Živko Đoković AE
218/09
Pojam i znacaj prirodng bogatstva za privredni
razvoj
Prirodno bogatstvo ima istaknuto mesto u sklopu ukupnih
materijalnih resursa za privredni i ekonomski razvoj. Ono spada
u grupu materijalnih faktora koji određuju obim i srtrukturu
materijalne proizvodnje u datoj zemlji. U prirodno bogatstvo
spadaju sve upotrebne vrednosti koje se zatiču u prirodi i u koje
nije uložen nikakav ljudski rad (ribe, divljač, rudno bogatstvo,
šume, vodena energija, zemljište, razni biljni plodovi i sl. ). Sa
stanvišta značaja za privredni razvoj prirodno bogatstvo se
može definisati i kao ukupnost svih prirodnih uslova koji se
mogu pivredno aktivirati i koristiti za razvoj materijalne
proizvodnje i rast društvenog proizvoda i nacionalnog dohotka.
Od razvijenosti nauke, tehnike i tehnologije zavisi da li će se
prirodno bogatstvo iskoristiti kao važan proizvodni potencijal.
Prirodno bogatstvo ima posebno veliki znacaj za privredni
razvoj u početnoj fazi razvoja i industrijalizacije određene
zemlje. Početnu proizvodnu orijentaciju neke zemlje određuje
ona vrsta prirodnog bogatstva koja se nalazi u izobilju. Iako
pirodne bogatstva u Srbiji sa stanovičta obima svetskih
potencijala nemaju neki veliki značaj, ona su u odnosu na broj
stanovnika i u odnosu na veličinu teritorije na kojoj se nalaze
veoma značajne i po obimu i po strukturi.
Sa stanovista načina korišćenja i reprodukcije ukupna
priodna bogatstva se dele u dve velike grupe:
biloški prirodna bogatstva i
mineralna prirodna bogatstva.
Bioloska prirodna bogatstva se karakterišu po regenerativnosti.
To znači da se ona stalno obnavljaju, proširuju i uvećavaju. Pri
njihovoj upotrebi mora se voditi računa o stepenu upotrebe u
odnosu na stepen njihovog obnavljanja (šumski fond, kvalitet
3
Živko Đoković AE
218/09
zemljišta, flora i fauna). Osobina mineralnih bogatstava je u
tome što se vremenom pri korišćenju iscrpljuju.
Prema karakteru,izvoru i nacinu korišćenja u proizvodnji
prirodng bogatstva se mogu svstati u nekoliko osnovnih grupa:
opšti proizvodni uslovi
energetski izvori
mineralna bogatstva
poljoprivredno i šumsko zemljište
fond šuma
ribe i divljač
prirodni uslovi za razvoj turizma i pomorstva i dr.
Kriterijumi i klasifikacija prirodnih resursa
Kriterijumi za klasifikaciju mogu biti:prirodni,ekonomski i
kombinovani (prirodno-ekonomska klasifikacija).
Podela resursa po pripadnosti odredjenim sferama:
1.prirodni resursi atmosfere
2.prirodni resursi litosfere-zemljine kore (mineralne sirovine
i zemljište-pedosfera)
3.prirodni resursi hidrosfere (kopnene vode i okeani)
4.prirodni resursi biosfere (flora i fauna )
Ekonomska klasifikacija po načinu korišćenja:
1.materijalni-njihov kvantitet se može meriti i zaliha je
limitirana(obradivo zemljište,nafta,gvoždje)
2.mematerijalni-kvantitet nemerljiv,ali može usled
zagadjenosti biti redukovan(lepota pejzaža...)
Klasifikacija prema trajanju:
1.iscrpljive
2.neiscrpljive.
Sve iscrpljive prirodne resurse svrstavamo u dve grupe:
4
Živko Đoković AE
218/09
-prema stepenu izučenosti (po količini i sadržaju,po
strukturi,po zalihama...)
Opšti pirodni uslovi
U opste prirodne uslove jedne zemlje spadaju:geogrefski
položaj i orografska obeležja, klima i drugi.
Geografski položaj i orografske karakteristike
Republika Srbija se prostire između 44°50′ severne
geografske širine i 20°28′ geografske dužine, na površini od 88
361 km
2
sa 7 498 001 (po popisu iz 2002. godine
1
). Centralna
Srbija nalazi na povrsini od 55 968 km
2
i sa 5 466 009
stanovnika,dok se AP Vojvodina nalazi na 21 506 km
2
i sa 2
031 992 stanovnika.
Teritoriju Srbije karakterise veoma pvoljan gegrefski
požaj, ona se nalazi na Balkanu, na raskrsnici važnih
suvozemnih puteva koji spajaju Evropu, Bliski i Srednji Istok.
Srbija je preko Dunava povezana sa drugim plovnim rekama i
kanalima. Iz ovoga se zaključuje da se Srbija karakteriše po
veoma povoljnim uslovima za razvoj unutrašnjeg i
međunarodnog pomorskog i rečnog saobraćaja. Ovakvi
geografski uslovi predstavljaju veoma značajan faktor za brz
ekonomski I privredni razvoj Srbije. Ovakav geografski
položaj Srbije predstavlja i značajno geostrateško područije,
zbog čega je ono bilo privlačno za mnoge osvajače u prošlosti.
Orografski je raznovrsna. Ravnice do 200 m čine oko 30%, od
200 do 500 m oko 10%, a skoro 50% ukupne teritorije se
nalazi iznad 500 m, a čak 15% iznad visine od 1000 m. prema
ovome Srbija je pretežno planinska zemlja, sa jednim
izdvojenim basenom – Panonski basen.
1
Bez podataka o broju stanovnika na teritoriji AP Kosovo i Metohija
6
