SEMINARSKI RAD
PORODICA
UVOD
Porodica je nezamenljiva sredina u kojoj se čovek formira kao ličnost, u kojoj živi
zadovoljavajući neke od svojih najbitnijih potreba koje se samo u porodici i mogu da
zadovolje.*
Porodica je specifična bio-socijalna zajednica ljudi. Ona ima veoma značajnu ulogu
u razvoju čoveka, ali ne samo čoveka nego društva uopšte. Porodica je posrednik između
društva i pojedinca, ali porodica vrši više funkcija od bilo koje društvene grupe. Nastanak
neke društvene grupe ima za cilj da se neka radnja obavi i takva grupa postoji dok postoje i
potrebe, što znači da nakon prestanka potreba takva grupa može da se rasformira.
Formiranjem porodice čovek kao socijalno biće doživljava na taj način što njegov život
ima sasvim drugačiji smisao bitisanja kada više nije sam nego pored njega postoji njegov
barčni drug, deca.
POJAM PORODICE
Reč »porodica« danas se odnosi na različite pojmove. U najširem smislu to je
»nerazdvojna celina osoba povezanih brakom ili usvajanjem« ili »rađanje pojedinca koji
nasleđuju jedan drugog« - što znači, »loza«, »rod«, »dinastija«. U užem smislu reč
porodica znači »rodbinsko povezane osobe koje žive pod istim krovom« - ili još uže »oca,
majku i decu«.
Porodica je specifična društvena grupa koja se istorijski menjala i razvijala, u kojoj
se prepliću društveno – ekonomski, biološki i psihički činioci. Biološki karakter porodice
je jedan od osnovnih obeležja. Ono obuhvata dve vrste međusobno povezanih ali različitih
odnosa u kojima se prožimaju biološki, psihološki i društveni elementi: zadovoljavanje
polonog nagona i emotivnih potreba ljudi, rađanje i podizanje dece. Iako ove kategorije se
mogu odvijati i izvan porodice, one se najvećim delom odvija u porodici.
Iako nam se čini da o porodici uglavno dosta sve znamo, njeno naučno
proučavanje nije nimalo lako, tako da u ovoj oblasti postoji niz neraščišćenih pitanja i
problema – počev od istorijskog razvoja porodice, preko njene strukture i funkcija, odnosa
prema globalnom društvu, unutrašnjih odnosa i dinamike. Složenost porodice kao posebne
društvene grupe i teškoće koje se javljaju u njenom proučavanju iziskuje saradnju veklikog
broja nauka, kako prirodnih tako i društvenih.
1. Oblici srodstva
Porodica je središte oko koga se uobličava čitav niz srodničkih veza i odnosa.
Najvažniji oblik srodstva je:
Krvno srodstvo ili prirodno srodstvo koje se zasniva rađanjem,
Tazbinsko srodstvo ( koj se stvara ženidbom ili udajom),
Adoptivno srodtvo ( nastaje usvajanjem) i
Duhovno srodstvo (kumstvo, pobratimstvo).
2
.
Generacije ili pokoljenja
Generacija ili pokoljnje je skup ljudi bliskih po godištima, vremenu življenja koja
stoji u vezi sa srodstvom ukoliko ovo nosi podelu, ne samo na pretke i potomke, već i na
straije i mlađe. Odnosi između oca i sina su generacijski odnosi.
Sa razvojem društva generacija je uglavnom dobijala društvena obeležja i
razvrstavala se prema starosti, ekonomskoj aktivnosti i biološkoj reprodukciji. Tako je
starija generacija ekonomski neaktivna, ali i biološki neproduktivna, srednja generacija je
ekonomski aktivna i jedina sposobna za obezbeđenje potomstva. Mladi su ekonosmki
nekativni, a isključeni iz ljudske reprodukcije. U današnjim porodicama često žive i po tri
generacije, pa se zbog brzih promena u društvu događa da nastupe krize u takvim
porodicama, odnosno sukobi generacija, iz razloga različitog tumačenja i shvatanja sveta.
Porodica je i bio-socijalna i psihička zajednica, što znači da porodica vodi brigu
oko podizanja, zaštite i vaspitanja dece. Ovo je jedna od bitnih uloga porodice. Međutim
briga oko podizanja i vaspitavanja dece zavisi mnogo od uslova i mogućnosti roditelja.
Često se događa da zbog loših materijalnih uslova oba roditelja su previše posvećena
poslu, pa brigu o deci ne preuzima niko i takva deca se obično prepuštena sama sebi.
Društvena zajednica je oduvek regulisala krvno-srodničke odnose u
porodici.Najranije uređenje porodice vršilo se pomoću običaja, morala, a naročito religije,
a kasnije je ove oblike zamenilo pravo.
OBLICI PORODICE
U zavisnosti od kritrijuma mogu se razlikovati sledeći oblici porodice:
Prvi oblik porodice je
totemskog klana
za koje je karakteristično zajedničko ime
svih pripadnika roda, što je simbolizovano znakom i verovanjem o zajedničkom poreklu.
Deca se u ovoj porodici određuju po materinskoj liniji, jer u njenoj osnovi leži grupni brak
u kojem se ne zna ko je otac, ali kako je rađanje pod zaštitom klana, sva deca su na neki
način njegova, zajednička. Istorijski posmatrano ovo je doba matrijarhata.
Iz totemske porodice razvoja se porodična kućna zajednica. Pojavu očinske
porodice znači da se krvna veza određuje prema ocu. Istorijski gledano ovaj period kada
uloga oca postaje veoma važna za porodicu naziva se još i period patrijarhata.
U
patrijahalnoj konjugalnoj porodici
je razvijena dominacija patrijahalnog vođe,
starešine koja donosi određivanje potomstva isključivo po očinskoj liniji. Starešina
porodice ima apsolutnu vlast, nad svim članovima porodice, a naročito nad ženama i
odlučuje o udaji, ženidbi, a često i o začeću i broju dece.
Individualna konjigalna porodica
obeležava savremeno društvo. Ova porodica je
zasnovana na monogamiji i nju čine samo najbliži srodnici, roditelji sa decom. Odluke o
potomstvu donose supružnici zajednički, a ono se računa po obe linije očevoj i majčinoj.
Uloga oca je uslovljena delom iz biološke delom iz društvene aktivnosti.
Postoje i drugi kriterijumi za određivanje oblika porodice kao što su:
2
