4
Pošto se porodica zasniva na neposrednom odnosu članova, odnosi u porodici ne mogu
biti tako institucionalizovani da se uloge obavljaju bezlično i nezavisno od karakteristika i
emocionalne angažovanosti članova. Osećanje pripadnosti je osnovni princip participacije, a
solidarnost i saradnja predstavljaju osnovu za skladno obavljanje porodičnih uloga i harmoničnu
organizaciju porodičnog života.
Univerzalne karakteristike porodice
su:
1. to je zajednica polova i dece koja iz te veze nastaju
2. to je primarna zajednica u kojoj se razvija ličnost deteta
3. to je takva zajednica koja obezbeđuje psiho-socijalnu povezanost članova.
Porodica nije samo društvena grupa po tome što je biološki determinisana, već da se
razlikuje od drugih društvenih grupa po tome što pruža mnogo konkretniji podsticaj za razvoj
čoveka kao ljudskog bića.
Definicija koja je najprihvatljivija je da je porodica «društvena grupa istorijski
promenljivog oblika, u čijim okvirima se odvija proces reprodukcije društvenih individua, proces
prirodne reprodukcije, koji podrazumeva rađanje, odrastanje i umiranje ljudskih individua, sa
jedne strane, i proces njihove društveno-kulturne reprodukcije, sa druge strane, koji se odvija
kroz proces socijalizacije, individualizacije i zaštite psihosocijalne stabilnosti i integriteta
odraslih pojedinaca» (
Pedagoška enciklopedija 2, 1989: 219
).
2. Porodično vaspitanje
Porodično vaspitanje
je posredovanje u prenošenju društvenih, moralnih i drugih
vrednosti društva u kome žive. To posredovanje, prenošenje i usvajanje počinje od najranijeg
uzrasta, postepeno i neprimentno, počevši od sitnih zahteva i zabrana, pa do zahteva u različitim
oblastima života i ponašanja. Opšti cilj porodičnog vaspitanja je obezbeđivanje uslova za
normalan fizički, intelektualni, socijalni i emocionalni razvoj dece i mladih. Iz ovog opšteg cilja
poodičnog vaspitanja proizilaze i njegovi zadaci, koji se pre svega odnose na bitne komponente
5
razvoja deteta u oblasti fizičkog razvoja, intelektualnog vaspitanja, društveno-moralnog
vaspitanja, zatim vaspitanje za humane odnose među polovima i vaspitanje za odgovorno
roditeljstvo (
Pedagoška enciklopedija 2, 1989: 221
).
Porodično vaspitanje je «...bitna i imanentna uloga porodice, bez obzira gde se ona
nalazila, jeste njeno učešće, posredovanje u prenošenju društvenih, moralnih i drugih vrednosti
društva u kome živi. To posredovanje, prenošenje i usvajanje počinje od najranijeg uzrasta,
postepeno i neprimetno, počevši od malih, sitnih zahteva i zabrana, pa do zahteva u različitim
oblastima života i ponašanja. Posredovanjem...u određenoj socijalno-kulturnoj sredini,
vremenom se akumuliraju i formiraju određeni stavovi, prvo prema roditeljima i porodici, a
zatim prema široj društvenoj zajednici: susedima, rođacima, vršnjacima, školi, društvu i
njegovim normama i merilima» (
Pedagoška enciklopedija 2, 1989: 221
).
3. Brak
Brak
ima svoje socijalno i individualno značenje.
Socijalno značenje
odnosi se na
viđenje braka kao institucije, tj. socijalne strukture koja osigurava održavanje kulturalnih
potreba; to je sistem obaveza, prava i privilegija uloga koje su legalizirane civilnim ugovorom
koji se može raskinuti ako se oko toga slažu obje strane.
Individualno značenje
ogleda se u
intimnom povezivanju i obvezivanju na trajnost relacije s voljenom osobom.
Brak je društveno sankcionisani oblik formiranja porodične zajednice i bitan
konstituitivni činilac i obeležje porodičnog života. Kao takav, brak predstavlja jednu od
najstarijih institucija u ljudskom društvu.
Brak se određuje kao „način na koji društvo propisuje kako će se regulisati polni odnosi i
reprodukcija i kao takav služi kao osnova za formiranje porodične zajednice.“ (Grandić, R.,
1997,13). U ovakvom određenju pojma braka može se uočiti i
osnovna razlika između braka i
porodice
, a to je da je brak osnova porodične zajednice, da on u sebe uključuje i odnos
supružnika, a porodica pored toga uključuje i odnos roditelj-dete. Te ovakvo određenje pojma
braka, smatramo najadekvatnijim za potrebe ovog rada.
Kao jedan od bitnih uslova uspešnog roditeljstva nameće se pitanje uspešnog braka.
Prva
faza u životnom ciklusu porodice počinje brakom
i sastoji se iz sledećih stadijuma:
7
II
P
ro
ši
re
n
je
:
P
oč
et
ak
r
od
it
el
js
tv
a
i g
od
in
e
k
oj
e
sl
ed
e
Posvećenost
Prevazilaženje eksternih izazova i pretnji
Prevazilaženje internih ugrožavanja, uključujući i mogućnost da je
partner/ka na samom početku ili u daljem razvoju pogrešno odabran/a
Briga / Nega
Pregovaranje o definiciji i značenju nege/brige za drugog
Komunikacija
Proširenje spektra i intenziteta komunikacije
Konflikt/kompromis
Rešavanje „sveprisutnog“ bračnog zadatka – rebalansiranje odnosa moći u
braku zbog pomeranja u ulogama
Ugovor
Ponovno razmatranje ko-direktorstva u odnosu
Specifični zadaci
Stvaranje prostora za proširenje ( porodice) i prilagođavanje realitetu da
ste deo nove nuklearne porodice, a ne više samo par
„Odomaćenje“ u braku, „ smirenje“
Učenje da se roditeljske uloge ispunjavaju u paru
Ponovno povezivanje sa sopstvenim roditeljima i zauzimanje novog mesta
u proširenoj porodici
kao par
( trajni zadatak rebalansa odnosa moći sa
sopstvenim roditeljima)
