UNIVERZITET APEIRON BANJA LUKA
FAKULTET POSLOVNE EKONOMIJE
SEMINARSKI RAD
“SOCIJALNA PSIHOLOGIJA“
PORODIČNO NASILJE
Mentor: Prof. Dr Aleksandar Milić
Student:
JANUAR, 2013
SADRŽAJ
UVOD..............................................................................................................................................3
POJMOVNO – TERMINOLOŠKA RAZGRANIČENJA..............................................................4
Pojam porodice...........................................................................................................................4
Pojam nasilja...............................................................................................................................4
Pojam mentalnog zdravlja...........................................................................................................4
PORODIČNO NASILJE.................................................................................................................5
Uzroci porodičnog nasilja...........................................................................................................7
Istraživački podaci o pojavi nasilja u porodici...........................................................................8
ŽRTVE PORODIČNOG NASILJA................................................................................................9
Nasilje nad ženama.....................................................................................................................9
Nasilje nad djecom....................................................................................................................11
Nasilje nad muškarcima............................................................................................................13
Nasilje nad starim i nejakim licima..........................................................................................14
ZAKLJUČAK................................................................................................................................16
LITERATURA..............................................................................................................................17
2
POJMOVNO – TERMINOLOŠKA RAZGRANIČENJA
Za potpunije shvatanje ove teme ukratko ću definisati sledeće pojmove:
-
Porodica
-
Nasilje i
-
Mentalno zdravlje
Pojam porodice
Porodica je univerzalna ljudska zajednica koju čine odrasli reproduktivno sposobni partneri i
njihovo potomstvo, ali i dalji srodnici koji žive zajedno sa njima. Porodica, pored reproduktivne,
privredne, socijalne ima i značajnu psihološku, vaspitnu i socijalizacijsku ulogu. Ona je važna
primarna grupa i jedan od najznačajnijih agenasa socijalizacije. Po strukturi, funkcijama i
vrijednosnoj orijentaciji postoji više tipova i oblika porodice: monogamna, poligamna;
matrijarhalna, patrijarhalna, potpuna, nepotpuna; nuklearna, proširena; autoritarna, demokratska
itd.
Pojam nasilja
Nasilje podrazumjeva zloupotrebu sile kao akta agresije kojim se povređuju osobe, ili uništava
vlasništvo. Na društvenom nivou, posebno opasno je koordinisano nasilje, kao što su slučajevi
rata i terorizma. Od 70-ih godina 20-og vijeka koristi se pojam strukturnog nasilja koji označava
sistemske forme nasilja kao što su: rasizam, seksizam, nacionalizam, heteroseksizam i
omalovažavanje starih osoba i sl.
1
Pojam mentalnog zdravlja
Prema Karl Meninger-u (K. Menninger) mentalno zdravlje opisuje kao kontinum na čijem se
jednom kraju nalazi mentalno zdravlje, a na drugom kraju stanje mentalnog poremećaja. U ovom
kontekstu najvažniji kriterijum mentalnog zdravlja, po njemu, je uspješnost kojom čovjek rešava
probleme svakodnevnog života, a kada su zahtjevi unutrašnje i spoljašnje realnosti iznad
trenutnih adaptivnih moći osobe, dolazi do adaptacije na jednom nižem, regresivnom nivou i
takav oblik adaptacije označava se kao patologija, koja može da ide od blagih mentalnih
disfunkcija do psihotičnih poremećaja.
2
1
Vidanović, Ivan: Rečnik socijalnog rada, Beograd, 2006
2
Vidanović, Ivan; Kolar, Dušan: Mentalna higijena, Beograd, 2008
4
PORODIČNO NASILJE
Porodični život je veoma kompleksan i on obuhvata čitav splet emocionalnih odnosa između:
muža i žene, roditelja i djece, djece i roditelja, između djece. Naravno taj splet odnosa reflektuje
se i na pojavu nasilja u porodici tako da se pokazuje da porodica nije uvijek sigurno okruženje
koje pruža emocionalnu, socijalnu i materijalnu podršku i zaštitu svojim članovima, nego može
biti i nasilno okruženje u kojem se ugrožava njihova sigurnost.
Prema Porodičnom zakonu Republike Srpske, porodica je životna zajednica roditelja i djece i
drugih srodnika. Porodično pravni odnosi koje ovaj zakon uređuje su: zaključenje braka, lična
prava i dužnosti bračnih suprružnika, prestanak braka, odnosi roditelja i djece i drugih srodnika,
usvojenje, starateljstvo, izdrćavanje, imovinski odnosi između bračnih, vanbračnih supružnika i
drugih srodnika i određeni oblici pravne zaštite porodice.
Porodično nasilje obuhvata slučajeve fizičkog, psihičkog i seksualnog nasilja, ekonomske
eksploatacije i kršenja reproduktivnih prava, ono se pojavljuje među članovima porodice ili
članovima istog domaćinstva. U tim slučajevima jedna osoba ostvaruje nadmoć i kontrolu nad
drugima, korištenjem fizičke ili emotivne prisile.
3
Nasilje u porodici je svaki vid fizičkog, seksualnog, psihičkog ili ekonomskog zlostavljanja
koje vrši jedan član porodice prema drugom članu porodice. Predstavlja manifestaciju moći i
kontrole nad žrtvom i rezultira narušavanjem odnosa povjerenja i ugrožavanjem domena
sigurnosti žrtve.
Ono predstavlja jedan od najtežih oblika nasilja kojim se krši pravo na život, slobodu,
bezbjednost, psihički, fizički i seksualni integritet, ljudsko dostojanstvo i druga osnovna ljudska
prava člana porodice prema kome se ono ispoljava.
U svojim različitim vidovima nasilje povređuje i ugrožava osnovna ljudska prava i slobode:
pravo na život i zdravlje, na polnu i seksualnu slobodu, privatnost, psihičku i ekonomsku
sigurnost.
Nasilje u porodici je skup ponašanja koja upotrebom sile ili moći, zastrašivanjem ili
manipulacijom, nameću kontrolu nad drugim licima. Nasilje u porodici uvijek predstavlja
zloupotrebu moći u odnosima koji se temelje na nejednakosti.
3
Kovačević, Braco; Perić, Ranka: Socijalna patologija, Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske, Banja
Luka, 2009.
5
