljale su morske sunđere, umakale ih u limun i
stavljale u vaginu, žene u drevnoj Kini pile su živu a Indijke seme šargarepe.
Hipokratovi spisi sadrže 59 dela: Opšta medicina: 8; Anatomija i fiziologija: 10;
Dijalektika: 2; Opšta patologija: 10; Specijalna patologija: 8; Terapija: 2; Hirurgija:
8; Okulistika: 1; Ginekologija, akušerstvo i pedijatrija: 10.
Upotreba kondoma tj. neke forme kondoma, može se pratiti i nekoliko hiljada
godina unazad kroz istoriju. Poznato je da su još drevni Egipćani oko 1000
godina pre Hrista koristili lanenu tkaninu u formi sličnoj kondomu radi zaštite od
prenosa bolest.
Prvi poznati objavljeni zapis, tačnije opis i istraživanje upotrebe kondoma kao
profilaktičkog sredstva, zabeležen je u Italiji.
Gabrijel Falopius
(
Gabrielle
Fallopius
) je tvrdio da je pronalazač lanenog zaštitnog prekrivača za penis i
izvršio istraživanje na 1100 muškaraca koji su tu zaštitu koristili; nijedan od 1100
muškaraca se nije inficirao sifilisom. Pošto je korisnost kondoma priznata u zaštiti
od infekcija, tek je nešto kasnije shvaćena njegova kontraceptivna uloga tj.
prevencija trudnoće.
Slika 4. – kondom slika 5. - kondom
Dalje
u XVI
veku su učinjena i prva poboljšanja kondoma kada je lanena
tkanina prvo bivala natopljena u hemijski rastvor i sušena pre upotrebe – to su
bili prvi spremicidi na kondomima.
Kondom je najverovatnije dobio ime po izvesnom doktoru
Condomu
koji je
britanskog kraja Čarlsa II snabdevao ovim kontraceptivnim sredstvom.
U 18. veku pojavljuju se kondomi napravljeni od životinjskog creva. Bili su
prilično skupi, što je za nesrećnu posledicu imalo njihovu višekratnu upotrebu.
Ova vrsta kondoma je u to vreme opisivana kao «oklop protiv zadovoljstva a
paukova mreža protiv infekcije». Goodyear i Hancock su otpočeli masovnu
proizvodnju kondoma napravljenog od vulkanizovane gume. Vulkanizacija je
proces koji prevodi sirovu gumu u jak i elastičan materijal.
1861 godine -
Pojavio se prvi oglas o kondomima u američkim novinama kada je
The New York Times objavio oglas za ‘Dr. Pauverove francuske zaštitnike’ (u
originalu - Dr. Power’s French Preventatives).
1873 godine -
Usvojen je Komstokov zakon nazvan po Antoniju Komstoku
(Anthony Comstock). Ovaj zakon je učinio nelegalnim bilo kakvo reklamiranje bilo
koje vrste kontraceptivnih sredstva a takođe je dozvolio poštanskoj službi da
konfiskuje kondome koji su se prodavali i slali poštom.
1880-te godine -
Proizveden je prvi kondom od lateksa mada su ovakvi kodnomi
postali široko dostupni tek tridesetih godina XX veka. Do 1935 1.5 miliona
kondoma se proizvodilo svakog dana u Sjedinjenim Državama. Lateks se pravi
od soka is drveta koje uglavnom raste u Aziji i Brazilu.
80-te i 90-te godine XX veka -
80-ih godina, kondome je prozvodilo tek nekoliko
proizvođača mahom iz Sjedinjenih Američkih Država.
1987
. japanski brend Kimono je postao dostupan potrošačima. Ovi kondomi
su bili tanji i dobro lubrikovani a u reklami su naglašavali i zadovoljstvo a ne
samo zaštitu.
90-ih
je počela masovna proizvodnja najrazličitijih vrsta kondoma a takođe je
tih godina proizveden i prvi poliuretanski kondom..
Do 1993 godišnja proizvodnja prirodnih lateks kondoma dostigla je cifru od
8,5 milijardi dolara.
Slika 7. – savremeni kondom
Kontraceptivna pilula pojavila se kao odgovor na veliki porast stanovništva
posle Drugog svetskog rata. Doktori
Gregory Goodwin Pincus
i
Džon Rok
1950. godine počinju da istražuju razne hormone i 1956.godine u Portoriku
doktor Pinkus objavljuje otkriće pilule.
BIOLOŠKE METODE I SREDSTVA KONTRACEPCIJE:
Računanje plodnih i neplodnih dana:
Računanje plodnih/neplodnih dana je kalendarska metoda ili
Ogino-
Knausova metoda
. Metoda se zasniva na pretpostavci, da se kod žena u
jednom menstrualnom ciklusu na 14. dan pre očekivane menstruacije, odigrava
samo jedna ovulacija i da je vreme kada nastaje ovulacija relativno konstantno.
Pod pretpostavkom da je jajna ćelija sposobna za oplodnju 48 sati nakon
ovulacije i da je spermatozoid isto toliko vremena nakon ejakulacije sposoban da
oplodi jajnu ćeliju, dolazi ses do zaključka da se oplođavajući polni odnos mora
desiti u periodu od 2 dana pre ili 2 dana posle ovulacije.
Prema tome, kod žena sa ciklusom od 28 dana i sa ovulacijom koja se dešava
14-og dana menstrualnog ciklusa, kritično vreme za oplodnju je između 12-og i
16-og dana menstrualnog ciklusa.
Slika 9. - Ogino-Knausova metoda
Kako se tačan datum ovulacije ne može fiksirati, dopušta se da može doći do
izvesnog njegovog pomeranja, te se smatra da žena ne može biti oplođena 5
dana po prestanku protekle i 7 dana pre očekivane menstruacije. Prema tome,
neplodni dani bi bili 5 dana posle menstruacije i 7 dana pre očekivane
menstruacije.
Kalendarska metoda nije pogodna za žene sa neredovnim menstrualnim
ciklusima, odnosno kada je razlika između najdužeg i najkraćeg ciklusa veća od
10 dana. Nedostatak ove metode je što ograničava polne odnose samo na
određene dane u menstrualnom ciklusu i što je primenjiva za mali broj žena. Ne
štiti od polno prenosivih bolesti. Neretko se dešava da žene koje su imale polne
