UNIVERZITET U

POJAM, PRIRODA, IZVORI I KARAKTERISTE KOMUNITARNOG PRAVA

-Esej-

Student:

Mentor:

2017. godine

POJAM, PRIRODA, IZVORI I KARAKTERISTIKE KOMUNITARNOG PRAVA

UVODNE NAPOMENE

Cilj rada je da se na jednom mjestu pokuša obajsniti pojam, priroda, izvori i karakteristike

komunitarnog prava, odnosno prave Evropske unije. Evropska Unija predstavlja specifičnu, u ovom
momentu najzanimljiviju, tvorevinu na tlu evropskog kontinenta. Ako se na stranu stave dileme o
prirodi ove tvorevine i posvetimo se praktičnim pitanjima njenog postojanja, jasno je da se od 1951.
godine, kada su postavljeni pravni temelji Unije, dešava nešto što se u poznatoj istoriji kontinenta nije
desilo – Evropa teži integraciji u jedinstven entitet. Najbitnija karakteristika procesa je da on nije
podstaknut imperijalističkim težnjama pojedinih nacija za hegemonijom nad ostatkom kontinenta, već
se radi o dobrovoljnom, i reklo bi se, prirodnom procesu. Uticaj Unije nije očigledan samo u zemljama
koje su njene članice. Ona određuje i iz korijena mijenja uslove života, a time i rada, i u ostalim
evropskim zemljama, bez obzira na to da li te države žele i teže tome da postanu njen dio.

Evropski integracioni procesi utemeljeni su na ideji zajedništva i jednakosti država u pravima i
obavezama, obuhvaćenim zajedničkom politikom. Da bi razvoj Evropske unije imao sigurnu i uspješnu
perspektivu, gradio se na modelu i doktrini dodjeljenih, prenijetih ili ustupljenih nadležnosti i
ovlaštenja. Njegova evolucija ima tendeciju širenja komunitarne na uštrub nacionalne nadležnosti, što
je pomenutu ideju pretvorilo u svojevrsno polazište. Da bi mehanizmi razvoja i jačanja Evropske
asocijacije bili uspješni i stabilni bilo je potrebno izgraditi komunitarno pravo i komunitarni pravni
sistem pravnih normi kojima se regulišu određeni odnosi u koje stupaju subjekti komunitarnog prava.

Komunitarno pravo Evropske unije i internacionalno ugovorno pravo vežu neraskidive veze, koje se na
različite načine i u različitim oblicima tumače u pravnoj teoriji. Komunitarno pravo nekada je bilo
klasično internacionalno pravo i temeljilo se na internacionalnim ugovorima (Pariškom i Rimskim), no,
od 60-ih godina, Evropski sud pravde je "predložio" drugačije viđenje evropskog pravnog poretka, pa
tako evropsko pravo nije više čisto internacionalno pravo, nego je sve više postajalo kao samostalni
pravni poredak. Kao takvo, prihvataju ga države članice, kao i nacionalni sudovi. Materija koja je u
fokusu komunitarnog prava je živa, u stalnim je promjenama, i ne postoji jedinstven teoretski stav o
ulozi komunitarnog prava i njegove povezanosti sa internacionalnim ugovornim pravom.

Komunitarno pravo u formalnom smislu mnogima predstavlja izazov za izučavanje i zbog toga što još
nije razriješena dilema da li ono spada u sferu ustavnog ili međunarodnog javnog prava. Činjenice
govore da komunitarno pravo Evropske unije ima prvi element internacionalnog prava (nastalo je kao
multilateralni ugovor), ali nema drugi element (nadležnost Internacionalnog suda za tumančenje i
presuđivanje). Komunitarno pravo je u funkciji interesa i potreba Evropske unije i njenih država članica i
zato je ono promjenjivo i primjenjivo.

Dakle, u ovom radu biti će obrađena tema koja se odnosi na pojam, prirodu, izvore i karakteristike
komunitarnog prava, o čemu će biti više riječ u nastavku ovog rada.

tržišta i jedinstvene institucionalne strukture Zajednice sporazumom o fuziji organa. No uprkos ovim
sporazumima o uspostavljanju zajedničkih organa ove tri zajednice će sačuvati samostalne pravne
subjektivitete i egzistirati kao tri odvojene zajednice.

Evropska unija je okvirna struktura koju čine komunitarni segment (Evropske zajednice – I stub) i unijski
segment (međuvladina saradnja, II i III stub). U skladu s tim, proizilazi da su u ovom periodu u Evropskoj
uniji egzistirala dva prilično razdvojena prava: pravo evropskih zajednica (komunitarno pravo) i unijsko
pravo (II i III stub EU). Za posmatrani vremenski period može se reći da pravo evropskih zajednica
(komunitarno pravo) i pravo EU nisu sinonimi. Period razvoja od Lisabonskog ugovora

pa naovamo

karakteriše reforma Evropske unije, što je i navedeno u samom ugovoru, pa se i sam ugovor naziva
„reformski ugovor“. Ovim reformama se uvodi niz promjena koje za cilj imaju stvaranje efikasnije, ali i
demokratičnije Unije,  koja  će raditi više na zaštiti temeljnih prava i  sloboda, ali i  solidarnosti i
bezbjednosti, da bi pri tome ojačala svoju internacionalnu poziciju kao globalni akter.

Za razliku od prethodnih izraza koji govore o porijeklu odnosno načinu nastanka i predmetu regulisanja
izraz pravo Evropske unije govori o teritorijalnom domašaju primjene propisa koji čine ovo pravo.
Korištenje izraza prava Evropske unije je moguće opravdati činjenicom da pravo Zajednice, dakle ono
što se ovdje naziva komunitarnim pravom, jeste dio Unije, kao objedinjavajuće, okvirne strukture: u
njoj su institucije koje donose komunitarne propise – prije svih Savjet, Parlament i Komisija, potom
institucije koje ih tumače i (dijelom) primjenjuju – Sud i Komisija, baš kao i subjekti na koje se propisi
odnose – države članice i fizička i pravna lica. Pravo Evropske unije se primjenjuje u državama
članicama Evropske unije, ali međutim, to ne znači da su to pravo stvarali organi Evropske unije, niti da
su izrazi komunitarno pravo i pravo Evropske unije po svom porijeklu sinonimi. Ugovorom o Evropskoj
uniji iz Mastrihta (1993.) njen pravni položaj nije precizno određen i ona ne raspolaže samostalnim
pravim   subjektivitetom   pa   ni   legislativnim   nadležnostima   kako   u   odnosu   prema   evropskim
zajednicama i državama članicama tako i u međunarodnim (spoljnim) odnosima. Institucionalno
Evropska unija koristi organe Evropske zajednice iako postojeće tri zajednice nisu spojene u jednu niti
su iscrpljene u Uniji. Evropska unija može samostalno djelovati samo preko Evropskog savjeta kao
jedinog organa koji je ovlašten da donosi zajedničke smjernice. Međutim, ova vrsta akata formalno
pravno ne obavezuje organe Zajednice već ima određeni politički značaj u kreiranju novog prava
Evropske unije.

Izraz „evropsko pravo“ podrazumijeva ukupnost nacionalnih prava evropskih država – bilo kao
svojevrsni zbir unutrašnjopravnih propisa. Pod užem značenjem, pojmom evropsko pravo može biti
obuhvaćeno ono što se često naziva komunitarno pravo u užem smislu ili „pravo Zajednica“, sa jedne
strane, i unijsko pravo u užem smislu, odnosno „propisi o novim oblicima saradnje u okviru Evropske
unije“, sa druge strane. Također, izraz „evropsko pravo“ može značiti i zbir propisa nacionalnih
(unutrašnjih) pravnih sistema evropski država ili ukupnost pravila koja su izvedena iz nacionalnih
(unutrašnjih) propisa (unutrašnjih pravnih sistema), a koja su zajednička ili ista u svim evropskim
državama. U prvom slučaju izraz „evropsko pravo“ se koristi u geografskom smislu, pri čemu se
objedinjuje samo geografsko područje nastanka i primjene propisa u evropskim državama. Tako se
komunitarno pravo, kao uži pojam, primjenjuje u 28 država, članica Evropske unije (koliko ih Unija ima
od 01. jula 2013. godine). Drugi slučaj obuhvata zajedničke karakteristike nacionalnih prava evropskih
država iako takvi propisi ne postoje kao pozitivno pravo niti imaju svoje izvore u formalnom smislu.
Ovako shvaćeno „evropsko pravo“ se shvata kao savremeno

ius commune Europaeunm

čiju osnovu čini

ili univerzalno ili prirodno pravo koje je u osnovi svih pravnih sistema. Zajedništvo ovih pravnih sistema

Lisabonski ugovor je stupio na snagu 01.12.2009. godine i, u suštini, sastoji se iz dva dokumenta ugovora, Ugovora o Evropskoj uniji i

Ugovora o funkcionisanju Evropske unije, mijenjajući time dva, do tada važeća ugovora, Ugovor iz Mastrihta, uključujući i ugovore iz

Amsterdama i Nice i Ugovor o Evropskoj ekonomskoj zajednice iz Rima.

opredjeljuje sličnost kultura, zajednički pravni autoriteti, rimsko pravo i latinski jezik koji su osnova za
razvoj savremenog pravnog poretka. Prema ovom shvatanju korijeni evrpskog, odnosno komunitarnog
prava su u srednjovjekovnom ius mercatorum ili lex mercatoria, a ovi se mogu tražiti još u rimskom ius
genetiumu. I pored razlika između izraza „evropsko pravo“ i „komunitarno pravo“ preovladavaju
stanovišta da su to isti pojmovi, iste ili slične pojave. Njih obilježava proces harmonizacije i unifikacije,
ne samo država članica Evropske zajednice (EU), već i pridruženih država i država nečlanica sa
tendencijom da obuhvati „komunitarno pravo“ i „evropsko pravo“. Prihvatajući ovakva stanovišta
izrazi komunitarno pravo, evropsko pravo i evropsko komunitarno pravo koriste se u zamjenljivom
smislu kao sinonimi koji predstavljaju način organizovanja novog evropskog društva čiji se proces
konsolidacije tako još više dograđuje.

U tradicionalnom značenju pravni sistem podrazumijeva skup opštih pravnih normi grupisanih prema
njihovoj sadržini na niz manjih i većih cijelina koje su međusobno povezane i čine neprotivurečnu i
jedinstvenu cijelinu. Za razliku od državnih pravnih sistema, komunitarni pravni sistem ne predstavlja
potpun i zaokružen sistem, već sistem pravnih normi kojima su regulisani samo neki od odnosa u koje
stupaju subjekti komunitarnog prava. Kao osnovne karakteriste komunitarnog sistema najviše se ističu
njegova otvorenost, nodređenost i promjenljivost.

Još uvijek u naučnoj teoriji ne postoji potpuna saglasnost oko toga koji sve propisi (norme) spadaju u
pojam komunitarnog prava. Postojeća teorijska shvatanja mogu se podijeliti u dvije grupe: užu i širu
grupu shvatanja.

Prema užem shvatanju, u komunitarno pravo spadaju samo propisi koje su donijeli organi Evropske
zajednice, odnosno EU, na osnovu ovlaštenja koja su im dodijelile države članice. To su, prije svega:

a) Ugovori o osnivanju,
b) Ugovori između zajednica/EU i trećih država i internacionalnih organizacija,
c) Norme sekundarnog zakonodavstva, ali ne i norme unutrašnjih prava dražva članica.

Komunitarno pravo obuhvata i određene vrste sporazuma koje zaključuju države članice na osnovu
pomenutih ugovora, internacionalne ugovore koji su u tijesnoj vezi sa njima i odluke koje donosi Savjet
u svojstvu konferencije vlada država članica.

Prema drugoj potpodjeli, u izvore komunitarnog prava, u užem smislu, spadaju:

a) Internacionalni ugovori koji se odnose na osnivanje, funkcionisanje i razvoj Zajednice;
b) Sekundarno zakonodavstvo, u koje ulaze akti normativnog karaktera koje dosnosi Savjet i

Komisija;

c) Pravo koje stvara Sud pravde.

Prema širem shvatanju, komunitarno pravo obuhvata ne samo pomenute izvore, već i one nacionalne
(unutrašnje) propise koje su države članice donijele radi implementacije propisa koje su donijeli organi
Zajednice/EU. Države članice evropskih zajednica su svojom voljom stupile u ugovorni odnos po
internacionalnom pravu, svojevoljno su prenijele dio vlastitog suvereniteta na zajedničke institucije, i
odlučile da Evropski sud pravde jedini mjerodavno tumači odredbe ugovora. Evropski sud pravde je,
tumačeći odredbe Ugovora, iste udaljio od internacionalnog prava, čime je počelo stvaranje novog
pravnog sistema, zvanog komunitarno pravo.

U pravnoj teoriji, nema jedinstvenog shvatanja. Razlike u shvatanjima potiču dijelom iz različitog
metodološkog postupka, a dijelom i iz različitih shvatanja pravne prirode same Evropske unije. Dilema
oko pravne prirode komunitarnog prava otvara se s obzirom na činjenicu da je komunitarno pravo
nastalo iz ugovornih normi internacionalnog pravnog karaktera, nastaje na osnovu volje suverene
države i bez nje ne može biti promijenjeno. Međutim, kako se sa ovim normama usaglašavaju
nacionalni pravni sistemi, to ih istovremeno čini normama ustavnopravnog karaktera, tim prije što u