Bosna i Hercegovina, Republika Srpska
UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
FAKULTET POSLOVNE EKONOMIJE BIJELJINA
SEMINARSKI RAD
PREDMET: Poresko i Spoljnotrgovinsko
računovodstvo
TEMA: Pojam i značaj poreza na dohodak
Mentor: Srđan Lalić
Student:
Prof.dr Rajko Radović
Bijeljina, januar 2013.godine
Pojam I značaj poreza na dohodak
1. POJAM, KARAKTERISTIKE I OSNOVNI TIPOVI POREZA NA
DOHODAK
1.1 Pojam dohotka
Kao što je to slučaj kod svakog poreza, i za porez na dohodak je utvrđivanje objekta i
osnovice oporezivanja od velike važnosti. Kod poreza na dohodak je to, u posebno
naglašenoj mjeri, ne samo važno, nego i teško. Naime, neutralnost u odnosu na
alokacijsku politiku kao i opštost, univerzalnost, sveobuhvatnost oporezivanja, mogu se
izuzimajući posebno politički utemeljene razloge ostvariti samo onoliko koliko se:
Ravnomjerno uspije zahvatiti odnosno obuhvatiti zaista ukupni dohodak s jedne
strane, odnosno,
Oporezivanjem tim porezom kao elemente dohotka s tim da se ne zahvate one
veličine koje nisu dohodak.
Da bi smo na najlakši način definisali dohodak moramo prvo objasniti šta je ustvari
dohodak. Polazeći od teorijske definicije, fiskalnog stanovišta, dohodak se definiše kao
“zbir svih neto prihoda koje je poreski obveznik ostvario u datom periodu (prihodi iz
radnog odnosa –
lična
primanja, prihodi od samostalne djelatnosti, prihodi od kamata
i dividendi i dr.). Vodeći se ovom definicijom najednostavnija definicija poreza na
dohodak bila bi ta da je porez na dohodak “vrsta poreza kojim se oporezuje
dohodak fizičkih i pravnih osoba i jedan je od najznačajnijih poreskih oblika svake savremene
države. Karakterišu ga finansijska izdašnost, elastičnost i predvidivost, pa je pogodan za
ostvarivanje mnogih ekonosmkih i socijalnih politika.
Sadržaj dimenzija u determinisanju predmeta oporezivanja daje odgovor na pitanje na
koji dio ekonomske snage poreskog obveznika usmjereno oporezivanje dohodka.
Teritorijalna pak dimenzija pri utvrđivanju oporezivog dohodka determiniše prostor na
kojem on nastaje.
1
Odabir definicije nekog pojma uvijek je rezultat cilja koji se želi postići. Tako je to slučaj i
s definicijom dohotka. Ako je cilj poreza na dohodak definisan time da je sredstvima
ubranim primjenom poreza na dohodak potrebno podmiriti potrebe javnog sektora sa
finansijskim sredstvima, pri definisanju ekonomske snage se polazi od toga da je ona
izraz odnosno odraz uvećane ekonomske mogućnosti raspolaganja određenim
sredstvima s jedne strane ali je istovremeno ograničena činjenicama vezanim za
pokrivanje ličnih potreba s druge strane, odabrana bi definicija dohotka morala
maksimalno poštovati ta dva aspekta. Pretpostavka za utvrđivanje dohotka je
zbrajanje svih onih ekonomskih veličina koje zajedno čine ekonomsku snagu, koje su se
stekle u jednom ekonomskom razdoblju, npr. unutar jedne kalendarske godine, kod
1
Arbutina H. „Određivanje osobnog i predmetnog obuhvata porezne obaveze pri oporezvanju dohodka i dobiti“,
Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu br. 1-2, Zagreb 1997., str 162
4
Pojam I značaj poreza na dohodak
jedne osobe, ali uz uzimanje u obzir ličnih okolnosti svakog poreskog obveznika.
Budući da je porez na dohodak, kao što je to i porez na nasljedstva i darove te porez na
imovinu, personalni, lični porez, uzimanje u obzir ličnih svojstava poreskog obveznika
je razumljivo i opravdano.
Baš radi toga, kod oporezivanja dohotka, za utvrđivanje poreskog opterećenja nije
relevantna samo veličina dohodka, pa je stoga utvrđivanje samog dohotka pritom tek
jedan korak prema krajnjem cilju.
Razlog zbog kojeg se u obzir uzimaju posebna (lična) svojstva poreskog obveznika leži
u tome, što na poresku sposobnost poreskog obveznika utiču određene obaveze i
izdaci, koji su povezani s ličnim okolnostima u kojima se on nalazi ( npr. broj članova
porodice, tj broj članova porodice koje poreski obveznik izdržava).
1.2. Karakteristike poreza na dohodak
Porez na dohodak je poreski oblik kojim se zahvata dohodak fizičkih lica. Kod poreskog
oblika za utvrđivanje poreskog opterećenja nisu relevantni samo visina dohotka i
poreska tarifa koja se na njega primjenjuje, već i niz drugih činilaca. Pa upravo zato što
uz ekonomsku snagu pri oporezivanju dohotka uzimaju u obzir i druge okolnosti, koje se
odnose na poreskog obveznika, može se porez na dohodak definisati kao porez kojim
se oporezivanje ekonomske snage fizičkih lica primarno, ali ne i isključivo, zasniva na
dohodku.
Porez na dohodak ima sljedeće osnovne karakteristike:
2
Odnosi se na ukupan dohodak poreskog obveznika. Po tome se on razlikuje od
poreza na prihod, kojim se oporezuje samo pojedini oblici prihoda, dakle, sa
stajališta definicije pojma dohodak, samo njegovi određeni dijelovi.
Porezom na dohodak zahvata se, odnosno oporezivim se dohotkom smatra
ukupni neto dohodak. Pod tim se podrazumijeva, da se pri oporezivanju poštuju, i
kao odbitne stavke tretiraju troškovi, koji su bili potrebni da bi se sam dohodak
ostvario.
Nasuprot potrošnim porezima, koji su orijentisani na dohodak u procesu njegove
upotrebe, porez na dohodak se u pravilu zaniva na priticanju, na sticanju
dohotka, odnosno na dohotku kakav postoji kao rezultat priticanja raznih prihoda
tokom razdoblja oporezivanja.
Porez na dohodak je lični porez, što treba razumiti tako da se kod tog poreza u
obzir uzimaju posebne lične okolnosti koje se odnose na poreskog obveznika. Ta
karakteristika poreza na dohodak proizilazi iz mnogobrojnih i raznovrsnih
diferencijacija, koje su prije svega rezultat poresko oslobođenih iznosa koji se
2
Jeličić B., Porezni sustav i porezna politika, Zagreb, 1998., str. 146.
5
