Fakultet za poslovne studije i pravo
Uvod u pravo
Seminarski rad
na temu:
Pojam, značaj,predmet tumačenja i vrste tumačenja
prava
Profesor: Janko Reko
Beograd, januar , 2016 godina
4
TUMAČENJE PRAVA
Tumačenje se vrši svakodnevno pri upoznavanju sa pravnim normama, a da toga nismo ni
svesni, sem kad dođe do teškoća– kad tumačenje postaje posebna delatnost, koja se vrši po
posebnim pravilima I zahteva posebnu veštinu I znanje.
Tvorac zakona, zakonodavac pri donošenju nekog zakona koristi određeni broj pravnih normi
koje treba da regulišu određenu oblast života odnosno prava. I ako izgleda u momentu donošenja
određenog zakona da je sve jasno I precizno regulisano zbog čega određeni zakoni I budu
usvojeni po proceduri kojoj država predviđa, kada ti isti zakoni počnu da se primenjuju u praksi
ispostavi se da određeni jezički znaci korišćeni u toj pravnoj normi nisu dovoljno određeni
odnosno precizni I nastane potreba tumačenja istih.
U ranije primenjivanom bivšeg Zakonu o braku, npr. nastala je potreba tumačenja reči
“izdržavanje” “vaspitanje” kao I kako treba tumačiti da bračni drugovi imaju ista prava I
dužnosti prema deci.
Primer potrebe tumačenja pravnih normi postojao je I kod člana 13. gore navedenog zakona koji
je predviđao da bračni drug koji nema sredstava za život a nesposoban je za rad ili je nesposoban
ima pravo na izdržavanje od drugog bračnog druga u koliko je ovaj u stanju da to učimi.
Trebalo je tumačiti sta znači “nema sredstava za život” kao I da li nesposoban za rad znači
potpunu nesposobnost ili za onu vrstu rada koja mu predstavlja zanimanje a posebno je trebalo
tumačiti I sta znači “ukoliko je drugi bračni dug u stanju da to učini”. Posebno se postavilo
pitanje da li je odredba o izdržavanju bračnog druga dispozitivne ili prinudne prirode.
Sudska praksa je pokazala da se radi o prinudnoj normi čak I u slučaju da se bračni drug odrekao
tog prava ugovorom o poravnjanju.
5
Tumačenje prava I pravne praznine
Svaka pravna norma povezana je sa nizom drugih normi I za ceo sistem prava tj. pravni poredak.
Zbog toga pravna norma ne može imati tačan smisao van celokupnog sistema prava čiji je ona
sastavni deo. Ovo posebno dolazi do izražaja kad postoji pravna praznina.
Da bi subjekt mogao da motiviše svoju volju na postupanje po normi ili na njeno kršenje mora
predhodno da sazna tu normu.
Da bi se norma pravilno saznala potrebno je da se pravilno (tačno) protumači. Do kršenja prava
kako od strane pravnih tako I fizičkih lica dolazi često baš zbog toga što nisu dobro protumačili
pravnu normu. Zbog toga je jedna grana pravne nauke isključivo posvećena tumačenju pravnih
normi.
Ceo pravni sistem retko se pojavljuje kao predmet tumačenja I to se događa onda kad se na
osnovu njegovog duha tj. naopštijih načela popunjava neka praznina
Pravna nauka tumačenje pravnih praznina svrstava u tumačenje u širem smislu.
Predmet tumačenja prava
Za razliku od gore navedenog tumačenja u širem smislu kojim se tumače pravne praznine,
tumačenjem u užem smislu tumače se postojeće pravne norme.To mogu biti opšte I pojedinačne
pravne norme, uslovne (apstrakte) I bezuslovne (konkretne).
Sa razvojem pravne nauke tumačenje pravnih normi više se odnosilo na opsšte a ne I na
pojedinačne norme.
Predmet tumačenja su pisane pravne norme, ne I običajno pravne jer se za njih u teoriji smatralo
da zahtevaju posebna pravila tumačenja. Ovakav stav pravne nauke proizišao je iz stave da
pisano pravo ima stvaraoca koji normama daje određeni smisao. Ovo stanovište je vezano za
subjektivnu teoriju tumačenja koja je značenje norme određivala takozvanom voljom
zakonodavca,a kod običaja je stvaralac anonimna društvena masa,pa takva volja nije mogla da se
traži jer nije bilo određenog stvaraoca sa svojom voljom. Međutim nema opravdanog razloga
