VISOKA POSLOVNO TEHNIČKA ŠKOLA DOBOJ
SEMINARSKI RAD
Predmet:
Poreski sistemi i primjena
Doboj, 20.05.2015. god.
VISOKA POSLOVNO TEHNIČKA ŠKOLA DOBOJ
SEMINARSKI RAD
Tema: Porez na dodatu vrijednost (PDV)
Student: Jelenko Tubić Br.indeksa: 047-E/12
Mentor: Prof. Doc. dr Zorica Drljača
Doboj, 20.05.2015. god.
UVOD
Porez na dodatu vrijednost (PDV) je oblik opšteg poreza na promet, koji se obračunava i
plaća u svim fazama proizvodnog i prometnog ciklusa, ali tako da se u svakoj fazi oporezuje
samo iznos dodate vrijednosti koja se ostvaruje u toj fazi proizvodnog ili prometnog ciklusa.
Ideja o oporezivanju prometa proizvoda primjenom PDV-a, prvi put se pojavila 1920
godine u Njemačkoj. Francuska je prva uvela PDV 1949 godine, i to samo za oporezivanje
prometa proizvoda a 1954 godine, taj oblik je promijenjen u potrošni oblik PDV-a. Postepeno su
sve zemlje Evropske Unije ugradile PDV u svoj poreski sistem. Danas se primjenjuje u više od
120 zemalja svijeta, u kojima živi oko 70 % svjetskog stanovništva uključujući i sve zemlje
Evrope ali izuzev SAD.
Porez na dodatu vrijednost je svefazni neto porez na promet koji sprečava kumuliranje
oporezivanja i koji pogađa krajnju potrošnju finalnih dobara i usluga u zemlji potrošnje.
Dominantni oblik poreza na dodatu vrijednost je potrošni tip, te kao takav obezbjeđuje da se
oslobode od oporezivanja nabavke stalnih i obrtnih sredstava i kao takav favorizuje investiranje i
tehnološki napredak. Primjenom principa zemlje odredišta, kao zemlje nastanka, gdje je uvoz
oporezovan a izvoz oslobođen, porez na dodatu vrijednost eliminiše dvostruko oporezivanje i
tako poštuje i uvažava poreski sistem zemlje uvoznice.
U finansijskim krugovima je poznat stav da poreski objekat čine: prihodi, odnosno
dohodak kao zbir svih neto prihoda, zatim, imovina i potrošnja. Porezi na potrošnju su porezi
koji se plaćaju pri kupovini finalnih dobara i usluga u zemlji potrošnje. Oni su uvijek posredni
porezi koji indirektno pogađaju poresku snagu koja se manifestuje u radnjama trošenja i upotrebe
ličnog dohotka i imovine. Njuhove prednosti su: elastičnost, izdašnost, niski troškovi naplate,
veća ugodnost i skoro nikakav otpor pri plaćanju. Nedostatci su sljedeči: regresivnost i izražen
inflatorni potencijal.
Porezi na potrošnju su jedan od najstarijih poreskih oblika i uvijek su zauzimali a i danas
zauzimaju veoma važno mjesto u poreskom sistemu, odnosno u strukturi javnih prihoda. Porezi
na potrošnju se javljaju u obliku opšteg poreza na promet i poreza na pojedinačna dobra i usluge.
Opšti porez može biti svefazan i jednofazan, s obzirom na broj faza ciklusa u kom se vrši
oporezivanje. Svefazni porez na promet, danas je poznatiji kao porez na dodatu vrijednost
( PDV). Kod jednofaznog poreza na promet, oporezivanje može da se sprovodi u fazi
proizvodnje, trgovine na veliko ili kao što je bio slučaj kod nas, u fazi trgovine na malo. Porezi
na pojedinačna dobra i usluge obuhvataju: akcize, carine, uvozne i izvozne dažbine itd.
OSNOVNE KARAKTERISTIKE PDV-a
Porez na dodatu vrijednost je porez koji se obračunava i plaća u svim fazama proizvodnog
i prometnog ciklusa na način da se u svakoj fazi oporezuje samo iznos dodate vrijednosti koja se
ostvari u toj fazi proizvodno prometnog ciklusa. Sam naziv poreza označava zapravo tehniku
ubiranja tog poreza jer ga svaki učesnik u ciklusu proizvodnje i prometa plaća samo na
vrijednost koju je dodao u tom ciklusu. Dodata vrijednost je razlika između vrijednosti outputa i
vrijednosti inputa pa je izračunavamo na sljedeći način:
PRODAJNA VRIJEDNOST - NABAVNA VRIJEDNOST = DODATA VRIJEDNOST
PDV je opšti porez na potrošnju koji se obračunava i plaća na isporuku dobara i pružanje
usluga u svim fazama proizvodnje i prometa dobara i usluga, kao i na uvoz dobara. Dodatu
vrijednost, naj češće izračunamo pomoću indirektne metode i to ne u utvrđivanju osnovice, već u
izračunavanju poreske obaveze poreskog obveznika. Poreski obveznik je dužan da obračuna
porez na isporuku dobara i na pružanje usluga a zatim ima pravo da od tog iznosa odbije porez
koji je platio kroz nabavnu cijenu. Indirektna metoda se naziva metodom fakture i omogućuje
efikasno suzbijanje poreske avazije, budući da se zasniva na svojevrsnom lancu faktura gdje
prodavci i kupci sami sebe kontrolišu.
PDV je porez koji je uključen u cijenu proizvoda ili usluga i koji plaćaju krajnji potrošači.
Sistem PDV je zamjenio dosadašnji porez na promet, jer je sveobuhvatniji i njime se značajno
proširuje poreska baza, ne samo u pogledu kruga djelatnosti i broja poreskih obveznika, već i
predmeta oporezivanja i broja poreskih transakcija, pa i u državnu kasu dolazi više sredstava.
PDV se smatra indirektnom vancarinskom barijerom kao što su subvencije, monopoli, propisi o
javnim nabavkama, pa kao takav predstavlja prepreku slobodnoj trgovini i zato je kod naplate
PDV-a prihvaćeno načelo mjesta obavljanja maloprodaje.
Načela PDV-a
Još od Adama Smitha ekonomisti su se bavili istraživanjem funkcionisanja poreskog
sistema, gdje je bilo bitno utvrditi na kojim načelima bi se poreski sistem trebao temeljiti. Adam
Smith je bio prvi koji je istakao svoja četiri poznata kanona u knjizi Bogatstvo naroda:
1. Svaki građanin dužan je državi plaćati porez i to prema svojim ekonomskim mogućnostima,
2. Zakonom mora biti regulisana obaveza plaćanja poreza i ne smije biti proizvoljan nego
unaprijed poznat poreskom obvezniku.
3. Porez se naplaćuje onda kada je to najpovoljnije za poreskog obveznika.
4. Kako bi teret poreskih obveznika bio što podnošljiviji, a prihod države veći, troškovi ubiranja
poreza moraju biti što niži.
