VISOKA POSLOVNA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA
Novi Sad
SEMINARSKI RAD
PREDMET
:
FINANSIJSKA STRATEGIJA I PLANIRANJE
POREZA
TEMA:
POREZ NA DOHODAK GRAĐANA
Profesor: Ljiljana Jović Student: Bajić Dajana
Asistent: Jelena Obradović Ćuk Br. Indeksa: 2015/003024
Datum: 04.12.2017.god
SADRŽAJ:
1. UVOD ................................................................................................................. 3
2. OSNOVNE KARAKTERISTIKE I POLOŽAJ POREZA NA DOHODAK
FIZIČKIH LICA ............................................................................................... 4
POJAM DOHOTKA U NAUCI O POREZIMA ......................................... 4
POREZ NA DOHODAK FIZIČKIH LICA U PORESKIM SISTEMIMA
SAVREMENIH DRŽAVA ............................................................................ 5
POREZ NA DOHODAK FIZIČKIH LICA U REPUBLICI SRBIJI ....... 5
3. KRITERIJUMI ZA ANALIZU POSTOJEĆEG POREZA NA
DOHODAK ............................................................................................................
.................. 6
4. SISTEMI OPOREZIVANJA DOHOTKA I OSNOVNI FISKALNI
PARAMETRI .................................................................................................... 7
CEDULARAN SISTEM OPOREZIVANJA ............................................... 7
SINTETIČKI ILI GLOBALAN SISTEM OPOREZIVANJA .................. 8
MEŠOVITI SISTEM OPOREZIVANJA .................................................... 9
5. ALTERNATIVNI PRISTUPI OPOREZIVANJU DOHOTKA FIZIČKIH
LICA.................................................................................................................... 9
DUALNI POREZ NA DOHODAK ............................................................... 9
PROPORCIONALAN POREZ NA DOHODAK ........................................ 9
NEGATIVAN POREZ NA DOHODAK ...................................................... 10
6. FISKALNI PARAMETRI GODIŠNJEG POREZA NA DOHODAK
GRAĐANA......................................................................................................... 10
PORESKI OBVEZNIK ................................................................................. 10
PORESKA OSNOVICA ................................................................................ 11
DOHODAK ZA OPOREZIVANJE ............................................................. 11
PORESKA STOPA ........................................................................................ 11
PORESKA OSLOBOĐENJA ....................................................................... 12
7. STRUKTURA PRIHODA KOJI KOMPONUJU POREZ NA DOHODAK
GRAĐANA.......................................................................................................... 13
8. ZAKLJUČAK .................................................................................................... 14
9. LITERATURA .................................................................................................. 15
2
2. OSNOVNE KARAKTERISTIKE I POLOŽAJ POREZA
NA DOHODAK FIZIČKIH LICA
2.1. POJAM DOHOTKA U NAUCI O POREZIMA
Od svih poreza u savremenim poreskim sistemima, porez na dohodak fizičkih lica je
najznačajniji i najsloženiji instrument. Najvažnija karakteristika poreske politike u
dvadesetom veku, je najverovatnije uspon poreza na dohodak fizičkih lica na dominantan
položaj u većini zapadnih zemalja. U nekoliko država uveden je tokom prvog svetskog
rata, postao masovan porez za vreme i neposredno posle drugog svetskog rata i postao
dominantan tokom naredne tri decenije.
Sam naziv ovog poreza upućuje na objekat, odnosno dohodak, ali dohodak se definiše sa
različitih stanovišta.
Sa teorijsko-ekonomskog stanovišta, dohodak je novčana vrednost čistog povećanja
ekonomske snage lica u datom vremenskom periodu, odnosno zbir tržišne vrednosti
prava iskazanih u potrošnji tog lica i razlike u vrednosti ukupnih imovinskih prava na
početku i na kraju posmatranog perioda. Najčešće taj period predstavlja godinu dana.
Sa fiskalnog, tj. računovodstvenog stanovišta, dohodak je zbir neto prihoda koje je
poreski obveznik ostvario u datom periodu. Prihod predstavlja vrednost realizovanih
učinaka na tržištu. Ovakav prihod je bruto veličina, a za njegovu realizaciju potrebni su
troškovi koji mogu biti veliki. Iz ovog razloga bruto prihod nije pravi pokazatelj
ekonomske snage obveznika. Zato se koristi neto prihod, kao razlika bruto prihoda i
troškova pri ostvarivanju tog prihoda. Troškovi su: dnevnice, premije osiguranja, kamate,
troškovi zarade zaposlenih i dr.
Apstraktna priroda dohotka objašnjava se pomoću objektivne prirode prihoda. Svaki
prihod je objektivna činjenica, a dohodak je rezultat aritmetičkih operacija. Dohodak
pravnog lica se utvrđuje računovodstveno, a dohodak fizičkog lica se utvrđuje za potrebe
oporezivanja i iskazuje u poreskoj prijavi na osnovu sabranih neto prihoda.
Zbirni karakter dohotka upućuje da je reč o sintetičkom porezu. Porez čiji je predmet
pojedinačan prihod ne može se odrediti kao porez na dohodak, već kao analitički porez
čija je priroda objektna. Važno je da je porez vezan za određenu ličnost, tj. obveznika, i
da pogađa zbir njegovih neto prihoda. Važno je i pitanje sveobuhvatnosti poreza na
dohodak. Iz različitih razloga pojedini prihodi se ne uzimaju u obzir prilikom
oporezivanja, ali ta okolnost ne menja karakter ovog poreza.
4
2.2. POREZ NA DOHODAK FIZIČKIH LICA U PORESKIM
SISTEMIMA SAVREMENIH DRŽAVA
Porez na dohodak fizičkih lica zauzima veoma značajno mesto u strukturi savremenih
poreskih sistema. On je, prema učešću u ukupnim prihodima država OECD-a, jedan od
najznačajnijih poreskih oblika, računajući i doprinose za socijalno osiguranje i porez na
dodatu vrednost. Porez na dohodak fizičkih lica dobija na značaju sa poreskim
reformama šezdesetih godina, kada počinje relativni rast učešća ovog poreskog oblika u
poreskim prihodima većine zemalja savremenog sveta.
U periodu 1960-ih godina XX veka, porez na dohodak činio je samo 7% BDP-a zemalja
OECD-a. Međutim, sa rastom relativnog učešća ovog poreskog oblika u ukupnim
poreskim prihodima, poraslo je i njegovo učešće u BDP-u. Tako, npr. 1990-ih godina,
ono se kretalo između 5,3% u Češkoj i 27,8% u Danskoj.
U periodu 1990-ih prosek ovog učešća iznosio je 10,4%, dok je u pojedinačnim
zemljama, koje spadaju u najrazvijenije zemlje OECD grupacije, on bio mnogo manji
(Francuska, Japan, Grčka, Koreja i dr). Najveće učešće poreza na dohodak fizičkih lica u
BDP-u zabeležila je Danska u iznosu blizu 28%.
Svi ovi podaci ukazuju na značaj koji porez na dohodak fizičkih lica ima u poreskim
sistemima savremenih država.
2.3. POREZ NA DOHODAK FIZIČKIH LICA U REPUBLICI SRBIJI
U okviru opsežne fiskalne reforme u Srbiji 2001. godine, usvojen je Zakon o porezu na
dohodak građana. Zakonom je u Srbiji ustanovljen cedularni sistem oporezivanja
dohotka i propisana nominalna poreska stopa od 20% na praktično sve kategorije
dohotka građana, izuzev zarada. Cedularni pristup je omogućio da se 95% poreskih
prihoda u Srbiji prikuplja po odbitku.
Zakon o porezu na dohodak gradjana iz 2001. godine ustanovio je cedularni sistem, ali
sadrži i globalne elemente u vidu godišnjeg poreza na dohodak građana. Može se
zaključiti da bi eventualno uvođenje globalnog sistema za rezultat imalo veliki
administrativni pritisak na poreske vlasti i značajne troškove poreskih obveznika.
Učešće poreza na dohodak u BDP-u Srbije iznosi oko 5%, što je značajno niže u odnosu
na prosek 27 zemalja članica EU (gde je u 2007. godini iznosilo 8%). Od 27 zemalja
članica Evropske unije, svega pet zemalja ostvaruje manje učešće poreza na dohodak u
BDP-u u odnosu na Srbiju.
Prosečna efektivna stopa kod poreza na dohodak građana u Srbiji iznosi 10,8%, što je
znatno niže nego u zemljama EU, dok najviša zakonska stopa poreza na dohodak u Srbiji
iznosi 20%. Od 27 zemalja članica Evropske unije, čak 23 zemlje primenjuju najvišu
stopu poreza na dohodak – veću od 20%, dok je u svega četiri zemlje ta stopa niža od
20%. Prosečna najviša zakonska stopa 27 zemalja članica EU iznosi 37,8%, što je gotovo
duplo više u odnosu na najvišu stopu poreza na dohodak građana u Srbiji.
5
