1
PORESKI MENADŽMENT I
PORESKI KONSALTING
doc. dr Radenka Grgi
ć
Svakoj državi treba novac za finansiranje funkcija koje obavlja. Bez poreza iz
kojih država finansira svoje aktivnosti ona jednostavno ne bi mogla postojati.
Moderne države iz poreskih prihoda finansiraju (ne ovim redoslijedom
prioriteta) školstvo, zdravstvo, ekonomsku infrastrukturu, sudstvo, policiju,
odbranu zemlje itd. Oporezivanje fizi
č
kih i pravnih lica najvažniji je izvor
prihoda današnjih država. U strukturi prihoda moderne države, porezi
č
ine
90%.
U moderno doba država je dominantan vid organizacije nekog društva. Pošto
država ne može postojati bez prihoda koje ostvaruje oporezivanjem, iz toga
proizlazi da moderno društvo ne može egzistirati bez poreza. U tom svjetlu
treba posmatrati zna
č
aj izu
č
avanja poreske teorije i prakse.
Porezi, me
đ
utim, nisu samo instrument za obezbje
đ
enje prihoda države.
Porezi su veoma važan instrument upravljanja ekonomijom i instrument
obezbje
đ
enja društvene pravde. Na primjer, promjenom poreskih stopa i
promjenom objekata oporezivanja država može uticati na balans ponude i
potražnje i time uticati na tokove investiranja i privrednih aktivnosti. Socijalna
pravda se može ostvarivati oporezivanjem bogatih pripadnika društva i
trošenjem tog dijela poreza na pomo
ć
siromašnim.
U modernim državama poreski prihodi predstavljaju 30% do 50% društvenog
proizvoda, dakle poreski menadžment je, na makro nivou, vještina upravljanja
ogromnim finansijskim sredstvima. Na mikro nivou, poreski menadžment je
vještina upravljanja efikasnoš
ć
u privrednih subjekata.
2
SADRŽAJ PREDAVANJA
z
TEORIJA POREZA
z
POREZI U SISTEMU JAVNIH FINANSIJA
z
PORESKI SISTEM EU
z
PORESKI SISTEM BiH
z
POREZI U REPUBLICI SRPSKOJ
z
PORESKA ADMINISTRACIJA - UIO
z
PORESKA EVAZIJA
TEORIJA POREZA:
Definicije, pojmovi, poreska terminologija. Porezi u istoriji ljudske civilizacije,
evolucija poreza i dažbina. Teorije opravdanja poreza, teorija sile, teorija ekvivalencije, teorija žrtve,
teorija suvereniteta. Principi oporezivanja, princip izdašnosti, princip elasti
č
nosti. Elementi poreza.
Derivativnost poreza. Prisilnost poreza. Nepovratnost poreza. Poreski principi. Izbjegavanje
dvostrukog oporezivanja.
POREZI U SISTEMU JAVNIH FINANSIJA:
Pojam, funkcije javnih finansija. Karakteristike finansijske
privrede. Institucije javnih finansija. Pojam, karakteristike i vrste javnih prihoda. Klasifikacija poreza.
Pojam i vrste poreskopravnog odnosa. Stranke u poreskopravnom odnosu. Poreskopravna
sposobnost. Pojam dvostrukog oporezivanja. Metode za spre
č
avanje dvostrukog oporezivanja.
Dohodak kao predmet oporezivanja. Porez na dohodak fizi
č
kih lica. Porezi na prihode. Porez na dobit
korporacija. Imovina kao predmet oporezivanja. Vrste poreza na imovinu. Porezi na potrošnju. Porezi
na promet. Porez na dodatu vrijednost. Akcize. Carine i druge uvozne dažbine.Takse. Naknada.
PORESKI SISTEM EVROPSKE UNIJE:
Istorijat nastanka Evropske Unije. Države
č
lanice, institucije
EU, poreska regulativa. Politika poreske harmonizacije, prednosti i nedostaci. Poreska optere
ć
enja u
državama
č
lanicama u odnosu na BDP. Struktura poreskog optere
ć
enja po vrsti, direktni porezi,
indirektni porezi, socijalna davanja. Poreske stope u državama EU, PDV, li
č
ni prihodi, porez na dobit.
Poreski sistemi Austrije i
Č
eške Republike. Trendovi oporezivanja u EU.
PORESKI SISTEM BIH:
Raspodjela poreskih nadležnosti u Bosni i Herzegovini. Zakonodavna
nadležnost. Zakonodavna nadležnost zajedni
č
kih institucija. Zakonska regulativa iz poreskih
nadležnosti entiteta. Harmonizacija poreskih zakona u BiH.
POREZI U REPUBLICI SRPSKOJ:
Direktni porezi u RS. Porez na dohodak. Porez na dobit. Porez na
imovinu. Porez na igre na sre
ć
u i zabavne igre. Posebne republi
č
ke takse. Poreska uprava Republike
Srpske. Fiskalizacija u Republici Srpskoj.
PORESKA ADMINISTRACIJA - UIO:
Uprava za indirektno oporezivanje (UIO) - organizaciona
struktura. Šta je PDV. Ko su obveznici PDV. Obra
č
unavanje PDV. Faktura u sistemu PDV (redovna
faktura, avansna faktura, interna faktura, blagajni
č
ki ra
č
un, potvrda o prijemu, knjižna obavijest).
Poreska evidencija u sistemu PDV. KIF. KUF. PDV prijave. Nastanak poreske obaveze. Poreska
osnovica. Popusti u sistemu PDV. Ra
č
unovodstvo PDV.
PORESKA EVAZIJA:
Pojam i vrste izbjegavanja pla
ć
anja poreza. Mjere protiv izbjegavanja pla
ć
anja
poreza. Siva ekonomija. Poreski raj. Poreski prekršaji. Poreske utaje. Krivi
č
na djela u vezi sa
izbjegavanjem pla
ć
anja poreza.
4
Albert Ajnštajn o porezu:
z
“Svaki odlazak u operu podsjeti me
na moju poresku prijavu. Napisana je
jezikom kojeg ne razumijem i kao i
opera završava tragi
č
no.”
Veliki Albert Ajnštajn dao je ovu definiciju kakvu bi mogao dati svaki gra
đ
anin
na ovoj planeti. Poreske stvari i poreski poslovi su jednostavni za one koji ih
razumiju, a
č
ine se komplikovani i nerazumljivi za ve
ć
inu ljudi. Svrha ovih
predavanja je u
č
initi poreske poslove jednostavnim, kakvi oni u stvari jesu.
Francuski državnik Jean-Bapiste Colbert jednom je izjavio: “Umjetnost
oporezivanja je umjetnost
č
erupanja guske tako da se od nje dobije
maksimalna koli
č
ina perja uz što manje gaktanja.”
Imaju
ć
i u vidu tu izjavu lako je razumjeti Ajnštajna, koji je svoju definiicju dao
ne sa pozicije velikog nau
č
nika, ve
ć
sa pozicije – guske.
Za
č
etnik moderne teorije poreza je Adam Smith koji je 1779. godine definisao
nekoliko poreskih principa:
•Svaki gra
đ
anin dužan je državi pla
ć
ati porez i to prema svojim ekonomskim
mogu
ć
nostima.
•Obaveza pla
ć
anja poreza treba biti regulisana zakonom, porez ne smije biti
proizvoljan.
•Porez se napla
ć
uje onda kada je to za poreskog obveznika najpovoljnije.
•Troškovi ubiranja poreza trebaju biti što niži kako bi teret poreskim
obveznicima bio što podnošljiviji, a prihod države što ve
ć
i.
5
Definicija poreza
"Porez predstavlja instrument javnih
prihoda kojim država, uklju
č
uju
ć
i i niže
oblike politi
č
ko-teritorijalne
organizovanosti, od subjekata pod njenom
poreskom vlaš
ć
u prinudno uzima nov
č
ana
sredstva, bez neposredne protivusluge, u
svrhu pokrivanja svojih finansijskih potreba
i postizanja drugih, prvenstveno
ekonomskih i socijalnih ciljeva."
Svaki univerzitetski udžbenik koji se bavi naukom o porezima pokušavaju da
definišu pojam poreza. Definicije se razlikuju po tome što se u nekim akcenat
stavlja na ekonomsku, a u nekim na pravnu stranu ove pojave; u jednim se
spominju izvori iz kojih se porezi pla
ć
aju, dok se u drugim insistira na svrsi koja
se ostvaruje oporezivanjem. Rijetki su finansijski pisci koji su odoljeli iskušenju
da budu originalni u definisanju poreza, a ustvari ve
ć
ih dilema pri odre
đ
ivanju
pojma poreza nema, pa mi se ne
č
ini uputnim zamarati vas navo
đ
enjem
brojnih definicija. I zakonodavstvo i doktrina uglavnom su saglasni da:
Porez
predstavlja instrument javnih prihoda...
Pored funkcije javnog prihoda porez ima, ili može da ima funkciju instrumenta
regulative ekonomskih tokova. Naime, porez može biti efikasan instument
upravljanja potrošnjom stanovništva, usmjeravanja investicija i uspostavljanja
ravnoteže izme
đ
u tržišne ponude i potražnje. Na primjer, u svrhu privla
č
enja
inostranog investicionog kapitala mnoge države u tranziciji osloba
đ
aju strane
investitore od pla
ć
anja poreza na dobit na period od pet godina ili duži. U
pravilu, države ne oporezuju robe koje se izvoze i time stimulišu svoje
proizvo
đ
a
č
e na prodaju robe u inostranstvo, a sa druge strane oporezuju robe
koje se uvoze. Efekat takve poreske politike je poboljšanje platnog bilansa u
robnoj razmjeni sa inostranstvom ili, drugim rije
č
ima, ve
ć
a pokrivenost uvoza
izvozom.
U našoj terminologiji treba razlikovati pojam “porez” od pojma “taksa”, iako oba
davanja predstavljaju javni prihod. Za porez je karakteristi
č
no da platilac
poreske obaveze za pla
ć
eni iznos ne dobija od države neposrednu
protivuslugu, dok platilac takse tu taksu pla
ć
a da bi pokrio troškove koje
država ima da bi pružila sasvim konkretnu uslugu. Primjer takvih pla
ć
anja su
takse za dobijanje raznih uvjerenja iz evidencija koje vode državni organi
(mati
č
ne knjige, zemljišne knjige itd.) ili takse za dobijanje li
č
nih isprava.
7
Pojam poreza (1)
Karakteristike poreza:
1.
Derivativnost poreza
;
2.
Prisilnost (prinudnost) poreza;
3.
Porezima se finansiraju javni rashodi;
4.
Odsustvo neposredne protivusluge odnosno
protivnaknade;
5.
Porez je nov
č
ano davanje;
6.
Ostale karakteristike poreza: nepovratnost,
teritorijalnost, nedestiniranost i dr.
Derivativnost poreza
. Porezi su instrument preraspodjele (kroz mehanizam
sekundarne
raspodjele,
odnosno
preraspodjele
društvenog
proizvoda)
dohotka, odnosno imovine. Tim instrumentom država od fizi
č
kih i pravnih lica,
nad kojima ima suverenitet, oduzima bilo: (a) dio novostvorene vrijednosti
(nacionalnog dohotka) u godini u kojoj se obavlja oporezivanje, bilo (b) dio
akumulisanog nacionalnog dohotka iz prethodnih godina (imovine), i tako
prikupljena sredstva koristi za finansiranje javnih rashoda. Poreski prihodi su,
dakle, derivativni (izvedeni) prihodi države i nisu rezultat njene ekonomske
aktivnosti.
Nasuprot porezima kao derivativnim prihodima, sredstva koja država ostvaruje
nastupaju
ć
i na tržištu kao i drugi ekonomski subjekti, prodaju
ć
i svoje proizvode
ili usluge, ne predstavljaju derivativne ve
ć
originarne (izvorne) javne prihode.
