Pojam i elementi krivičnog djela krađe i teške krađe
Pojam krađe
Osnovni oblik krađe sastoji se u oduzimanju tuđe pokretne stvari u nameri da se njenim prisvajanjem pribavi za sebe ili
drugog protivpravna imovinska korist. Osim osnovnog oblika krađe, koji se naziva još i obična ili prosta krađa,
Krivični
zakonik
predviđa postojanje i sitnog djela krađe, teške krađe i razbojničke krađe.
Krađa je krivično delo protiv imovine i zauzuma prvo mesto po masovnosti u strukturi evidentiranih krivičnih dela.
Krivično delo krađa se sastoji u oduzimanju tuđe pokretne imovine u nameri da se njenim prisvajanjem pribavi sebi ili
drugom protivpravna imovinska korist. Radnja izvršenja sastoji se u oduzimanju, a stvar mora biti tuđa i pokretna i mora
i mora postojati namera da se njenim prisvajanjem sebi ili drugom pribavi protivpravna imovinska korist jer, u
suprotnom, neće postojati ovo krivično delo. U krivično pravnom pogledu, pored krivičnog dela krađe, postoje i sledeći
oblici: teška krađa, i razbojnička krađa, a u nekim zakonima i sitno delo krađe.
Krivično delo krađe vrše prigodni i profesionalni učinioci. Prigodni učinioci krađu vrše samo u određenim prilikama ili
prigodama I predstavljaju trenutno učinioca krivičnog del, jer je krađa nije njihov stalan izvor prihoda, mada uvek postoji
mogućnost da prigodni učinioci vremenom postanu profesionalci. Profesionalnim učenje, krivična dela krađe su
zanimanje I uglavnom I izvor prihoda od kojeg žive.
Izvori saznanja
Do saznanja da je izvršeno krivično delo frađe, najčešće se dolazi prijavom oštećenog lica, bez obzira o kojem obliku
imovine se radi s’ tim da kada se radi o privatnoj imovini, prijavu, u određenim situacijama podnosi I neko od rodbine
oštećenog. Međutim, u pojednim slučajevima očtećena pravna lica I ne znaju da je izvršena krađa nekih stvari, sto je
posledica neodgovornog I nesaveznog odnosa prema zaštiti imovine, odnosno nepostojanja tačne evidencije sredstava I
loše organizacije poslovanja, što se odražava na obim “tamne brojke” imovinskog kkriminaliteta.
Pored prijave oštećenih, bez obzira na oblik svojine, kao izvor saznanja da je izvršeno krivično delo krađe, pojavljuju se I
prijave građana, anonimne I pseudonimne prijave I sredstva javnog informisanja. Praksa pokazuje da anonimne I
pseudonomne prijave najčešće podnose radnici koji su u random odnosu u pojedinim privrednim I drugim asocijacijama
u onim slučajevim kada to ne učine njihovi nadležni organi, bez obzira na to da li je učinilac poznat. Ni u predhodnom
periodu ni u današnje vreme, zaštita svih postojećih oblika svojine nije na zadovoljavajućem nivou, jer je ona dostupna
mnogim licima. Koja su sklona da njenim prisvajanjem pribave sebi protiv pravnu imovinsku korist. Svakako da bi više
pažnje trebalo posvetiti fizičko-tehničkoj zaštiti imovine u fizičkoj I stručnoj sposobnosti lica koja neposredno rade na
njenoj zaštiti.
Elementi svake krađe su:
tuđa pokretna stvar kao objekat krađe;
oduzimanje kao radnja izvršenja;
postojanje namjere učinioca da time pribave sebi ili drugom protivpravnu imovinsku korist.
Tuđa pokretna stvar kao objekat krađe.
U našoj savremenoj krivičnopravnoj teoriji i zakonodavstvu ne postoje neke
suštinske razlike prilikom određivanja pojma pokretne stvari. Uglavnom se pod ovim pojmom podrazumijeva svaka ona
stvar koja se može pomjeriti, pokrenuti ili prenositi sa jednog na drugo mjesto ili, pak, odvojiti od glavne stvari a da se
pri tome ne opšti, odnosno uništi ili promijeni njena suština.
Pokretna stvar koja je predmet krađe mora biti tuđa. Stvar je tuđa kada se ne nalazi u svojini lica koje tu stvar
protivpravno oduzima, bez obzira da li se ona oduzima od vlasnika ili ne. Znači, tuđa je ona stvar koja je u vlasništvu
drugog lica na kojom to lice ima faktičku moć raspolaganja, i nije od značaja da li se to raspolaganje zasniva na nekom
pravnom osnovu ili je ostvareno protivpranim načinom (npr. krivičnim djelom). To praktično znači da predmet krađe
može biti i ona stvar do koje je aktuelni pritežalac došao takođe krađom ili izvršenjem nekog drugog krivičnog djela.
Prema tome, za postojanje krivičnog djela krađe bitno je da se pokretna stvar, u momentu izvršenja djela, nalazi u
pritežanju drugog lica a ne u pritežanju izvršioca krađe.
Oduzimanje tuđe pokretne stvari kao radnja izvršenja krađe
. Ovo je drugi bitan element kojim se obrazuje suština
krivičnog djela krađe i kojim se ujedno manifestuje radnja izvršenja ovog djela. To znači da radnja izvršenja krivičnog
djela predstavnja oduzimanje pokretne stvari iz pritežanja njenog vlasnika ili pritežanja lica koje je njen držalac. Samo
oduzimanje stvari vrši se tako što izvršilac krađe prekida pritežanje pritežaoca stvari, koja čini predmet krađe, i
uspostavlja nad njom svoje pritežanje, mimo volje pritežaoca stvari.
Radnja oduzimanja može se izvršiti na različite načine i različitim sredstvima: Zavlačenjem ruke u tuđi džep, zatim
upotrebom sile ili prijetnje, odnošenjem iz zatvorenog prostora, savlađivanjem većih prepreka, upotrebom energije i
mehaničke snage, pomoću dresiranih životinja, itd. Važno je, dakle, da je izvršilac došao do stvari oduzimanjem a ne, na
primjer, prevarom (obmanom) ili utajom, povjerene, nađene ili stvari do koje izvršilac slučajno došao. Sam način
izvršenja krađe nije bitan sa aspekta postojanja osnovnih obilježja krađe kao genusnog krivičnog djela. Međutim, način
kao i upotreba sredstava za izvršenje, imaju uticaj na kvalifikaciju djela, odnosno igraju važnu ulogu u određivanju oblika
krađe i njihovog međusobnog razgraničenja. Inače, krađa ili oduzimanje tuđe pokretne stvari može se vršiti tajno,
odnosno bez prisustva vlasnika, tj. pritežaoca stvari, svjedoka-očevidca ili drugih lica koja bi se tu mogla zateći ili naći
(npr. slučajni prolaznik, policajac pozornik i dr.), što je u praksi najšešći slučaj, ali se isto tako može vršiti i u prisustvu
pomenutih lica.
Postojanje određene namjere kod izvršioca krađe. Da bi došlo do ostvarenja krivičnog djela krađe potrebno je da kod
izvršioca postoji namera za pribavljanjem protivpravne imovinske koristi za njega ili neko drugo lice. Prema tome,
postojanje namjere je treći važan element krivičnog djela krađe. Važnost ovog elementa ogleda se u njegovoj
konstitutivnoj ulozi prilikom ostvarenja krivičnog djela krađe, jer ukoliko njen izvršilac ne ispolji nameru za
pribavljanjem imovinske koristi neće biti ostvareno biće ovog, već nekog drugog krivičnog djela (npr. krivičnog djela
oduzimanje tuđe stvari).
Namera je element subjektivne prirode. Ona je kod krivičnog djela krađe konkretna i njome se izražava sva suština ovog
djela, koja se ogleda u protivpravnom uvećanju imovine izvršioca ili nekog drugog lica.
U zavisnosti od oblika ispoljavanja, krađa se može ispoljiti u tri oblika:
obična krađa,
teška krađa,
sitna krađa, utaja i prevara.
Obična krađa
Pod običnom krađom se podrazumijeva krađa koja sadrži samo zakonska obilježja osnovnog oblika krivičnog djela
krađe, bez bilo kakvih okolnosti koje bi tom djelu davale obilježja kvalifikovanog ili privilegovanog oblika. Naš
Zakonik
krađu definiše kao oduzimanje tuđe pokretne stvari drugom licu u namjeri da učinilac krađe za sebe ili drugog pribavi
protivpravnu imovinsku korist.
Prilikom kalsifikacije obične krađe (kriminalističke ali i krivičnopravne) najčešće se uzimaju sljedeći kriterijumi: način
izvršenja, objekat napada, namjera, kao i vrijednost ukradene stvari.
Prema kriminalističkoj kalsifikaciji obične krađe mogu biti: krađe iz stanova i kuća (provlačenjem i ušunjavanjem), krađe
iz trgovinskih radnji, krađe po preduzećima i ustanovama, krađe po domovima i internatima, hotelske krađe, krađe po
kampovima plažama i kupatilištima, krađe u sredstvima javnog saobraćaja, autobuskim i željezničkim stanicama,
domaće krađe, seoske krađe, džepne krađe, itd.
Obične krađe iz kuća (stanova) mogu se izvršiti provlačenjm i ušunjavanjem tj. bez upotrebe sile ili pomoćnih sredstava i
bez savladavanja nekih većih prepreka da se prodre u određeni prostor ili prostoriju.
Pod ušunjavanjem u literaturi se podrazumijeva neopažen ulazak u nezaključane prostorije, brzim uzimanjem predmeta
koji su na dohvat ruke i neopaženo napuštanje prostorija. Na ovaj način najčešće se uzimaju odjevni predmeti ili stvari iz
odjevnih predmeta. Dakle jedan od načina izvršenja krađe je korišćenje nepažnje vlasnika odnosno držaoca stvari, koji
ostavljaju otključana ulazna vrata kao i otvorene prozore ili vrata terase.
Ukoliko je pribavljena protivpravno imovinska korist, koja prelazi
Zakonom
propisane vrijednosti obične krađe ovo
krivično djelo se ne bi više tretiralo po zakonu kao obična krađa, već kao teška krađa, bez obzira na način izvršenja.
Kao izvršioci ovog oblika krađe, po iskustvima iz prakse, najčešće se javljaju skitnice, narkomani i prosjaci, mada u
posljednje vrijeme sve više se pojavljuju organizovane grupe. Načini na koji vrše krađu poslednjih godina dobijaju
specifične oblike. Tako npr. učinioci dolaze na vrata građana, pokucaju ili pozvone, stupaju u kontakt sa stanarima nudeći
nešto na prodaju po povoljnim cijenama ili traže hranu, čašu vode, prikupljaju humanitarne priloge ili se raspituju o
komšijama iz susedstva, da bi ih građani pustili da uđu u stan. Kad uđu u stan zaokupljaju pažnju vlasnika i koriste
pogodne trenutke da ukradu sve što im dođe pod ruku. Karakteristično je da je kod običnih krađa dosta visoka “tamna
brojka”. Najčešći razlozi su stid i sramota građana što se to baš njima desilo na takav način, ili zbog svoje nesigurnosti da
su tu stvar ili predmet negdje izgubili, pa se odlučuju na neprijavljivanje.
Teška krađa
Krivično djelo teška krađa predstavlja samo opasniji i teži oblik krađe. Krađa, inače, čini osnovu svih svojih (lakših i
težih) oblika. Pored toga, ona je i tipičan predstavnik krivičnih djela protiv imovine i djelo koje se najčešće sreće u praksi
organa otkrivanja i organa pravosuđa.
Teška krađa za svoju osnovu ima krivično djelo krađe, ali zbog prisustva određenih kvlaifikatornih elemenata obična
krađa se “transformiše” u tešku krađu, odnosno u neki od njenih oblika. Kvalifikatornih elemenata ima više i međusobno
se razlikuju. Jedan od njih je i sam način izvršenja krađe, koji se može manifestovati kao obijanje, provaljivanje,
savlađivanje većih prepreka ili, pak, kao naročito opasan ili naročito drzak način. Međutim, obična krađa biće
