BOSNA I HERCEGOVINA
MATURSKI RAD
TEMA: POLJOZAŠTITNI ŠUMSKI POJASEVI
SADRŽAJ
1. UVOD ............................................................................................................................... 3
2. VJETAR KAO EKOLOŠKI FAKTOR ........................................................................... 4
2.1. FIZIOLOŠKI UTICAJI ............................................................................................. 4
2.2 MEHANIČKI UTICAJI ............................................................................................. 4
3. POLJOZAŠTITNI ŠUMSKI POJASEVI ........................................................................ 5
4. RAZMJEŠTAJ KONSTRUKCIJA I STRUKTURA POLJOZAŠTITNIH
ŠUMSKIH POJASEVA ................................................................................................... 5
4.1 RAZMJEŠTAJ POJASEVA ....................................................................................... 5
4.2 KONSTRUKCIJA POJASEVA ................................................................................. 6
4.3 STRUKTURA POJASEVA ....................................................................................... 7
5. IZBOR VRSTA,ORGANIZACIJA I TEHNIKA PODIZANJA
POLJOZAŠTITNIH ŠUMSKIH POJASEVA ................................................................ 8
5.1 IZBOR VRSTA DRVEĆA I ŠIBLJA ....................................................................... 8
5.2 PRIPREMA ZEMLJIŠTA ......................................................................................... 9
5.3 VRIJEME SADNJE .................................................................................................. 9
5.4 SADNI MATERIJALI ............................................................................................. 10
6. UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA MIKROKLIMU OKOLINE ............................ 10
6.1 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA IZMJENU NAČINA STRUJANJA
VJETRA ................................................................................................................... 10
6.2 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA BRZINU VJETRA ..................................... 10
6.3 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA TEMPERATURU ZRAKA ....................... 10
6.4 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA ISPARAVANJE ........................................ 10
6.5 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA VLAŽNOST ZRAKA ............................... 11
6.6 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA VLAŽNOST ZEMLJIŠTA ........................ 11
6.7 UTICAJ ŠUMSKIH POJASEVA NA GENETIČKE PROCESE
ZEMLJIŠTA .............................................................................................................. 11
6.8 NEGATIVNI UTICAJI ŠUMSKIH POJASEVA NA OKOLINU ........................ 11
7. OSTALE KORISTI OD ŠUMSKIH POJASEVA ...................................................... 12
8 NJEGA PODIGNUTIH ŠUMSKIH POJASEVA ...................................................... 12
9. ZAKLJUČAK .............................................................................................................. 13
10. LITERATURA ............................................................................................................. 14
2
1. VJETAR KAO EKOLOŠKI FAKTOR
Vjetar je vazan zivotni faktor za vegetaciju.Svojim djelovanjem vjetar često određuje
izgled,sastav i usppjevanje biljnog pokrova.Na šumskim staništima određenoga područja s
razvedenim reljefompostoje velike razlike u djelovanju vjetra.Izloženost jakim vjetrovima i
zaklonjenost očituju se na biljnom pokrovu.Slabiji intenzitet vjetra koristan je za život biljke,a
jači štetan.Djelovanje je fiziološko i mehaničko.
1.1 . Fiziološki uticaji
Blaga strujanja povećavaju izmjenu plinova u krošnjama i transpiraciju lišća,te ubrzavaju
asimilaciju.Snažni vjetrovi jako povećavaju transpiraciju,pa biljka ne moze snabdjeti lišće
potrebnom vodom,turgor opada i stome se zatvaraju.
Gibanje i savijanje lišća uslovaljava neprekidno sužavanje i proširivanje intercelulara,pri
cemu vlažni zrak izlazi,a suhi ulazi.Posebno su štetni topli i suhi vjetrovi,koji dolaze
neposredno nakon hladnog perioda kad je tlo smrznuto.Povećano transpiriranje biljaka ne
moze se nadoknaditi sorpcijom vode,ona vehne i suši se.
U našim krajevima ta je pojava česta u visokim planinama i njoj se velikim dijelom
pripisuje kržljav uzrast drveća,na gornjoj granici šumske vegetacije.
1.2 . Mehanički uticaj
Mehanički uticaj na šumsko drveće je mnogostran.Stablo izloženo jednostranom pritisku
vjetra ima poseban uzrast i izgled.
Sve vrste drveća ne reagiraju jednako; razlikuju se dva osnovna oblika.Jedna skupina ima
više ili manje uspravno deblo s krošnjom razvijenom jednostavno kao zastava.Druga skupina
poprima plosnat habitus,prizeman habitus. Grane,izbojci,pupovi i lišće na onoj strani koja je
okrenuta vjetrovima,izloženi su prijelomima,isušivanju i eroziji.
U zavjetrini mikroklima je povoljnija,pa su vegetacijski organi bolje razvijeni.Pod
utjecajem jednostrano razvijene krošnje stvara se i jednostrani debljinski prirast.Godovi su širi
u zavjetrini,presjek debla je eliptičan.
Nadalje,u sastojini ili krošnji pojedinih stabala dolazi do trenja šibanja i mlataranja
vegetacijskih organa,što uzrokuje veća ili manja ostećenja na lišću i izbojcima.Pri trajnom
presavijanju stabla ostaju pognuta zbog kidanja vlakana u deblu.
Različita je otpornost pojedinih vrsta drveća na štete od vjetra.Ona ovisi prije svega o
anatomskoj građi i tehnološkim svojstvima drveta,zatim o tome,da li je drvo smrznuto i da li
na sebi nosi teret snijega i leda.Važna je i dubina zakorjenjivanja i položaj težišta
stabla.Lišćari su otporniji od četinara.
Tvrdi su lišćari otporniji od mehkih.Najrezistentnijim se smatra hrast,zatim javor,jasen pa
bukva.Od četinara najotporniji su ariš i bor.
4
2. POLJOZAŠTITNI ŠUMSKI POJASEVI
Česte i oštre periodične suše koje se javljaju u našoj državi; posljedice su geografskog
položaja,konfiguracije klimatskih prilika i sužavanje areala šuma naročito u prigorju i u
poljoprivrednim reonima,i one nanose ogromne štete našoj poljoprivredi smanjujući njenu
proizvodnju.U zajednici sa ostalim agrotehničkim mjerama naprednog i plodorednog
sistema,poljozastitni šumski pojasevi i jačanje šuma mjesnog područja imaju veliki značaj za
postizanje visokih i trajnih žetvenih prinosa pa su istovremeno i jedno od najvažnijih
sredstava za borbu protiv suše.
Već osamdesetih godina prošlog vijekau Rusiji je počelo traženje uzroka naglog
smanjenja prinosa i nalaženje sredtava kojima bi se ta pojava ublažila.Ispitivanja koja je u to
vrijeme izvršio Dokučajev (1959) pokazala su da je uzrok smanjenja prinosa: erozija vodom i
vjetrom,koja se pojačala usljed intenzivnijeg krčenja šuma i razoravanja livada i pašnjaka.Na
osnovu toga Dokučajev je zaključio da treba restaurirati šume i travne formacije na ugroženim
površinama i to u vidu šumskih pojaseva na dobrim zemljistima i zatravljivanjem slabije
erodiranih zemljišta.Kasnija mnogobrojna ispitivanja su nesumnjivo dokazala ispravnost
zaključaka Dokučajeva.Šumski pojasevi su se pokazali kao moćno i jedno od najvažnijih
sredstava za borbu protiv suše za postizanje visokih i trajnih žetvenih prinosa.
Prvi poljozaštitni šumski pojasevi podignuti su u Rusiji (najprije 1843.,zatim
sistematski 1892. u doba osnutka Kamenostepske stanice) i Danskoj (prva strucna rasprava o
tom predmetu datira iz 1800,. a organizovan rad poceo je1866 godine).Sitni posjedi i
zaostalost poljoprivrede koče taj razvoj,pa ona u prvoj dekadi XIX vijeka sasvim zamire.
Obe pomenute zemlje pokreću između 1920 i 1930. godine organiziranu borbu protiv
sušeProblem zaštite od vjetra i borbe protiv suše dobija svjetsko značenje.
3. RAZMJEŠTAJ, KONSTRUKCIJA I STUKTURA
POLJOZAŠTITNIH ŠUMSKIH POJASEVA
3.1. Razmještaj pojaseva
Poljozaštitni šumski pojasevi raspoređuju se u dva pravca,koji su upravni jedan na
drugi.Na taj načinoni između sebe formiraju veće ili manje četverougaone poljoprivredne
površine,drugim riječima formira se mreža površina poljozaštitnih šumskih pojaseva,čija okca
predstavljaju poljoprivredne povrsine.
Pojasevi koji stoje upravno na pravac najštetnijeg vjetra,nazivaju se glavnim ili uzduznim
pojasevima,a oni koji stoje upravno na glavne,nazivaju se sporednim poprečnim ili
drugostepenim pojasevima.Glavni pojasevi štite poljoprivrene kulture od najštetnijeg vjetra,a
sporedni od štetnog dejstva ostalih vjetrova.
Najbolje je kad glavni šumski pojasevi imaju pravac tačno upravan na pravac najštetnijeg
vjetra,ali je ispitivanjima utvrđeno da im se dejstvo ne smanjuje znatno,ako se od tog pravca
odstupi za 30-45 stepeni.Ovo odstupanje čini se i onda kada je potrebno da šumski pojasevi
posluže za suzbijanje erozije tj. kad je potrebno da se postave duž izohipse,odnosno upravno
na pravac najvećeg pada.
5
