POREMEĆAJI PONAŠANJA PASA I MAČAKA
Uvod
Ponašanje je nastaje kao posledica integracije funkcija svih organskih sistema u organizmu.
Treba razlikovati poremećaje ponašanja od problema ponašanja i promena u ponašanju. Problemi
u ponašanju (bihejvioralni problemi) su prouzrokovani neogovarajućim vaspitanjem kućnih
ljubimaca (pasa i mačaka), dok fiziološke neurohumoralne promene dovode do promena u
ponašanja pasa i mačaka. Poremećaji ponašanja pasa i mačaka (bihejvioralni poremećaji) nastaju
kao posledica neurohemijskog disbalansa u mozgu, prema tome predstavljaju patološka stanja
koja je potrebno dijagnostikovati i lečiti kao i sve druge organske bolesti.
Poznavanje fizioloških oblika ponašanja je od značaja za uspešno lečenje poremećaja ponašanja,
prepoznavanje i dijagnozu organskih bolesti koje prouzrokuju poremećaje ponašanja, kao i
odgovarajući postupak sa životoinjom pri kliničkom pregledu. Poremećaji ponašanja pasa i
mačaka su obično razlog trajnog raskida socijalne veze između vlasnika i njegovog kućnog
ljubimca, pa i eutanazije pasa i mačaka, jer vlasnici kao needukovane osobe ne raspoznaju
poremećaje ponašanja kao zdravstvene poremećaje, pa se iz tog razloga kasno obraćaju
veterinarima za stručnu pomoć, kada je već ugoržena dobrobit kućnog ljubimca, drugih životinja
u njenom okruženju, vlasnika životonje i njegovih ukućana. Iz tog razloga poznavanje, dijagnoza
i terapija poremećaja ponašanja pasa i mačaka direktno doprinosi prevenciji eutanazije pasa i
mačaka, napuštanja kućnog ljubimca ili raskidanja socijalne veze vlasnika sa životinjom,
očuvanje dobrobiti kućnog ljubimca i drugih životoinja, kao i nastavak kvalitetnog i bezbednog
života vlasnika i njegovih ukućana.
Slično kao i u slučaju psihijatrije u medicini i klinička bihejvioralna veterinarska medicina dugo
nije priznavana kao posebna specijalistička oblast. Ovo se objašnjava delimično ignorisanjem, ali
i činjenicom da su dugi vremenski period dreseri životinja pokušavali (sa različitim stepenom
uspeha) da se predstave kao kvalifikovani za lečenje poremećaja ponašanja kod kućnih
ljubimaca. Od 1995. godine oblast je ustanovljena kao posebna specijalizacija u veterinarskoj
medicini. Uključivanje oblasti medicine koja se bavi dijagnozom i lečenjem poremećaja
ponašanja u veterinarsku medicinu je značajno iz nekoliko razloga: 1. veterinari se obavezuju da
obezbede potpunu zdravstvenu brigu nad pacijentom; 2. vlasnici životinje očekuju od veterinara
da pruži potpunu zdravstvenu negu za njihovog ljubimca; 3. veterinari (a ne dreseri niti treneri
životinja) su školovani za postavljanje dijagnoze i terapije; 4. izučavanje poremećaja ponašanja
omogućava kliničaru mogućnost proširenja terapije kućnih ljubimaca u onim slučajevima koji
biga inače učinili egzekutorom, izvršenjem eutanazije životinje.
Klasifikacija poremećaja ponašanja pasa i mačaka
Poremećaji ponašanja pasa i mačaka se najčešće klasifikuju kao na osnovu bihejvioralnog oblika
njihovog ispoljavanja, pri čemu se posebno klasifikuju poremećaji ponašanja kod pasa, a
posebno kod mačaka.
Na osnovu njihovog uzroka poremećaji ponašanja se mogu klasifikovati kao primarni (mentalni,
emocionalni, psihogeni poremećaji), sekundarni (prouzrokovani organskim zdravstvenom
poremećajima) i poremećaji ponašanja starih pasa i mačaka.
Primarni poremećaji ponašanja nastaju kao posledica neprijatnih emocionalnih iskustava (strah,
stres, patnja, dosada, frustracija, konflikti u osetljivom periodu života). Ovaj osetljivi period
života se razlikuje kod pasa i mačaka. Kod pasa je to period od 4. do 14. nedelje života, dok je
kod mačaka to period od 2. do 7. nedelje. Navedeni periodi kod pasa i mačaka predstavljaju
periode socijalizacije i habituacije. Socijalizacija se definiše kao proces u toku kojeg životinja
uči kako da prepozna i kako da reaguje na jedinke sopstvene vrste ili drugih vrsta. Tokom
perioda socijalizacije štenci i mačići se navikavaju na prisustvo i interakciju sa poznatim i
nepoznatim osobama, poznatim ili nepoznatim životinjama iste ili druge vrste. Pod habituacijom
podrazumevamo privikavanje štenaca i mačića na nebitne stimuluse u životnom okruženju, kao
što su vizuelni, auditorni, olfaktorni i taktilni stimulusi. Pravilna socijalizacija i habituacija u
senzitivnom periodu života se postužu izlaganjem štenaca i mačića što većem broju socijalnih i
abiotičkih stimulusa obukom, odnosno vaspitanjem životinja.
Sekundarni poremećaji ponašanja nastaju kao poseldica zdravstvenih poremećaja organskih
sistema kao što su: kardiovaskularni poremećaji, kongenitalni poremećaji, degenerativne
promene, promene na koži, gastrointestinalni poremećaji, hormonski poremećaji, infektivne
bolesti, imunološki poremećaji, metabolički poremećaji, neoplazije, neurološki poremećaji,
nutritivni poremećaji, poremećaji koštano-zglobnog sistema i mišićnog sistema, bol, trovanja,
povrede, urogenitalni poremećaji. Zajednička karakteristika svih ovih poremećaja je da
prouzrokuju osećanje opšte fizičke i emocionalne neugodnosti i nesigurnosti životinje, kao i da
produktima patoloških procesa u organizmu oštećuju nervni sistem.
Poremećaji ponašanja starih pasa i mačaka nastaju usled potpunog gubitka ili slabljenja
senzornih funkcija, atrofičnih i degenerativnih promena, metaboličkih poremećaja, endokrinih
poremećaja, hroničnih zapaljenskih procesa, smanjivanje broja neurona i moždanih sinapsi i
smanjenje proizvodnje i funkcije neurotransmitera i neuromodulatora. Bolesti starih pasa i
mačaka koje dovode do poremećaja njihovog ponašanja su brojni i obuhvataju: bolesti urinarnog,
respiratornog sistema, jetre, pankreasa, štitne žlezde, prostate, srca i krvih sudova, anemija, zuba,
mišića i koštanozglobnog sistema, gluvoća, slepilo, slabljenje čula mirisa, slabljenje funkcije
sfinktera. Navedene bolesti mogu da dovedu da nastanka osećanja fizičke neugodnosti i bola
(npr. hronična zapaljenja), osećaja nesigurnosti, straha i dezorjentisanosti (psihička neprijatnosti
