2
SEMINARSKI RAD
Pojam i predmet građanskog prava
5
1. Pojam građanskog prava
Građansko pravo je dio privatnog prava koji izučava i uređuje subjektivna građanska prava i
građanskopravne odnose, kao i položaj subjekata u tim odnosima. Kao dio građansko pravnih
odnosa privatnog prava ono reguliše robno-novčane odnose između subjekata učesnika, gdje
učesnik predstavlja imaoca pravne odnosno poslovne sposobnosti (fizička i pravna lica).
Termin građansko pravo (ius civile) potiče iz rimskog pravnih normi i nalazi se u opštoj
upotrebi za označavanje one grupe prava koje reguliše odnose između pojedinaca u društvu koje
ima robno-novčanu privredu.
Opšti dio građanskog prava sadrži ona pravila i načela koja su zajednička svim djelovima
građanskog prava kao i odredbe koje se tiču ličnih, statusnih prava fizičkih i pravnih lica, zatim
odredbe o rokovima i zastarjelosti i cilju i vršenju građanskih subjektivnih prava.
U građansko pravo ulaze i konkretni pravni instituti :
Opšti dio
: sadrži pravna pravila koja su zajednička svim djelovima građanskog prava.
Stvarno pravo
: Sadrži skup pravnih normi u kojima se regulišu ljudi povodom stvari.
Stvarna prava:
1. Pravo svojine (vlasništva)
2. Pravo službenosti (stvarne i lične)
3. Založno pravo (ručni zalog i hipoteka)
Stvarna prava se mogu klasifikovati kao:
a) stvarna prava na vlastitoj stvari - pravo vlasništva;
b) stvarna prava na tuđoj stvari - pravo službenosti, založno pravo.
Važno je napomenuti da posjed nije stvarno pravo, već pretpostavka pojedinih stvarnih prava.
Obligaciono pravo
: predstavlja skup pravnih normi u kojima se regulišu imovinski
odnosi u kojima je jedna strana (povjerilac ) ovlašćena da od druge strane (dužnika)
zahtjeva neku činidbu, a dužnik je dužnada tu činidbu izvrši.
Nasljedno pravo
: reguliše prelazak imovine ostavioca za slučaj njegove smrti na
njegove nasljednike. Nasljedno pravo u subjektivnom smislu obuhvata prava koja
pojedinac stiče smrću ostavioca, odnosno predstavlja ovlaštenje određene osobe da stupi
u pravne odnose umrlog. Nasljedno pravo u objektivnom smislu dio je građanskog
prava.
1
Neki pravni teoretičari pod građanskim pravom podrazumijevaju i porodično pravo.
1
Oliver B. Antić, Dragoljub D. Stojanović, „Uvod u građansko pravo“, Beograd
6
1.1 Predmet građanskog prava
Određivanje predmeta i metoda građanskog prava ima i vrlo praktični značaj s jedne strane, jer
pomaže kod određivanja da li neki spor spada pod građanske ili privredne sudove, ili o njemu
rješava upravni organ. Ova analiza otkriva tijesnu vezu i uzajamno dejstvo između građansko
pravnih normi i društvenih odnosa koji čine predmet građanskog prava. Predmet građanskog
prava su određeni društveni odnosi koje reguliše ta grana prava. Ti konkretni društveni odnosi
zahtijevaju pravno uređivanje. Kada je u pitanju metod građanskog prava, radi se o načinu na
koji je konkretni društvenio dnos regulisan. Sam predmet zahtijeva i određuje metod jer se ne
mogu istim sredstvima obrađivati na primjer staklo i dijamanti. Metod se može definisati i kao
pravni način formiranja ponašanja ljudi, kroz utvrđivanje njihovih prava i obaveza. On je
određen karakterom društvenih odnosa koji su regulisani pravnim normama.
Predmet građanskog prava su određeni društveni odnosi koje regulišu norme građanskog prava
(građansko pravne norme). Građansko pravo reguliše robno-novčane odnose (robnu razmjenu,
razmjenu usluga, razmjenu radne snage, koja je ekonomski gledano roba, prisvajanje i
korištenje stvari, okvire i uslove prisvajanja i razmjene robe, položaj i svojstva nosilaca te
razmjene, subjekte.Pored robno-novčanih odnosa koje je glavni predmet građanskog prava, u
građansko pravo spada još i nasljedno pravo, pošto reguliše prenos ekonomskih dobara za slučaj
smrti, vodeći računa o porodičnim vezama. Lična prava dobijaju građanskopravnu zaštitu samo
ukoliko se kod zaštite ličnih prava radi o uspostavljanju pređašnjeg stanja. Porodično pravo je
izvan građanskog prava, a lična prava (pravo na ime, čast, tjelesni integritet).
2
Građansko pravni odnosi među subjektima nastaju povodom:
Stvari – stvarna prava
Stvar je materijalni dio prirode u ljudskoj vlasti na koju postoji subjektivno imovinsko pravo.
Da bi materijalni dio prirode bio stvar u pravnom smislu mora da ispunjava dva uslova - fizički i
pravni. Fizički uslov je da dio prirode bude faktički ili virtuelno u fizičkoj vlasti, odnosno
kontroli čovjeka (auto, računar; ne i sunce, mjesec, okeani i sl.). Pravni uslov je da se na dio
materijalne prirode pod vlašću čovjeka može steći stvarno pravo ili neko drugo subjektivno
imovinsko pravo (pravo svojina, npr.). Dio materijalne prirode koji predstavlja stvar može biti
živi i neživi (s tim da čovjek nije stvar, kao ni tijela koja su čvrsto spojena sa čovjekom kao što
su ugrađeni zubi npr., ali jesu razna pomagala kao što su naočare, npr.).
Ličnih dobara – lična prava ili prava ličnosti
Lična prava (prava ličnosti) su prava imaoca na lična dobra: pravo na život, zdravlje, slobodu,
čast, ugled, tjelesni, duhovni i moralni integritet, ime, lik i sl. Lična dobra su nerazdvojno
povezana sa fizičkim licem ili pravnim licem (pravna lica imaju određena lična dobra kao što su:
ugled, identitet, čast; ne i ona koja su svojstvena samo fizičkim licima kao što su zdravlje,
sloboda, ili lik i sl.).
3
2
Aleksandar J. , „Građansko procesno pravo“, Beograd, 2010
3
Stanković – Vodinelić, „Uvod u građansko pravo“
