UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
PRAVNI FAKULTET
BANJA LUKA
SEMINARSKI RAD
PREDMET: KRIMINOLOGIJA
TEMA: PRIVREDNI KRIMINALITET
PROFESOR: STUDENT:
Prof. dr
Istočno Sarajevo,2020.
SADRŽAJ
UVOD.........................................................................................................3
1. Osnovne karakteristike privrednog kriminalieta.......................................4
2. 2. USLOVI U AKTUELNIM EKONOMSKIM ODNOSIMA KOJI POGODUJU
NOVIM OBlICIMA PRIVREDNOG KRIMINALITETA.....................5
3. UZROCI PRIVREDNOG KRIMINALITETA..........................................6
4. USLOVI KOJI POGODUJU PRIVREDNOM KRIMINALITETU...7
4.1. Propusti u unutrasnjem organizovanju............................7
4.2. Nedostatak kontrole privrednog poslovanja.....................7
4.3. Propusti u inventarisanju...............................................8
4.4. Nedovoljna zaštita imovine..............................................8
5. MOGUCNOST PROCENE I PREVENCIJE PRIVREDNOG
KRIMINALITETA.............................................................................................8
6. OSNOVNI OBLICI PRIVREDNOG KRIMINALITETA...............10
6.1. Korupcija..............................................................................................................11
6.2. Nesavjesno poslovanje........................................................................................12
6.3. Zloupotreba službenog položaja ili ovlaštenja........................................................12
6.4. Pronevjera..............................................................................................................13
6.5. Primanje i davanje mita..........................................................................................13
7. STATISTIKA MINISTARSTVA UNUTRAŠNJIH POSLOVA U VEZI SA KRIVIČNIM
DJELIMA PRIVREDNOG KRIMINALITETA.......................................................14
Z A K L J U Č A K.............................................................15
LITERATURA...................................................................16
1. OSNOVNE KARAKTERISTIKE PRIVREDNOG KRIMINALITETA
Privredni kriminalitet zadržao je sposobnost prilagođavanja novim društveno – ekonomskim
odnosima i pozitivnim zakonskim propisima koji inkriminišu delikatno ponašanje u ovoj oblasti.
Učinioci krivičnih djela svoju kriminalnu djelatnost usmjeravaju do margina dozvoljenog
ponašanja, koristeći određene praznine nedorečenosti i česte izmjene i dopune zakonskih
propisa. Za razliku od krivičnih djela opšteg kriminaliteta, gdje se uglavnom krivično djelo
odmah vidno manifestuje po izvršenju, kod privrednog kriminaliteta u vrijeme izvršenja
nepoznati su krivično djelo i njegov učinilac, jer se djelo u fazi izvršenja vješto prikriva i
posljedice se odmah ne manifestuju, pa se uglavnom otkrivanjem krivičnog djela otkriva i njegov
učinilac.
Privredni kriminalitet ne egzistira uvjek samostalno, već i u mnogim situacijama je povezan sa
drugim oblicima kriminaliteta, odnosno konkretnim krivičnim djelima iz oblasti opšteg,
ekološkog, pa i političkog kriminaliteta. Izvršenjem krivičnih djela privrednog kriminaliteta
narušavaju se ekonomski odnosi, dolazi do protivpravnog prisvajanja imovine u društvenoj,
državnoj, privatnoj, zadružnoj i mješovitoj svojini, izbjegavanje plaćanja carinskih, poreskih, i
drugih obaveza prema državi, a samim tim, i do neosnovanog bogaćenja jednog sloja ljudi što
dovodi do slabljenja ekonomske moći, smanjenja društvenog proizvoda, nepoštovanja
zakonitosti i slabljenja morala. Krivična djela privrednog kriminaliteta, u najvećem broju vrše
odgovorna i službena lica, kao i privredne prestupe za koje je predviđena odgovornost i za
pravno lice. Npr. u ekonomskim odnosima sa inostranstvom broj tih lica je relativno mali, s
obzirom na obavezu postojanja ovlaštenja za vršenje spoljnotrgovinskog poslovanja. Jedan dio
prateće dokumentacije ostaje u pojedinim stranim zemljama, pa je tako tesko dostupna organima
otkrivanja.
Privredni kriminalitet ispoljava nastojanja ka širenju i ekspanziji na internacionalnom planu, i o
tim činjenicama posebno treba voditi računa prilikom otkrivanja konkretnih krivičnih djela i
obezbjeđenja dokaza.
1)
pojam privrednog kriminaliteta.com
4
2. USLOVI U AKTUELNIM EKONOMSKIM ODNOSIMA KOJI POGODUJU NOVIM
OBlICIMA PRIVREDNOG KRIMINALITETA
Jedna od specifičnosti privrednog kriminaliteta jeste i njegovo prilagođavanje društveno-
političkim i ekonomskim uslovima u zemlji, pri čemu učinioci ovih krivičnih djela vode računa o
svim promjenama i novonastalim situacijama u društvu koje, kao kriminogeni faktori, mogu
doprinjeti izvršenju pojedinih krivičnih djela iz oblasti privrednog kriminaliteta. Kao nova
pojava u nšsoj zemlji je transformacija društvenog i državnog kapitala, procesa u okviru koga
mogu da nastanu i novi oblici kriminaliteta. Raznovrsni vidovi napada na imovinu u aktuelnim
ekonomskim uslovima zahtjevaju i njenu adekvatnu zaštitu. U savremenim ekonomskim
odnosima u našem društvu posebno je izraženo dejstvo “sive ekonomije”. U okviru “sive
ekonomije” ostvaruje se nezakonita dobit na ime novčanih sredstava koja bi, po osnovu
obaveznih dažbina, trebalo uplatiti u budžet države. “Siva ekonomija” predstavlja privredu van
zakonskih propisa koja se ispoljava kroz djelatnost određenih subjekata koji ne poštuju propise
države o načinu ponašanja o ekonomskim odnosima, već izbegjavaju da državi plaćaju poreske,
carinske i druge dažbine, što predstavlja osnov njihovog nezakonitog bogaćenja. Pojam “Siva
ekonomija” obuhvata one ekonomske djelatnosti pojedinaca, grupa ili organizacija nad kojima
legalna državna vlast nema kontrolu. To umanjuje budžetske prihode i negativno utiče na oblast
proizvodnje i prometa robe i usluga. Složena ekonomska situacija i nedostatak pojedinih vrsta
roba na tržištu pospješivali su dejstvo “sive ekonomije”. Povoljni uslovi za širenje sive
ekonomije su i liberalni uslovi za osnivanje i registrovanje preduzeća, što je potvđeno
osnivanjem niza preduzeća bez ikakvog kapitala ili sa minimalnim kapitalom. Uzroci koji su
doveli do širenja “sive ekonomije” djele se na one koji postoje trajno i u dužem periodu i one
koji su doprinijeli ekspanziji “sive ekonomije” posljednjih godina. U prvoj grupi su znacajni :
-Smanjivanje proizvodnje i ponude
- Niska primanja i pad standarda
- Nezaposlenost
- Nekonvertibilnost domaće valute i nerealan devizni kurs
- Neefikasnost pravnog sistema
- Novi poreski sistem
- Smanjenje kredibiliteta državnih banaka
- Neadekvatno funkcionisanje državnih organa
5
