Ekonomski fakultet Mostar
Mostar
SEMINARSKI RAD
POREZ NA DODANU VRIJEDNOST
Mentorica: prof. Učenik:
Čitluk, svibanj 2017.
Sadržaj:
UVOD
.........................................................................................................................................1
1. POREZ NA DODANU VRIJEDNOST
...............................................................................2
1.1. Uloga i značaj PDV-a u poreznom sustavu......................................................................2
1.2. Dodana vrijednost.............................................................................................................6
1.3. Regresivni učinak PDV-a.................................................................................................7
1.4. Obveznici poreza na dodanu vrijednost............................................................................8
1.4.1. Poduzetnik u smislu zakona o PDV-u........................................................................9
1.4.2. Fizičke osobe - obveznici PDV-a...............................................................................9
2. NAČIN I PRAVILA OBRAČUNAVANJA PDV-a
.........................................................10
3. OSNOVNE KARAKTERISTIKE POREZA NA DOBIT U BIH
..................................11
3.1. Kompleksnost poreznog sustava BIH.............................................................................12
3.2. Porezni izdaci u sustavu oporezivanja dobiti u BIH.......................................................12
3.3. Umanjenja osnovice....................................................................................................... 13
3.2.1. Ubrzana amortizacija................................................................................................13
3.2.2. Troškovi istraživanja i razvoja.................................................................................13
3.2.3. Investicije u osnovna sredstva..................................................................................14
3.4. Umanjenje porezne obveze.............................................................................................14
3.3.1. Novoosnovano poduzeće..........................................................................................14
3.3.2. Investicije u vlastitu proizvodnu djelatnost..............................................................14
3.3.3. Strani ulog................................................................................................................14
3.4. Olakšice.......................................................................................................................... 14
3.4.1. Zapošljavanje invalidnih osoba................................................................................14
3.4.2. Izvoz......................................................................................................................... 15
3.4.3. Investicije u proizvodnju..........................................................................................15
3.5. Ekonomski efekti poreznih izdataka...............................................................................16
4. POREZ NA DODANU VRIJEDNOST U EU
..................................................................16
4.1. Uvođenje poreza na dodanu vrijednost..........................................................................17
4.2. Harmonizacija poreza u EU............................................................................................17
ZAKLJUČAK
......................................................................................................................... 19
LITERATURA
........................................................................................................................20
PRILOG
...................................................................................................................................21
1. POREZ NA DODANU VRIJEDNOST
1.1.
Uloga i značaj PDV-a u poreznom sustavu
Postoje brojne teorije i definicije o tome što je porez i čemu on služi. Može se reći da je
porez instrument s kojim država prikuplja potrebna sredstva za financiranje državnih potreba
bilo to financiranje državnog aparata, odgoja i obrazovanja, financiranje određenih socijalnih
davanja, financiranje određenih infrastrukturnih projekata ili davanje poticaja i subvencija.
Porez je ujedno i najvažniji instrument kojim se državna vlast bori protiv sive ekonomije.
Porez na dodanu vrijednost je jedan od oblika poreza na promet. Porez na promet jest
oporezivanje prometa proizvoda i obavljanja usluga uz naknadu. Oporezivanje prometa
proizvoda i obavljanja usluga može se provoditi primjenom većeg broja oblika poreza na
promet. Postoje različiti kriteriji kojima se vrši sistematizacija poreznih oblika oporezivanja
proizvoda usluga u prometu.
Kriteriji su
1
:
-
prema broju proizvoda koji se oporezuju primjenom određenog oblika poreza na
promet (jedan ili grupa istovrsnih proizvoda, te svi ili najveći dio proizvoda i usluga u
prometu). Po kriteriju porez na promet se dijeli na opći porez na promet i posebne
(pojedinačne) poreze na promet.
-
prema broju faza prometnog ciklusa u kojima se vrši oporezivanje (jedna faza, dvije ili
više faza, sve faze).
-
prema načinu utvrđivanja poreznog opterećenja (prema vrijednosti proizvoda i
obavljenih usluga ili prema nekoj mjernoj jedinici: komad, kilogram, litra i slično).
slučaj kad je društveno politička zajednica nadležna da uvede obvezu ubiranja poreza na
promet (općina, republika, savez). Prema tome govori se o općinskom, republičkom
odnosno saveznom porezu na promet.
1
Šimović J. i Šimović, H. (2006) : Fiskalni sustav i fiskalna politika Europske unije, Pravni fakultet, Zagreb,
str. 112. – 113.
Porez na promet dijeli se na opći porez na promet te na pojedinačne poreze na promet, odnosno
na trošarine ili akcize. Oporezivanje prometa općim porezom na promet može se obavljati
primjenom različitih oblika općeg poreza na promet. Kriterij za tu podjelu služi broj
oporezovanih faza kroz koje se obavlja oporezivanje. Opći porez na promet moguće je podijeliti
na svefazni (bruto i neto) porez na promet, višefazni (bruto i neto) porez na promet te na
jednofazni porezi na promet. Porez na dodanu vrijednost je jedna od varijanti općeg poreza na
promet, točnije neto svefazni porez na promet.
2
Slika 1: Shematski prikaz poreza na promet
3
2
Šimović, J. (2004) : Porez na dodanu vrijednost, Zagreb, Narodne novine, str. 54.
3
Izvor: Šimović J. i Šimović, H.,: (2006), Fiskalni sustav i fiskalna politika Europske unije, str.144
Slika 2: Udio PDV-a po regijama u 2015. godini
8
Slika 2. prikazuje različite udjele poreza na dodanu vrijednost po regijama u svijetu. Kao što je i
prikazano, u Europi je najveći postotak udjela poreza na dodanu vrijednost. Porez na dodanu
vrijednost omogućava preciznu identifikaciju poreza u izvoznim dobrima, na način da dobra
napuštaju zemlju oslobođena svakog poreza na potrošnju. Uvoz se može oporezivati na
domaćem tržištu istom stopom kao i domaći proizvodi, stoga oni ravnopravno međusobno
konkuriraju.
Među prednostima poreza na dodanu vrijednost, osim otežane porezne evazije, ističe se širi
obuhvat oporezivanja prometa proizvoda i usluga te veća mogućnost povećanja prihoda iz ovog
izvora. Neutralan je u odnosu na vanjsku razmjenu i ne iskrivljuje domaću proizvodnju i
potrošnju. U sustavu poreza na dodanu vrijednost nije važno koliko je faza prošao proizvod
prije svoje konačne upotrebe. Također, neutralan je i u odnosu na upotrijebljene proizvodne
metode. Ukratko, to je porez koji ne iskrivljuje cijene, odnosno osigurava optimalnu alokaciju
resursa na tržištu.
Porez na dodanu vrijednost ima i svojih nedostataka. Oni se očituju u složenim pravilima,
osobito kod primjenjivanja različitih stopa i onih proizvoda koji su oslobođeni od PDV-a. PDV
je regresivni porez koji najviše pogađa osobe koja imaju niska primanja, a ne one s viskim
primanjima. Nedostaci su i povišeni trošak, rad za tvrtke i pravne osobe koje prikupljaju porez u
8
Izvor: TaxFoundation, http://taxfoundation.org/blog/how-many-countries-world-have-value-added-tax
