PDV je opšti porez na potrošnju koji se obračunava i plaća na isporuku dobara i pružanje usluga u svim fazama proizvodnje i prometa dobara i usluga, kao i na uvoz dobara, osim ako zakonom nije drugačije propisano.
PDV je porez koji je uključen u cenu proizvoda ili usluga i koji plaćaju krajnji potrošači. Sistem PDV je zamenio dosadašnji porez na promet, jer je sveobuhvatniji, njime se značajno proširuje poreska baza, ne samo u pogledu kruga delatnosti i broja poreskih obveznika, već i predmeta oporezivanja i broja poreskih transakcija, na taj način se znatno više para sliva u državnu kasu.
-Načela PDV-a
Osnovna načela PDV-a vezuju se za pitanje oporezivanja dobara i usluga koje su predmet međunarodne razmene, i to pre sve ga sa stanovništva mesta oporezivanja. S obzirom na to razlikuju se dva osnovna načela:
-Načelo porekla – podraumeva da se PDV obračunava i naplaćuje za sva dobra i usluge koje su proizvedene i pružene u zemlji bez obzira da li se prodaju u zemlji ili se izvoze. S druge strane, sva dobra i usluge koje se u zemlju uvoze ne podležu oporezivanju.
-Načelo odredišta – podrazumeva da se dobra i usluge oporezuju u mestu gde se troše, bez obzira da li su proizvedeni u zemlji ili su uvezeni.
U poreskim sistemima većine zemalja primenjuje se načelo odredišta, primena tog načela predviđena je Šestom direktivom Evropske unije. Njegova prednost u odnosu na načelo porekla je u tome što obezbeđuje da dobra i usluge iz zemlje i uvoza imaju isti poreski tretman na domaćem tržištu, što znači da se porezom ne utiče na konkurentnost.
Osim navedenih osnovnih načela u stručnoj literaturi se javljaju i druga načela koja kao opšta važe u sistemu PDV-a. Najčešće se navode sledeća pravila:
U vrednost nabavljenih dobara ne obračunava se PDV.
Oporezuje se samo dodata vrednost.
Izvoz dobara se ne oporezuje, a uvoz dobara je oporeziv.
Sistem PDV-a jednako se primenjuje i kod usluga.
4
-Metode naplate PDV-a
U sistemu PDV-a svaki poreski obveznik utvrđuje svoju poresku osnovicu i vrši obračun poreske obaveze, pri čemu, na osnovu računa svojih dobavljača, odbija porez PDV plaćen kao pretporez u prethodnim fazama. Takva metoda obračuna ima u sebi elemente samokontrole od strane poreskih obveznika, jer je svaki od njih zainteresovan da u računu dobavljača bude pravilno iskazan prethodni porez. U stručnoj literaturi najčešće se navode tri metode izračunavanja dodate vrednosti kao poreske osnovice:
Metod oduzimanja – primenom ovog metoda poreska obaveza se utvrđuje tako što poreski obveznik od ukupne vrednosti prodatih proizvoda i usluga oduzme ukupnu vrednost svojuh nabavki i na dobijeni iznos primenjuje poresku stopu PDV-a.
Metod sabiranja – kod ove metode dodatna vrednost kao poreska osnovica utvrđuje se zbirom elemenata koji čine tu vrednost (zarade, kamate, profit i dr.).
Kreditni metod – PDV se utvrđuje tako što se obračunat porez na osnovicu koju čini iznos izvršenog prometa obračunat po svakom računu za prodata dobra i usluge, umanjuje za iznos prenetog poreza po ulaznim računima za nabavljena dobra i usluge.
I metod oduzimanja i metod sabiranja imaju više nedostataka, dok je kamatni metod najjednostavniji za primenu i najažurniji u smislu obračuna i naplate PDV-a.
-Prednost PDV-a u odnosu na druge oblike oporezivanja prometa
Primena PDV-a u velikom broju zemalja dokazuje da je PDV za sada najrasprostraniji oblik oporezivanja prometa sa brojnim prednostima u odnosu na klasični sistem poreza na promet. Najvažnije prednosti PDV-a su:
Neutralnost na troškove i cene dobara i usluga.
Proširenje poreske baze i izdašnost fiskalnih prihoda
