1
1
PLANIRANJE U SAOBRAĆAJU
Koje aktivnosti treba sprovoditi ukoliko se želi rast i razvoj urbanog ili
ruralnog područja?
Ako određeno područje, urbano ili ruralno, želi rasti i prosperirati, biće
potrebno:
- planirati,
- studirati,
- projektovati,
- konstruirati,
- operirati,
- održavati i
- administrirati
nove sisteme dovoljno široke, kako za javni transport tako za privatni. Ovi
sistemi treba da zadovolje potrebe za duži period. Ovi sistemi treba da su tako
dimenzionisani da omoguće max.slobodni tok saobraćaja.
Čemu treba voditi računa pri planiranju saobraćaja i prevoza posmatrano sa
šireg aspekta?
Planiranje je potrebno sprovesti tako da se efikasno iskoristi teren id a se
doprinese estetskom izgledu prostora. Ovako definisani ciljevi trebaju biti
prihvaćeni od saobraćajne inženjerije i transporta i trebaju biti obaveza za
savremeno društvo.
Pitanja:
U kom periodu i gdje je otkriven točak?
Vjerovatno u Mezopotamiji, prije nekih 5000 godina.
Ko je sagradio najstarije kamene puteve i kada?
Dva velika naroda – Asirski i Egipatski – počinju sa razvojem puteva. Znaci
prvih puteva ukazuju na postojanje jedne rute između Azije i Egipta. Grčki
historičar Herodot (484 – 425 p.n.e.) spominje da je najstarije kamene puteve
sagradio kralj Keops u Egiptu, da bi pripremio kolovoz za transport ogromnih
stijena namijenjenih za gradnju piramide.
2
2
Gdje i kada su sagrađeni prvi putevi uz naučni pristup gradnj?
Prvi putevi naučno sagrađeni javljaju se dolaskom Rimskog Carstva. Dovoljno
je spomenuti svjetski poznatu VIA APPIA, od Rima do Hidruntuma, čiju je
gradnju počeo Appius Claudius 312. godine p.n.e.
To opravdava činjenicu da Rimljanima pripada slava da su počeli sa naučnim
metodom gradnje puteva.
Zbog čega su bili važni putevi za Carstvo Asteka?
Carstvo Asteka u Meksiku moglo se proširiti od obala Meksičkog zaliva do
obalne zone Pacifika zahvaljujući rutama trasiranim od strane urođenika. Neki
izvori spominju da je glavni grad Asteka bio smješten na ostrvu u sred jezera i
da su ga velike ceste vezivale sa kopnom. Ove ceste uključuju pokretne
mostove koji su činili veliki broj čamaca koji su krstarili s jednog kraja na
drugi.
Pitanja:
Po čemu je karakterističan period IV, V i VI vijeka za prevoz?
U IV, V i VI stoljeću vidi se opadanje Carstva, nestanak mreže puteva i
povratak na tovarne životinje.
Po čemu jekarakteristićan XII vijek i kakav tlocrt imaju ulične mreže u
gradovima?
U VII stoljeću feudalni sistem pojačava redukciju stanovništva i putovanja, te
se polovinom stoljeća potpuno napušta održavanje carskih ruta. Tokom ovog i
slijedećeg stoljeća, trgovina se odvija kopnenim putevima, prouzrokovana
invazijom Vikinga sa sjevera i Arapa sa juga. Njihov tlocrt čine uske ulice
grupisane poput geometrijskih kvadrata.
Kada se pojavila prva kočija i gdje?
Kočiju je uveo u Ameriku Španjolac Sebastijan de Aparicio tokom XVI
stoljeća.
Kada i gdje je konstruisana prva cesta u novom svijetu?
Španjolac Sebastijan de Aparicio je konstruisao prvu cestu Novoga svijeta,
između Meksika i Verakruza, približno između 1540–1550.
4
4
jednostavnoj procjeni krivulje o dotadašnjoj stopi rasta saobraćaja i na
šematskom prikazivanju prostorne raspodjele putovanja u obliku tabelarnih
pregleda o izvorištima i odredištima putovanja i linija veza.
Kada je počeo sa primjenom Gravitacioni model u planiranju saobraćaja?
Sredinom 1950-te godine postignuto je nekoliko tehničkih i metodoloških
inovacija. Počeo se primjenjivati gravitacioni model koji je poboljšan posebno
u određivanju gravitacione mase, definisanju ekonomske udaljenosti i troškova
dezagregacije putovanja po vrstama itd. Saobraćajni modeli su se počeli sve
više povezivati s modelima koji su opisivali i projecirali ekonomsku strukturu
posmatranog područja.
Šta je ubrzalo razvoj saobraćajno-prevoznog planiranja?
Razvoj saobraćajno – prevoznog planiranja ubrzan je kada je otkrivena veza
između namjene površina i putovanja.
Po čemu je karakteristična saobraćajna studija Čikaga u periodu 1955-
1961.g.?
Razlika u namjeni površina uzrokuje razlike u veličini, sistemu i prostornom i
vremenskom rasporedu putovanja. Prešlo se sa izučavanja saobraćajnih tokova,
na proučavanje namjene površina
,
gdje izvorište i odredište svih putovanja
uzrokuje te tokove. Ovaj pristup je uspješno primjenjen u saobrćajnoj studiji
Čikaga (1955-1961 god.)
Po čemu je karakterističan model razvijen na Harvardskom univerzitetu?
Razvijeni su modeli na Harvadskom univerzitetu - sveobuhvatni saobraćajni
model ima tri podmodela: saobraćajni, ekonomski i razvojni
.
Ovaj model je
koristila i Međunarodna banka za izradu saobraćajnih studija u zemljama u
razvoju.
U kojoj zemlji je razvijen model za projekciju teretnog, a potom i putničkog
saobraćaja?
Holandija je izdala model za projekciju teretnog saobraćaja, a nešto kasnije i za
projekciju putničkog saobraćaja.
5
5
Od čega se sastoje kvantitativne metode u sektorskom planiranju
saobraćaja?
Primijenjeno je sektorsko planiranje u bivšoj Jugoslaviji (BiH) na bazi
kvalitativnih postupaka.
Poslije se razvijaju kvantitativni metodi u sektorskom planiranju saobraćaja, a
sastoje se od:
- projekcije saobraćaja na bazi regresionog modela
- projekcije saobraćaja pomoću kapitalnog modela privrednog razvoja
- projekcija saobraćaja primjenom tranzitnih matrica.
Na čemu se temelji donošenje investicionih odluka u projektnom planiranju?
Kod projektnog planiranja prisutno je nastojanje da se investicione odluke
temelje na profinjenim metodama vrednovanja.
Pitanja:
Uzroci nastanka problema u saobraćaju?
Nastanak problema u saobraćaju može biti uzrokovan gradskom mrežom,
zastarijelim ulicama (cestama). Uske ulice postaju sve tjesnije za postojeći
saobraćaj.
“Moderno vozilo je zastarijelo – ne uklapa se”. Razvoj motornih vozila je
uzrokovao probleme u saobraćaju.
Koji su osnovni faktori uticajni na probleme u saobraćaju i prevozu?
Uprkos što je u posljednje vrijeme tehnološki napredak uspio projektovati i
izgraditi sistem puteva više prilagođenih vozilima koja ih koriste, kao i
moderni urbanizam, problemi saobraćaja u mnogo gradova još postoje. U
nastavku se navodi pet faktora koji mogu povećati ove probleme na koje
trebamo računati pri svakom pokušaju da ih rješimo:
1. Različiti tipovi vozila na istim saobraćajnicama
- različite dimenzije, brzine i vučno-brzinske karakteristike
- različita vozila
- kamioni i autobusi velike brzine
- teški kamioni male brzine, uključujući prikolice
- zaprežna vozila, koja još uvijek postoje u nekim zemljama
- motocikli, bicikli, itd.
2. Superponiranje motorizovanog saobraćaja na neadekvatnim saobraćajnicama
- relativno male promjene u planu gradova
7
7
Među mjerama koje se mogu poduzeti su: proširivanje ulica, modifikacija
kružnih raskrsnica, kreiranje kanaliziranih raskrsnica, uvođenje sistema
automatskog regulisanja saobraćaja pomoću semafora, javnih i privatnih
parkinga, itd.
6. Opisati jeftino parcijalno rješenje u saobraćaju?
Parcijalno rješenje sa nižim troškovima se sastoje u maksimalnom
iskorištavanju postojećih mogućnosti, sa minimalnim materijalnim radom i
maksimalnim regulisanjem funkcioniranja saobraćaja, putem tehnike
„čiščenja“ kao što je disciplina i edukacija korisnika.
Ovakva rješenja, između ostalog, uključujuju:
- zakone i propise prilagođene potrebama saobraćaja,
- potrebne mjere saobraćajne edukacije
- sistem ulica sa jednosmjernim saobraćajem
- prkinge i stajališta sa ograničenim vremenom
- projekat usklađivanja saobraćaj saobraćajnim znakovima i
semaforima
- usmjeravanje saobraćaja uz niske troškove
- pogodnosti za gradnju terminala i stajališta, itd.
7. Opisati osnove za realizaciju predloženih rješenja problema u saobraćaju?
Iskustvo pokazuje da u određenom tipu rješenja moraju postojati tri
osnove na koje se ono naslanja. Ti elementa koji, djelujući istovremeno, daju
ono što se želi: siguran i efikasan saobraćaj.
Ti elementi su:
1. Saobraćajna inženjerija
2. Saobraćajna edukacija
3. Propisi i policijski nadzor.
Rješenja u kojima nedostaju neki od ova tri elementa, nazvani i stubovi Hrama
sigurnosti
,
ne ostvaruje saobraćaj pošteđen od nesreća i šteta.
8. Opisati metodologiju rješavanja problema u saobraćaju?
Za rješavanje problema u mreži saobraćajnica koristi se metod koji se sastoji
od četiri
koraka. Na taj način, tj. postepenim pristupom, omogućeno je da se
dođe do logičnog i praktičnog rješenja.
To podrazumijeva:
1. Prikupljanje podataka
2. Analizu podataka
