Napomena: Neke opcije za prijavu su dostupne samo nakon kupovine dokumenta.
SEMINARSKI RAD
Predmet: FISKALNA EKONOMIJA
POREZ NA DOHODAK FIZIČKIH LICA
(GRAĐANA) U SRBIJI
Mentor: Student:
Br.indeksa
Beograd, decembar, 2010. godina.
SADRŽAJ:
1.
UVOD
Fiskalna ekonomija podrazumeva dve velike oblasti: javne rashode i javne
prihode. Pod javnim prihodima podrazumevaju se sredstva koja ostvaruje država ili niže lokalne samouprave u cilju zadovoljenja kolektivnih društvenih potreba odnosno javnih rashoda.
Porezi kao najznačajnji i najstabilniji način punjenja državne kase - budžeta
poznati su još od antičkih vremena. Kako se svetska ekonomija razvijala ukidane su i barijere u vidu carina i drugih opterećenja koje su stvarale prepreke i ograničavale međunarodnu razmenu, a porezi dobijaju dominantnu ulogu u ostvarivanju javnih prihoda države. Porezi predstavljaju opštu obavezu poreskih obveznika koju plaćaju državi bez određene protivnaknade ili protivusluge. Kao takvi imaju tri osnovne funkcije a to su: da se njima pokrivaju rashodi države; da pomažu stabilan ekonomski rast; i da oslabe nejednakosti u distribuciji prihoda i bogatstva.
U sadašnjem stepenu razvoja ekonomske nauke i javnih finansija postoi više
teorija koje opravdavaju postojanje poreza. Porez je složena ekonomska kategorija koja u sebi sadrži ekonomske, finansijske, socijalne, političke i druge elemente. Poreski
1
Porezi su onaj fiskalni instrument putem kojeg javna (državna) blagajna dolazi
do najvećeg iznosa prihoda i zato predstavljaju najizdašniji prihod uopšte;
Porezi pored svog fiskalnog, neminovno imaju i svoje ekonomsko, socijalno
delovanje i značenje. Ubiranjem poreza smanjuje se ekonomska snaga privatnih lica i privrede. Smanjenje prihoda ili ekonomske snage znači i srazmerno smanjenje učešća u procesu razmene, odnosno u procesu reprodukcije što se u cikličnom posmatranju odražava na ekonomske tokove privrede u celini. Jedna od mera za suzbijanje inflacije jeste i primena adekvatne poreske politike. Poreska politika takođe, stimulativno i destimulativno može da deluje na radni elan pojedinca.
Danas mnogi finansijski teoretičari savremenu državu nazivaju „poreskom
državom”, jer žele naglasiti kakav značaj za nju imaju porezi. Za sada, još ne postoji jedinstveno gledište i stav u vezi sa pitanjem šta su porezi, možda i zbog toga, jer su porezi istorijska kategorija koja se vrlo često menjala kroz sve društveno – ekonomske formacije, u gotovo svim vremenskim periodima. Sadržaj poreza se menjao paralelno s promenama političkih, društveno – ekonomskih i drugih odnosa. Oni su direktan refleks tih odnosa, odnosno sistema.
Porezi i interes za izučavanje poreza se naročito razvijao u kapitalizmu, te nas
ne iznenađuje što u tom sistemu imamo najveći broj pokušaja definisanja poreza. Mnogobrojne definicije poreza, koje se inače međusobno razlikuju, u zavisnosti su od perioda i sistema u kojem nastaju, kao i klasne pripadnosti autora. Neke od definicja poreza su:
„Porezima smatramo davanje novca, ili drugih materijalnih davanja, državi ili
drugim javno pravnim telima u cilju zadovoljavanja javnih potreba od strane javne vlasti, koja se ubira na osnovu jednostrano utvrđenih načina i jednostrano utvrđenim iznosima prema nekom opštem merilu” (Eheberg)
„Porez je davanje u novcu, koji država ubira od pojedinaca na osnovu svoje
vlasti, bez direktne protivnaknade, a u cilju pokrića javnih tereta.” (Gaston Jezè)
Porezima i drugim javnim prihodima država obezbeđuje sredstva za
finansiranje javnih potreba. Udeo javnih prihoda u društvenom proizvodu se u ekonomski najrazvijenijim zemljama sveta kreće između 1/3 i 1/2.
Porezi predstavljaju najznačajnije oblike javnih prihoda u savremenim
državama. Otuda ne iznenađuje što se izučavanjima pravnih, ekonomskih, psiholoških, socioloških i drugih aspekata poreza u savremenoj literaturi posvećuje daleko veća pažnja nego odgovarajućim izučavanjima bilo kog drugog oblika javnih prihoda.
Porez predstavlja instrument javnih prihoda kojim država, uključujući i niže
oblike političko-teritorijalne zajednice, od subjekata pod njenom poreskom vlašću prinudno uzima novčana sredstva, bez neposredne protivusluge, u svrhu pokrivanja svojih finansijskih potreba i postizanja drugih, prvenstveno ekonomskih i socijalnih ciljeva. Iz napred date definicije poreza se može uočiti nekoliko karakteristika po kojima se on razlikuje od drugih javnih prihoda. Nasuprot porezima kao derivatnim prihodima, sredstva koja država ostvaruje nastupajući na tržištu kao i drugi ekonomski subjekti, prodajući svoje proizvode ili usluge ne predstavljaju derivatne već originarne (izvorne) javne prihode.
1. Derivatnost poreza; 2. Obaveznost (prinudnost) poreza; 3. Odsustvo direktne protivusluge ili protivnaknade; 4. Naplata se obavlja u novcu; 5. Svi služe za podmirenje javnih potreba, tj državnih rashoda (javnih
rashoda);
6. Redovnost naplate (ubiru se periodično i konstantno)
Poreski objekt (ili predmet oporezivanja) predstavlja svaku činjenicu, odnosno
manifestaciju ekonomske snage koja pruža osnov da se uvede neki poreski oblik.
Poreska osnovica predstavlja kvantitativnu konkretizaciju poreskog objekta,
odnosno u novcu iskazanu vrednost poreskog objekta.
Poreska stopa označava iznos poreza u odnosu na poresku osnovicu i može se
iskazati na dva načina: u procentualnom i (retko) u nominalnom iznosu. Poreske stope iskazane u procentualnom vidu mogu biti proporcionalne, progresivne ili regresivne.
Poreska tarifa predstavlja pregled poreskih osnovica sa odgovarajućim poreskim
stopama.
Poreske olakšice predstavljaju skup ustupaka (poreskih povlastica) koje država
pruža poreskim obveznicima kako bi se njihov teret umanjio u odnosu na onaj koji bi postojao da nema poreskih povlastica. Ovi se ustupci čine u pogledu poreskog obveznika, poreske osnovice, poreskih stopa ili iznosa poreskog prihoda (visine obračunatog poreza).
2.3.
Vrste poreza
Vrste poreza se utvrđuju prema različitim kriterijumima. U svakom poreskom
sistemu savremenih država postoji veći broj poreskih vrsta. Radi lakšeg praćenja i izučavanja poreza finansijska teorija i nauka grupiše poreze po osnovnim karakteristikama.
U praksi se grupisanje poreza vrši prema načinu naplate, prema načinu razreza
i dr. Struktura poeskog sistema zavisi pre svega od nivoa javne potrošnje, zatim od potrebe da se određena privredna grana ili delatnost stimuliše ili destimuliše, obima prometa predmeta oporezivanja i slično.
Najkarakterističniji porezi koji se nalaze u strukturi najvećeg broja poreskih
