UNIVERZITET SINERGIJA
PORODIČNO I NASLEDNO PRAVO
S K R I P T A
SVIH PITANJA i ODGOVORA ZA
KOLOKVIJUME i ZAVRŠNI ISPIT
ISPITNA PITANJA IZ PORODIČNOG PRAVA
PRAVNI FAKULTET BIJELJINA
- PRVI KOLOKVIJUM -
1. Porodično pravo
je sistem pravnih normi koje regulišu i uređuju lične i imovinske odnose između
članova porodice a koje proizilaze iz braka i srodstva.
2. Porodični propisi
predstavljaju posebni dio pravne nauke koja proučava pravno, uređenje porodičnih
odnosa kroz nju analiziraju se porodično pravni instituti kao što su: srodstvo, brak, usvojenje, hraniteljstvo.
3. Predmet Porodičnog Prava
jeste proučavanje porodičnih odnosa koje se uspostavljaju između fizičkih
lica povezanim nekom od pravno relevantnih činjenica kao što su:
1. brak ,
2. međusobni krvni odnosi i tazbineske veze,
3. usvojenje,
4. starateljstvo,
5. vanbračna zajednica.
4. Porodični odnosi
povezuju različite subjekte i nastaju povodom raznih objekata ili uopšte nemaju objekte
i različite su prirode.
5. Subjekat Porodičnog Prava
je svaki član porodice kao fizičko lice ( da poseduje pravnu sposobnost,
izdržavanje maloljetnog djeteta,ograničenu poslovnu sposobnost, priznanje vanbračnog očinstva, potpunu
poslovnu sposobnost, ostvarenje prava na brak ), ali ne i porodica u cjelini, jednostavno iz razloga pto porodica
nema svojstvo pravnog lica i ne može biti titular prava i obaveza.
6. Objekat Porodičnih Odnosa
čini sve ono povodom čega se subjekti porodičnih odnosa nalaze u
pravnom odnosu u kome imaju prava i obaveze. To
su ljudske radnje i stvari.
7. Porodično Pravo
se može podjeliti na više načina ali osnovna podjela je ona koja dijeli na: bračno,
roditeljsko i starateljsko pravo.
Tradicionalana
podjela
porodi
č nih
prava
...
8. Bračno pravo
uređuje uslove i način zaključivanja braka, međusobne odnose supružnika, lične i
imovinske odnose i prestanak braka.
9. Roditeljsko pravo
uređuje pune odnose između roditelja i djece i to bračne, vanbračne i usvojene i
odnose između ostalih članova porodice.
10. Starateljsko pravo
obuhvata starateljstvo o maloljetnicima koje se nalaze pod roditeljskim staranjem i
o drugim licima koja se ne mogu starati o sebi o svojim pravima i interesima zato što su potpuno, ili djelimično
lišena poslovne sposobnosti.
Druga podjela porodičnih prava...
- bračno, roditeljsko i starateljsko
- lično porodično i imovinsko porodično pravo
- statusno i nestatusno porodično pravo
- materijalno i formalno porodično pravo
- porodično i pravo u užem i širem smislu
Treća podjela porodičnih prava...
- brak i odnose u braku
- odnose roditelja, dece i drugih srodnika
- starateljstvo
- dejstvo vanbračne zajednice žene i muškarca
Vrste srodstva su:
1* Krvno koje može biti: (
po pravoj liniji nishodno – descendenti, ushodno – ascendenti i po pobočnoj liniji
)
1. Po pravoj liniji ( linea recta ) čine lica koja potiču jedno od drugoga otac-sin
a. descendenti ( pravac ide od predaka ka potomcima i to je nizhodna linija )
b. ascendenti ( pravac ide od potomaka ka precima od praunuke-ka –dedi i naziva se ushodna linija )
2. Po pobočnoj liniji ( linea colateralis ) obuhvata sva lica koja potiču od zajedničkog predtaka ili pak od
para od zajedničih predaka.
Brat i sestra su punorodni pobočni srodnici ili (
germani
).
Polubrat i polusestrasu polurodni pobočni srodnici i to ako su od zajedničkog oca onda su (
jednokrvni
), a ako
su od zajedničke majke onda su
( jednoutrobni ).
2* Tazbinsko srodstvo
je odnos jednog bračnog druga i krvnih srodnika drugog bračnog druga. Zasniva se
putem braka.
3* Adoptivno ili građansko srodstvo
nastaje pravnim putem, usvajanjem tuđeg maloljetnog deteta.
20. Računjanje srodstva
sastoji se u tome što se udaljenost ili blizina srodstva određuje brojem rođenja
koja su se dogodila između osoba čiji stepen srodstva treba utvrditi i važi pravilo ( koliko rođenja toliko
stepena), na isti način se računa i tazbinsko srodstvo.
21. Značaj srodstva
sve tri vrste srodstva zasnivaju vezu među srodnicima koja ne prestaje ni smrću ni
razvodm braka. Jedino može prestati adoptivno srodstvo u slučaju poništenja braka.
S
rodstvo je značajno iz sledećih razloga:
kao bračna smetnja,
kao adoptivna smetnja, zbog obaveze zakonskog izdržavanja,
zbog prava zakonskog nasleđivanja,
zbog posebne grupe krivičnih dela, zbog izuzeće u sudskim postupcima,
zbog zakupa stana,
zbog penzije,
zboh porezkih obaveza.
22. Lično ime
je osnovno obelježje fizičkog lica koje služi za njegovu identifikaciju (ime i prezime). Lično
ime djeteta određuju njegovi roditelji zajednički ili sporazumno po svom nahođenju. Ne može se dati ime
djetetu ono koje vređa moral ili slično.
Ako roditelji nisu živi ili su napustili tek rođenoi djete organ starateljstva određuje lično ime djeteta.
Lično ime može se mjenjati prilikom promjene porodičnog statusa ili po posebnom zahtjevu u upravnom
postupku.
Načela ličnog imena su: (
lično
neimovinsko pravo građanina, stiče se rođenjem i štiti od trenutka upisa u
MKR, dužnost je da se svako služi svojim ličnim imenom, promjenljivost
).
23. Mtične knjige
su javne isprave o statusu fizičkih lica u vezi sa rođenjem, sklapanjem braka i smrću lica.
Vođenje matičnih kniga je u nadležnosti opština koje određuju jedno ili više matičnih područija na kojima se
vode matične knjige. MK vodi matičar kojeg imenuje opštinska skupština. MK u inostranstvu vode diplomatska
i konzularna prestavništva koja su u obavezi da o svim upisima prosleđuju obaveštenja matičarima u zemlji.
MK se vode u dva primjerka ...
1. Original
( čuva se kod matičarau matičnoj službi )
2. Kopija
( se vodi u
informatičkom obliku ).
Načela MK:
1. oficijalnosti, (
ogleda se u tome što se vođenje MK nalazi u nadležnosti državnih organa koji ih vode po
službenoj dužnosti ili (
ex officio
)
2. jednoobraznosti, (
da se u sve MK upisuju podaci koji se zasnivaju na jedinstvenim osnovama za cijelu
teritoriju države. )
3. javnosti,
( se ostvaruje tako što su podaci koje sadrže MK mogu učiniti dostupni osobi na koje se ti podaci
odnose, članu uže porodice i svakoj drugoj osobi koja za to ima neposredni pravni interes. )
4. autentičnosti (
znači da su činjenice koje se upisuju u MK smatraju tačnim dok se sudskim putem ne utvrdi
suprotno, pa izvodi i uverenja iz MK koja se izdaju na osnovu njih imaju dokaznu snagu javnih isprava ).
Vrste matičnih knjiga
:
-
MK rođenih,
( sadrži podatke o rođenju i podatke o roditeljima djeteta u MKR upisuju se naknadno i druge
činjenice koje nastaju tokom života a koje se tiču ličnog statusa, braka, islično )
-
MK vjenčanih
, ( sadrži podatke o sklapanju braka, ime i prezime roditelja bračnog druga, odluku o poništenju
braka ili razvodu brak, odnosno o prestanku braka smrću jednog od supružnika. )
-
MK umrlih.
( sadrži podatke o smrću jednog lica, podatke o braćnom drugu umrlog, odluku o proglašenju
nestalog lica za umrlim, odnosno dokaz smrti u sudskim postupku. )
24. Pojam Braka
Moderna zakonodavstva određuju brak kao zakonom uređenu zajednicu života jednog muškarca i jedne žene, ta
definicija karakteriše osnove pojma o braku:
1.
Brak
je određen kao zajednica života koja se uređuje zakonom što izraz društva i na taj način brak biva
pravni institut.
Pravni poredak priznaje svojstvo braka samo onim zajednicama koje ispunjavaju zadatke predviđene zakonskim
normama o zasnivanju, dejstvima i prestanku braka.
2.
Zakonska definicija
označava ženu i muškarca kao subjekte bračnog odnosa.
Institut braka namenjen je osobama različitog pola, zato je određen pojam monogamnosti braka.
3.
Za pojam braka je bitna zajednica života žene i muškarca
iz čega proizilazi da je osnovni sadržaj i cilj
zaključenja braka uspostavljanje stvarne životne zajednice žene i muškarca.
Brak
je zajednica života u kojoj žena i muškarac ostvaruju potrebe ( emotivne, psihološke, seksualne,
prokreativne, ekonomske, kulturne i druge prirode. )
Brakom se bavi bračno pravo koje je deo porodičnog prava, a koje obuhvata propisivanje ili uređivanje odnosa
u braku, vanbračnoj zajednici kao i odnos vanbračnih partnera.
Pravno uređenje braka i bračnih odnosa obuhvata propisivanje činjenica relevantnih za skalapanje braka, ali i za
njegov prestanak.
Pravne posledice sklapanja braka i prestanka braka odnose se na lične odnose osoba koje su zaključile brak, i to
je takozvano
lično bračno pravo
ili na imovinske odnose i to je takozvano
imovinsko bračno pravo
.
Pravno uređenje vanbračne zajednice i odnosa vanbračnih potreba obuhvata propisivanje činjenica od kojih
zavisi konstituisanje pravnog pojma vanbračne zajednice i normiranje važnih pravnih posledica zasnivanja i
prestanka vanbračne zajednice, lične, lično imovinske i imovinske prirode.
Načela braka su:
1.
ravnopravnost supružnika
, ( Ogleda se u primeni šireg društvenog načela o ravnopravnosti žene i muškarca
na odnose koje nastaju u braku. To se odnosi na potpuno izjednačavanje muža i žene u pogledu sticcanja,
vršenja i zaštite svih prava i obaveza u braku. Isto važi za partnere u vanbračnoj zajednici. )
2.
institucionalnost
, ( Ostvaruje se kroz zahtijev da se brak i pravni odnosi u braku i porodici urede zakonom.
Brak je takva ustanova zbog čijeg značaja treba da bude ostvaren društveni uticaj na određenje njegove
sadržine. )
3.
slobodan pristanak na brak
, ( Prestavlja pravo da supružnici ulaze u brak svojom voljom koju su izrazili i
prije formalnog zaključenja braka kao i na samom činu zaključenja braka. )
4.
laicitet braka
, ( Proizilaze iz sadržine cjelukupnog pravnog sistema ( RS ) i ( BiH ), znači da su sva pravila
koja se odnose na brak ustanovljna od strane državnih građanskih organa. Takođe da je punovazan samo onaj
brak zaključen pred propisanim državnim organom ( zaključenje građanskog braka ), a ne brak zaključen pred
vjerskom organizacijom )
5.
monogamija
, ( Ostvaruje se kroz ustanove porodičnog prava tj, pravila da je dozvoljeno sklapanje braka
samo između jedne žene i jednog muškarca. )
6.
raskidivost braka
( Prestavlja nastavak ustavnih proklamacija o voljnosti postojanja braka, što znači da iako
se brak sklapa radi uspostavljanja potpune i trajne životne zajednice, žene i muškarca u životu se može dogoditi
da brak izgubi smisaoi supružnici odluče da isti raskinu. Zbog toga je i zakon propisao uzroke i postupak za
razvod braka. )
25. Sklapanje Braka
Da bi sklopio brak postoje određene predpostavke za to a iste svrstavamo u tri grupe:
-1. pretpostavke za postojanje braka
su one bez čijeg ispunjena brak ne može pravno nastati.
1
. različitost polova
, podrazumeva dva lica koja sklapaju brak, moraju biti različitih polova.
28. Ništav i Rušljiv brak
-Brakovi prilikom čijeg slapanja nisu bile ispunjene predpostavke za punovažnost nazivaju se
ništanim
brakovima
.
-To su brakovi prilikom čijeg skalpanja nisu bile ispunjene predostavke za postojanje braka, zatim brakovi
sklopljeni protivno zakonom utvrđenim bračnim smetnjama i brakovi koji nisu sklopljeni radi ostvarivanja
zajednice života supružnika, tj fiktivni brakovi.
-Cilj pozivanja na ničtavnost jeste da se spreči pravno dejstvo, poništenjem braka nastupaju za supružnike
pravna dejstva ista kao i u slučaju razvoda braka, što znači da ništavni brakovi proizvode sva pravna dejstva
punovažnog braka sve do punovažnosti sudske odluke o poništenju braka.
-
Rušljivi
su oni brakovi prilikom čijega sklapanja nisu bile ispunjene predpostavke za punovažnost ali je
sankcija za povredu imperativnih propisa, koje nedozvoljavaju sklapanje ovih brakova znatno blaža.
-Rušljivi brakovi se smatraju brakovi koji su sklopljeni uprkos postojanju sledećih bračnih smetnji:
1. nesposobnost za rasuđivanje,
2. Maloljestvo,
3. Mane volje.
-Ako dođje do poništenja rušljivog braka nastupaju za supružnike iste pravne posledice kao i u slučaju
poništenja ništavnog braka, što znači da rušljivi brakovi proizvode sve pravne posledice od pravosnažnosti
sudske presude o poništenju.
29. Razvod Braka
Razvod braka
je jedini pravi način prestanka punovažnog braka za vrijeme života supružnika. Do razvoda
može doći samo odlukom nadležnog suda, na osnovu utvrđenog brakorazvodnog uzroka ili na osnovu
sporazuma supružnika a prema postupku koji je propisan zakonom.
Dva osnovna oblika razvoda braka:
-
Sporazumni razvod
( temelji se na saglasnoj volji supružnika )
-
Razvod po tužbi
( temelji se na ozbiljnoj i trajnoj poremećenosti bračnih odnosa i objektivnoj nemogućnosti
ostvarenja zajednice života supružnika)
Postupak za razvod braka prolazi kroz nekoliko faza:
Prvo je pokretanje postupka što je neophodno učiniti nadležnom sudu.
Postupak je dalje poseban jer sud pokušava da posredničkom ulogom ubedi supružnike da kroz fazu mirenja
dođu do nagodbe i nastave zajednički život.
Postupak se završava odlukom suda, konstatacijom da se konkretan brak razvodi.
-Brak može prestati i smrću jednog od supružnika, njegovim proglašenjem za umrlim. Takav prestanak braka
proizvodi određene porodično pravne posledice u odnosu na preživelog supružnika. Odnose se na sklapanje
novog braka, prezime, zajedničku imovinu supružnika...
-Znači nakon prestanka braka nadživeli supružnik ima pravo da sklopi novi brak odmah ne čekajuci nikakav
protok vremena.
-nadživeli supružnik ima pravo da zadrži prezime koje je dobilo sklapanjem braka ili da ponovo uzme prezime
koje je imalo prije sklapanja braka.
-Nadživeli supružnik ima pravo na zahtjev za izuzeće zajedničke imovine iz zaostavčtine umrlog supružnika,
ako je došlo do prestanka braka, poništenja ili razvoda onda su dejstva nešto drugačija i odnose se na sklapanje
novog braka, zajednička imovina, izdržavanje i povraćaj poklona.
30. Odnos Roditelja i djece
---To je predmet posebnog dijela porodičnog prava koje obuhvata skup pravnih pravila za utvrđivanje odnosa,
koji u porodici nastaju rađanjem ili usvajanjem. Odnos roditelja i djeteta nastaje prirodnim putem, zasniva se na
biološkoj činjenici rađanja.
-Međutim moše da nastane vještačkim putem zasnivanje usvojenja.
---
Osnovna načela pravnog uređenja odnosa djeteta i roditelja su:
1. posebna zaštita majke i deteta
što predstavlja posebni interes društva da zaštiti onu društvenu grupu koja
obezbeđuje rađanje i podizanje djece, a time i samu biološku reprodukciju društva,
2.posebna zaštita deteta bez roditeljskog staranja
,
3. ravnopravnost roditelja
,
4. jednakost usvojitelja i roditelja
,
5. ravnopravnost bračne, vanbračne i usvojene dece i pravo i dužnost roditelja da se staraju o svojoj deci
i dužnost dece da se staraju o svojim roditeljima)
