Poreski sistem

PORESKI SISTEM

Poreski sistem je

skup poreskih propisa, instituta i normi, vezanih u jedinstven

mehanizam a u svrhu ostvarenja odredjene poreske politike

. U poreski sistem je

ukljucen veliki broj poreskih oblika koji se u svakom sistemu razlikuju. Ovaj sistem
predstavlja

skup instituta i instrumenata koji stoje na raspolaganju poreskoj vlasti za

ostvarivanje odredjenih fiskalnih, ekonomskih, socijalnih i politickih ciljeva u okviru
ekonomskog sistema

Poreski sistem jedne zemlje cini

ukupnost svih oblika poreza, odnosno javnih

prihoda

. U savremenim privrednim sistemima javni prihodi imaju znacajnu fiskalnu,

ekonomsku i socijalnu ulogu, i javljaju se u veoma razlicitim oblicima kao što su:
porezi, doprinosi, takse, naknade i sl. Javni prihodi služe za podmirivanje troškova
koji imaju opšti karakter. Struktura javnih prihoda, s obzirom na ucešce pojedinih
kategorija prihoda u ukupnim javnim prihodima, znatno se razlikuje od zemlje do
zemlje. Na tu strukturu utice znatan broj faktora, u prvom redu ekonomsko-socijalnog
karaktera.
Porezi kao deo javnih prihoda predstavljaju najznacajniji instrument prikupljanja
prihoda u državnoj ekonomiji i doživljavaju razvoj tek u kapitalizmu. Porez
predstavlja najznacajniji oblik javnih prihoda u savremenim državama. On predstavlja
instrument javnih prihoda kojim država, ukljucujuci i niže politicko-teritorijalne
zajednice, od subjekata pod svojom poreskom vlašcu prinudno uzima novcana
sredstva, bez neposredne protivusluge, u svrhu pokrivanja svojih finansijskih potreba i
postizanja drugih, prvenstveno ekonomskih i socijalnih ciljeva.
Opšte karakteristike poreza su da u njegovoj osnovi leži prinuda, da porez predstavlja
davanje bez direktne proivnaknade; to je takav prihod kod kojeg nije unapred
utvrdena svrha za koju ce se upotrebiti i naplacuje se iskljucivo u novcu (samo
izuzetno u naturi).
Bez obzira što je rec o sistemu i što bi odnos izmedu elemenata poreskog sistema
trebalo da bude skladan, u praksi uglavnom nije tako; oporezivanje se razlikuje od
jedne do druge države zbog primene razlicitih poreskih instrumenata.Poreski propisi
se razlikuju kako u pogledu ciljeva, tako i u nacinu zahvatanja ekonomske snage
obveznika. finansijskih potreba i postizanja drugih, prvenstveno ekonomskih i
socijalnih ciljeva. Opšte karakteristike poreza su da u njegovoj osnovi leži prinuda, da
porez predstavlja davanje bez direktne proivnaknade; to je takav prihod kod kojeg nije
unapred utvrdena svrha za koju ce se upotrebiti i naplacuje se iskljucivo u novcu
(samo izuzetno u naturi).
Najvažnije ekonomsko pitanje u jednom privrednom sistemu je, u suštini, kako
utvrditi ekonomsku snagu obveznika.

1. Poreski sistemi

Iako postoji veliki broj faktora koji uticu na to da se poreski sistemi razlikuju od jedne
do druge zemlje, ipak se mora reci da postoji niz konstantnih poreskih oblika koji se
javljaju u vecini država. To znaci da poreski sistemi pocivaju na konceptu poreskog
pluralizma, a ne monizma. Pored standardnih poreskih oblika (kao što su porez na
dohodak fizickih i pravnih lica, porez na promet, akciza, porez na imovinu i dr.), koji
cine poreski sistem vecine zemalja, postoji veliki broj specificnih fiskalnih oblika koji
nisu u velikoj meri izdašni, ali odražavaju trenutnu poresku politiku neke zemlje,
odnosno uvedeni su sa nekim posebnim razlogom. Osnovni zadatak poreskog sistema
i poreske politike je prilagodavanje okolnostima i cinjenicama koje su odlucujuce za
proces oporezivanja. Naime, stalne promene uslova privredivanja direktno uticu na
promene poreskih propisa i ukidanje pojedinih poreskih oblika, odnosno uvodenje
novih, promene poreske stope i osnovice.
Poreski sistemi savremenih država medusobno se razlikuju ne samo u odnosu na
sastavne elemente, nego i u pogledu ucešca pojedinih poreskih oblika u strukturi
javnih prihoda fiskalnog karaktera. Navedene razlike nastaju zbog razlicitih faktora,
od kojih su najvažniji sledeci:

Razvijenost privrede

. – U razvijenim zemljama vece ucešce u strukturi javnih

prihoda imaju porez na dohodak i porez na imovinu, s obzirom na visok dohodak po
glavi stanovnika. Ucešce ovih poreskih oblika u manje razvijenim zemljama je znatno
niže. U ovim zemljama vece ucešce imaju porezi koji pogadaju potrošnju, odnosno
porez na promet i akcize.

Društveno - ekonomsko uredenje (sa aspekta razvijenosti tržišne privrede)

. –

U zemljama sa razvijenim tršišnim privredama poreska politika se vodi na nacin da se
obezbedi optimalnost u ostvarivanju alokativnih i redistributivnih ciljeva. Poreski
podsticaji su relativno rasprostranjeni i osnov za njihovo propisivanje su cvrsto
postavljeni kriterijumi koji su uglavnom ekonomske, ekološke ili socijalnopoliticke
prirode.U nerazvijenim tržišnim privredama porezi i drugi javni prihodi koriste se kao
transfer sredstava iz državnih preduzeca u budžet. Kod oporezivanja prometa propisan
je veliki broj razlicitih poreskih stopa, kao i brojna poreska oslobodenja. Udeo poreza
koji se prikupi od stanovništva uglavnom je beznacajan.

Fleksibilnost pojedinih poreza

. – Uz pretpostavku da se poreske stope i poreske

olakšice ne menjaju, na promene u strukturi poreskog sistema uticu promene u
privrednim kretanjama, na primer, u uslovima inflacije koja se u vecoj ili manjoj meri
javlja u vecini zemalja.