1.Porodična pedagogija – pedagoška naučna disciplina



Složen i specifičan vaspitno-obrazovni proces porodice zaokupljao je pažnju manjeg broja
istraživača.



To je sada savremena pedagoška naučna disciplina.



Pedagogija

– nauka o cjelokupnom vaspitanju;

porodična pedagogija

– naučna disciplina koja

se bavi pitanjima vaspitanja u porodici.



Porodica je univerzalna osnovna ćelija društva, institucija, zajednica koju karakteriše krvno
srodstvo, zajedničko stanovanje, ekonomska saradnja, svestrana podrška, rađanje i usvajanje,
njegovanje i vaspitanje djece; u porodici se stiču prvi pedagoški impulsi.



Pod porodicom podrazumijevamo odrasle oba pola i jedno ili više, biološke ili usvojene djece.



Predmet porodične pedagogije



Predmet porodične pedagogije je izučavanje vaspitanja u okviru porodice ili porodične sredine:
stilovi vaspitanja, podizanje djece, uloga i zadaci porodice, obrazovni aspekti komunikacije u
porodici, odnos porodice i drugih društvenih i pedagoških institucija i sl. (

Pedagoški leksikon

1996)



Predmet porodične pedagogije je porodično vaspitanje u njegovoj društveno-istorijskoj
uslovljenosti, polifaktorskoj determinisanosti, socijalnoj i personalnoj relevantnosti, naučnoj
(ne)istraženosti i aplikativnoj inovativnosti (Ilić, M.

Porodična pedagogija

, 2010)



U širem smislu, predmet porodične pedagogije jeste vaspitanje i obrazovanje u porodici od
rođenja do pune zrelosti i osamostaljivanja (Spasojević, P.

Porodična pedagogija i odgovorno

roditeljstvo,

2011)



U porodičnoj pedagogiji porodica i vaspitanje egzistiraju u određenim proizvodnim, tržišnim,
radnim, socijalnim, kulturnim i komunikacijskim prilikama i relacijama i sa njima imaju
međusavisan odnos.



Porodično vaspitanje je složen proces i kao takav je sa razlogom predmet porodične pedagogije.



Područje izučavanja



Područja

izučavanja porodične pedagogije jesu:

1. Osnovna, epistemološko-metodološka ili teorijska pitanja konstituisanja i razvoja porodične
pedagogije;

2. Društveno-istorijska uslovljenost strukture i tipologije porodice kao i njene vaspitne funkcije;

3. Faktori, ciljevi, zadaci, sadržaji, metode, proces i dinamizni, te efekti savremenog porodičnog
vaspitanja;

4. Poremećaji porodičnih odnosa (loša porodična klima, vaspitni problemi, sociopatološke i
psihopatološke pojave u porodici i sl.);

5. Pedagoško obrazovanje roditelja, planiranje i realizovanje obrazovanja mladih za porodični život
i roditeljstvo, porodično vaspitanje kao komponenta doživotnog obrazovanja.



Značaj i cilj porodične pedagogije



Značaj

porodične pedagogije ogleda se u podizanju psihofizički zdravog podmlatka kao i u

otkrivanju naučnih zakonitosti u porodičnom vaspitanju, doprinoseći time i pedagogiji kao
cjelovitoj nauci, ali i drugim tangentnim naukama koje se bave fenomenom porodice.



Cilj

porodične pedagogije jeste naučno zasnovano proučavanje teorijskih i praktičnih

aspekata porodičnog vaspitanja i odgovornog roditeljstva radi njegovog razumijevanja i
unapređivanja kako bi se stvorili povoljniji uslovi za razvoj svih aspekata mlade ličnosti.



Zadaci porodične pedagogije



Zadaci

porodične pedagogije su da:

1. Pročuvanjem prakse i teorije porodičnog vaspitanja utvrđuje činjenice, generalizacije,

tendencije, naučne zakonitosti i iste klasifikuje ih u sistem porodično-pedagoških naučnih
saznanja;

2. Istražuje vaspitne funkcije porodice u kontekstu pojedinih društvenih perioda u prošlosti;

3. Stalno uočava uslove života, smisao i emocionalnu atmosferu u savremenoj porodici,

istražuje odnose, procese i dinamizme porodičnog vaspitanja, stil roditeljskog ponašanja,
poziciju djeteta u strukturi porodice i druge činioce porodičnog vaspitanja;

4. Identifikuje i objašnjava vaspitne probleme u porodici (ljubomora, laž, krađa, agresivnost,

nasilna komunikacija, skitnja, toksikomanija,...)

5. Proučava oblike pedagoškog obrazovanja roditelja i edukacije mladih za humane odnose u braku
i porodici kao i za odgovorno roditeljstvo:

6. Proučava mogućnosti kontinuirane saradnje porodice i pedagoških institucija u cilju koordinacije
faktora vaspitnog djelovanja;

7. Naučno-kritički vrednuje dostignuća teorije i prakse porodičnog vaspitanja;

8. Stalno usavršava specifične metode i postupke istraživanja porodičnog vaspitanja;

9. Koristi saznanja ostalih pedagoških disciplina kao i tangentnih nauka prilikom izgrađivanja
interdisciplinarnog i multidisciplinarnog pristupa izučavanju porodičnog vaspitanja; i

10. Ukazuje na mogućnosti primjene naučnih saznanja u unapređivanju prakse porodičnog
vaspitanja



Intedisciplinarnost porodične pedagogije



Međusobni odnos naučnih disciplina unutar pripadajuće nauke naziva se
INTERDISCIPLINARNOST.



S obzirom da je porodična pedagogija pedagoška naučna disciplina, njenu
interdisciplinarnost tražićemo sa pedagoškim naučnim disciplinama koje imaju dodirnih
tačaka sa njom:

Predškolska pedagogija



Istorijska metoda



Istorijska metoda, uopšte, koristi se pri proučavanju pedagoške prošlosti, kako teorije tako i
prakse.



Istorijska metoda u porodičnoj pedagogiji koristi se kada vaspitnu problematiku porodice
posmatramo u istorijskoj genezi.



Npr. Nisu iste vaspitne metode primjenjivane u porodici srednjeg vijeka i današnjoj
porodici.



Osnovna istraživačka tehnika u okviru ove metode jeste

analiza sadržaja

svih izvora

istorijskih činjenica (pisanih i onih drugih).



Deskriptivna metoda



Deskriptivna metoda (naziva se još i neeksperimentalno empirijsko proučavanje) koristi se
u proučavanju pedagoške stvarnosti, onoga što postoji.



Deskriptivna metoda u porodičnoj pedagogiji primjenjuje se kada neki aktuelan problem iz
porodičnog vaspitanja treba prikazati potpuno i objektivno.



Deskripcija se, u ovom slučaju, primjenjuje za sagledavanje suštine istraživane pojave, za
generalizaciju istraživanog problema.



Deskriptivna metoda se nikada ne koristi sama i jedina, već u sklopu više metoda.



U okviru ove istraživačke metode koristi se većina istraživačkih tehnika i njihovih
instrumenata.



Eksperimentalna metoda



Suštinska karakteristika eksperimenta jeste

namjerno

izazivanje pojave radi naučnog

ispitivanja efikasnosti uticaja.



Eksperiment mora biti dobro isplaniran i kontrolisan, što vjerodostojniji realnim uslovima
iz stvarnosti i obnovljiv.



Ne mogu sve pedagoške pojave i problemi biti podvrgnute eksperimentu.



Vrste   eksperimenta:   eksperiment   sa   jednom   grupom   (eksp.   faktor   se   sukcesivno   uvodi
jedan   za   drugim),   eksperiment   sa   paralelnim   grupama   (simultano   se   unosi   po   jedan
eksp.faktor   u   svaku   grupu),   eksperiment   sa   dvije   paralelne   grupe   (eksperimentalna   i
kontrolna – najčešće se primjenjuje u pedagoških istraživanjima), i dr.



Eksperiment sa dvije paralelne grupe: izjednačiti eksperimentalnu i kontrolnu grupu,
izvršiti inicijalno ispitivanje, provesti eksperiment, izvršiti finalno ispitivanje, utvrditi uticaj
eksperimentalnog faktora ili više njih.

Shvatanja o porodici i njenoj vaspitnoj funkciji kroz istoriju



Porodica je osnovna molekula društva koja je ostala kroz vijekove i odoljela mnogim
izazovima.



Četiri su kamena temeljca svake porodice:

- ljubav

- brak

- potomstvo

- odgovorno roditeljstvo



„Deklaracija o pravima djeteta“

Djetetu su potrebni ljubav i razumijevanje da bi se

svestrano i skladno razvilo.



Istorijski razvoj porodičnog vaspitanja



Platon (Antička Grčka):

Vaspitanje je stvar države i ona mora voditi računa o porodici –

supružnici se ne biraju po novcu; prvih 10 god. braka na supružnike pazi i savjetuje ih
posebno odabrana žena nadzornica; ako u tom periodu nema djece, brak može biti
razveden; vaspitanje: prve tri godine – tjelesna njega, druge tri – pripovijedanje mitova;

Aristotel (Antička Grčka) –

porodica je temelj na kome se dižu država i društveni odnosi.



Stari Rim:

vaspitanje je potpuno pod okriljem porodice; majka ima dominantnu ulogu, za

djevojčice posebno; otac treba da pripremi sina za učešće u javnom životu;

Kvintilijan

–

porodica je jedini krivac za loš moral djece; djeca su u školu donijela mane iz svoje porodice,
nisu te mane stekla u školi.



Srednji vijek:

djeca se vaspitavaju pod uticajem crkve i sveštenstva; muškarac je glava

porodice; brak je patrijarhalan;

Toma Akvinski –

žena je korov koji brzo raste; rođena je da

bi živjela pod jarmom svoga gospodara.



Mor (socijal-utopista)

– zalaže se za monogamnu, patrijarhalnu porodicu; žena i djeca su

podređeni muškarcu; vaspitavanje djece je na pozitivnim primjerima roditelja i slavnih ljudi



Kampanela -

zalaže se za ravnopravnost žene; žensku djecu treba jednako vaspitavati kao i

mušku; država treba da kontroliše rađanje i vaspitanje – prve dvije godine vaspitava majka,
potom učitelji.



Mišel Montenj (druga polovina XVI vijeka) –

humanistički pristup vaspitanju; na djecu se

djeluje primjerom i blagošću; bez fizičkog kažnjavanja; preporučuje razvijanje toplih
emocionalnih odnosa sa djecom, uvažavanje djetetove ličnosti i izbjegavanje autoritarnog
ponašanja.



Jan Amos Komenski (XVII vijek)

– osnivač pedagogije kao nauke, utemeljivač razredno-

časovno-predmetnog sistema; ističe odgovornost roditelja za etičko i vrijednosno
formiranje djece; od majke zavisi da li će društvo dobiti valjanog građanina; porodica treba
da razvija pozitivne osobine djece: umjerenost, pravednost, poštovanje prema starijima,
pravilan odnos prema radu, pristojno ponašanje,... i to dobrim primjerima iz ponašanja
roditelja; u djelu

Materinska škola

obrađuje problematiku porodičnog vaspitanja; upućuje

majke na načine, postupke i vrijeme vaspitavanja djece; obaveza roditelja je da pripreme
dijete za školu, da mu razviju radne navike; ukazuje i na pedagoško obrazovanje roditelja,
odnosno na osposobljavanje roditelja za vaspitavanje djece.

socijalno okruženje;

Dobro naslijeđe u lošoj okolini ne vrijedi mnogo, a rđavo naslijeđe u

dobroj okolini ostaje „uspavano i nerazvije.no“.



Nakon završetka II svjetskog rata do 1950.g. pedagogija kod nas je pod uticajem ruskih
pedagoga – osloboditi porodicu i vaspitanje prebaciti na državne institucije.



Od 1960-1970. godine naši pedagozi okreću se porodici i porodičnom vaspitanju;
organizuju se istraživanja iz ove oblasti, ova problematika dolazi do izražaja u stučnim
časopisima.



Od 70-ih godina XX vijeka intenzivira se bavljenje fenomenom porodice sa više aspekata –
pedagogija, psihologija, sociologija, medicina



Pitanja za samoevaluaciju

Porodica kao vaspitna sredina



Pojam porodice



Porodica je, u sadržinskom, strukturnom i formalnom smislu istorijski promjenjljiva
društvena grupa.



Obilježja porodice:

-počiva na heteroseksualnim vezama

-zasniva sistem srodničkih odnosa

-razvija socijalne i individualne (moralne i psihičke) osobine ličnosti

-obezbjeđuje obavljanje ekonomskih djelatnosti



Dva osnovna tipa odnosa u porodici: bračni i srodnički



Razvoj porodice



Razvoj porodice ide uporedo sa razvojem društva – od rodovske zajednice.



Geneza porodice prošla je kroz nekoliko etapa: totemski klan (grupni brak i grupno
srodstvo), diferencirani klan (iz njega se razvila porodica), velika porodica (svi članovi iste
generacije koji potiču od istog pretka do trećeg koljena) i uže porodične grupe (roditelji i
njihova neoženjena/neudata djeca).



Velika porodica:

-matrilinearna (porodica se okuplja po majčinoj liniji)

-patrilinearna (srodstvo se računa po muškoj liniji)

-nedjeljiva porodica bilateralnog srodstva (svi srodnici po obje linije)



Razvoj braka: grupni (rodovska zajednica), egzogamijski (zabrana seksualnih odnosa među
srodnicima), poligamija (poliandrija:žena sa više muškaraca; polignija:muškarac sa više
žena) i monogamija (kraj prvobitne zajednice)