EVROPSKI UNIVERZITET KALLOS TUZLA
PRAVNI FAKULTET
SEMINARSKI RAD
Predmet:
JAVNE FINANSIJE
TEMA: Pojam i funkcije budžeta
Profesor:
Student:
Doc. dr. Izet Banda
koki
Tuzla, februar 2018. godine
porezi postaju osnovni izvor prihoda;
javne potrebe su veće i brojnije;
stvorena je gradska uprava i službenici koji obavljaju upravne poslove;
formiraju se organi uprave, koji vrše poslove ubiranja prihoda i njihovo trošenje;
uvode se nove ekonomske discipline, knjigovodstvo i računovodstvo.
Izrada budžeta postaje normalna i redovna pojava. Budžet koji ima obilježja današnjeg
savremenog budžeta vodi porijeklo iz Francuske i Engleske, koje su iskrčile put ovom
finansijskom instrumentru u Evropi. Od zapadnih zemalja SAD su najkasnije dobile pravi
budžet. Prijedlog za izradu budžeta potiče od Kongresa, a ne od upravnih organa kao u
Engleskoj i Francuskoj. Postupak budžetske inicijative je u SAD u rukama velikog broja
komisije.
U savremenoj teoriji budžet se može posmatrati s više aspekta:
finansijskog,
ekonomskog,
pravnog,
političkog,
socijalnog.
1.1. Finansijski aspekt posmatranja budžeta
Budžet prestavlja skup normi kojima se regulišu sistematizovani odnosi organa koji su dužni
da planski predviđaju, ubiru i namjenski koriste sredstva. Donedavno, kod većine finansijskih
teoretičara je smatrano da je budžet čisto pravni akt, ali je budžet finansijski instrument javne
vlasti.
1.2.
Ekonomski aspekt posmatranja budžeta
Savremena država postaje aktivni faktor privrednih kretanja. Budžet postaje sredstvo
intervencije u privredi kojim se usmjeravaju privredni tokovi, ravnoteža proizvodnje,
raspodjele i potrošnje. Nedostatak budžetskih sredstava (poreza, taksa i doprinosa) država
pokriva javnim zajmovima (unutrašnjim i spojnim) i emisijom novca.
Osnovne ekonomske funkcije budžeta su:
Stabilizacija privrede;
Redistributivna funkcija budžeta;
Alokativna funkcija budžeta.
4
1.3.
Pravni aspekt posmatranja budžeta
Sa pravnog aspekta budžet predstavlja skup svih pravnih propisa-akata kojima se vrši
priprema, donošenje, izvršenje i kontrola namjenske budžetske potrošnje. Osnovni zakon
kojim se reguliše budžet kao instrument javne potrošnje je Zakon o budžetu ili Zakon o
državnom računovodstvu.
Budžetsko pravo u subjektivnom smislu je pravo naroda da preko skupštine odlučuje o
javnim rashodima i javnim prihodima. Ono je u uskoj vezi sa razvojem parlamentarizma i
nastalo je kao rezultat borbe za vlast građanske klase. Postavlja se pitanje da li treba prestati
sa naplatom poreza, ako je ostvaren fiskalni randman. Odgovor je precizan i jasan: nijedan
poreski obaveznik nije oslobođen poreske obaveze bez obzira što je ispunjen planirani limit
javnih prihoda. U slučaju podbačaja naplate, treba li pozvati na odgovornost izvršioce
budžeta? Utvrđivanje i naplata javnih prihoda je zakonski regulisana i naknadno utvrđivanje
retroaktivnosti obaveza (plaćanje poreza) nije dozvoljeno. Propisi o javnim prihodima moraju
se striktno poštovati, bez obzira na efekat naplate i negativnih odstupanja ostvarenih veličina
od planiranih
2
.
1.4.
Politički aspekt posmatranja budžeta
Budžet kao pravni akt sadrži sve karakteristike određenih društveno-ekonomskih i političkih
odnosa u zemlji. On je finansijski instrument najviše vlasti (skupštine, parlamenta).
1.5.
Socijalni aspekt posmatranja budžeta
Socijalni aspekt budžeta posmatra i preraspodjelu materijalnih sredstava u društvu i privredi.
Budžet instrumentima dobrovoljnih i obaveznih davanja koncentriše dohodak i imovinu
preduzetnika i pravnih lica, a kanalom rashoda vrši redistribuciju tako prikupljenih sredstava.
2. BUDŽET I BUDŽETSKI SISTEMI
Budžet je osnovni dokument za finansiranje državnih funkcija u svakoj državi. U zavisnosti
od načina definisanja države, državnih funkcija i obaveza države, budžet se u teoriji definiše
kao pravni akt ili zakon.
Da bi se došlo do optimalnog sistema finansiranja funkcija, neophodno je poći od teorijskih
osnova koje definišu državne funkcije, obaveze države i izvore finansiranja. Kada se utvrde
2
Prof.dr Milena Raković, (2007), Javne finansije i finansijsko pravo, Pravni fakultet Banja Luka .
5
