Glava I

OSNOVNI POJMOVI O PORODIČNOGM PRAVU

Porodično pravo prestavlja jednu od grana prava u određenom pravnom sistemu. Ovaj termin

označava kako granu pozitivnog zakonodavstva određene države tako i granu pravne nauke, tj. nauku
porodičnog prava. Oba ova značenja izražavaju se u cjelinu pojma

Porodično pravo.

Kao grana pozitivnog zakonodavstva porodično pravo je system zakonskih propisa kojim se uređuje jena
posebna oblast društveni odnosa – porodica i porodični odnosi.

Kao dio pravne nauke porodično pavo naučno određuje, objašnjava i sistematizuje pojmove i institute
porodičnog zakonodavstva.

•

Предмет породичног права

су породичноправни односи у којима се обезбеђују животне

потребе чланова једне породице.

•

Субјекти породичних односа

, имају различит положај и улогу (супружник, родитељ, дете,

сродник, усвојитељ, усвојеник). Једно исто физичко лице може имати током живота различите
положаје. Оно може постати субјект породичног односа самим рођењем (нпр. права детета у
односу на родитеље), док се у другим случајевима захтева одређен узраст или способност (нпр. за
закључење брака или усвојење).

• Породични односи су првенствено

личне природе

- тичу се права и дужности личне природе

између супружника, родитеља и деце, сродника. • У мањем обиму, предмет регулисања су и

имовински односи

(обавеза издржавања, одговорност за потребе брачне заједнице, итд). • Само

неки типични имовински односи спадају у породично право.

III ZADATAK PORODIČNOG PRAVA

1. Osnovni zadatak zaštita porodice i porodičnih odnosa
2. Obezbjeđuje pravne pretpostavke za nastanak, održavanje, učvršćivanje i zaštitu porodičnih odnosa
3. Uz saglasnu i intenzivnu brigu i nadzor društvenih institucija i državnih organa, štiti, podržava i

unapređenje modern, demokratsku egalitarnu porodicu u Crnoj Gori

4. Vaspitni zadatak

IV PORODIČNOPRAVNI ODNOS

Podsjetimo daje svaki pravni odnos istovremeno i društveni odnos, ali ne i obrnuto. U porodici postoje

niz drugih odnosa koji su izvan domena pravnog reguzlisanja ( moralni, prijateljski, religijski, ekonomski
idr.). Neke od ovih odnosa nije potrebno, a neke nije ni moguće , obuhvatiti pravnim regulisanjem.

Porodičnopravni odnos ima jednu karakteristiku koja nije izražena kod drugih pravnih odnosa. Radi se

o neizbježnom i stalnom trajanju ovog odnosa kod svakog subjekta prava.

V PODJELA PORODIČNOG PRAVA

Tradicionalno, porodično pravo se dijeli na:

Bračno pravo

Roditeljsko pravo

Starateljsko pravo

Prema prirodi porodičnopravnih odnosa, porodično pravo se dijeli na:

Lično porodično pravo

Imovinsko porodično pravo

Prema prirodi i sadržini zakonskih odredaba, porodično pravo se dijeli na:

Materijalno porodično pravo

Porodično procesno pravo

OSNOVNA NAČELA NAŠEG PORODIČNOG PRAVA

Načelo jednakosti i ravnopravnosti u porodičnim odnosima

Načelo odsustva uticaja vjerskih organizacija

Načelo zaštite porodice

Načelo naročite zaštite djece

IZVORI PORODIČNOG PRAVA



Pozitivnopravni izvori porodeičnog prava:

1. Neposredne,

odnosno direktne, gdje se ubrajaju zakoni tj. pravni propisi:

a) Osnovni
b) Dopunski

2. Posredni ,

odnosno indirektni, gdje spadaju ostali formalin izvori.

1. Neposredni
a) Osnovni izvori pozitivnog porodičnog prava:

Ustav Crne Gore

, to su sljedeći principi:

Princip posebne zaštite porodice

Princip posebne zaštite majke i djeteta

Princip slobodnog pristanka na brak

Princip ravnopravnosti bračne i vambračne djece

Princip društvene funkcije roditeljskog staranja

Princip podsticanja nataliteta

2. Porodični zakon

b) Dopunski izvori pozitivnog porodičnog prava

(1) Zakoni iz oblasti materijalnog prava:

Zakon o ličnom imenu, zakon o matičnim registrima,

zakon o notarima, zakon o socijalnoj i dječjoj zaštiti, zakon o svojinskopravnim odnosima, zakon
o obligacionim odnosima, zakon o nasljeđivanju id.

(2) Zakoni iz oblasti procesnog pava:

zakon o parničnom postupku, zakon o vanparničnom

postupku, zakon o izvršnom postupku, zakon o opštem upravnom postupku, zakon o posredovanju,
zakon o sudovima.

NAČELA MATERIJALNIH REGISTARA:

Načelo autentičnosti

Načelo oficijelnosti

Načelo ažurnosti

Načelo jednoobraznosti

Postoje tri vrste matičnih registara:

1. Matični registar rođenih
2. Matični registar vjenčanih
3. Matični registar umrlih

2.Posredni (indirektni) izvori porodičnog prava

Običaj

2. Sudska praksa
3. Pravna doktrina

FUNKCIJE PORODICE

Reproduktivna funkcija

Ekonomska (privredna) funkcija

Vaspitno-obrazovna funkcija

Zaštitna funkcija

Socijalizatorska funkcija

Emocionalna i kulturna funkcija

PLANIRANJE PORODICE

U svijetu je poznato nekoliko različitih politika planiranja porodice:

Politika nemiješanja

Politika većeg nataliteta

Politika ograničenja nataliteta

Politika socijalnog razvoja

Politika planiranja porodice kao ljudskog prava

SADRŽINA PRAVA SLOBODNOG RODITELJSTVA

Pravo na slobodno roditeljstvo je lično pravo čovjeka na potomstvo. Po sovojoj prirodi je apsolutno
pravo, jer stvara negativnu obavezu kod svih trećih lica da ne ometaju titular u vršenju ovlašćenja.
A ta ovlašćenja su:

1. Ovlašćenje slobodnog izbora načina planiranja porodice
2. Ovlašćenje slobodnog izbora polnog partnera
3. Ovlašćenje na upotrebu kontracepcijskih sredstava i sterilizaciju
4. Ovlašćenje na začeće djeteta
5. Ovlašćenje na prekid trudnoće
6. Ovlašćenje slobodnog odlučivanja o rođenju djeteta

Kloniranje

- Ovaj postupak dobijanja genetskih identičnih potomaka uz pomoć bespolnog

razmnožavanja za sada nije dozvoljen i ne može biti način planiranja porodice.

SRODSTVO –

označava biološku i društvenu vezu između dva ili više lica. U pravnom smislu

Srodstvo je samo ona porodična veza (odnos) između dva ili višelica koju pravo priznaje i sankcioniše.
Neka druga prava, kao i naše pravo prije II svjetskog rata, poznaju i priznaju još dvije vrste srodstva:
a)

duhovno

i b)

srodstvo po mlijeku.

Postoje još:

1. Krvno srodstvo,

Razlikuju se tri sistema:matrilinearni, patrilinearni i bilateralni. Razvrstavaju se u dvije linije:

prava

linija

(ascedere-peti se i descedere-silaziti) i

pobočna linija

- zajednički predak –(rodonačelnik

punorodni

(germani)lica potiču od istih muških I ženskih predaka,

polurodni- od istog ocai različite

majke( consanquinei) I iste majke a različitog oca (uterine).

Danas se uglavnom koristi tzv. Civilni način računanja srodstva, prema kome se udaljenost srodstva mjeri
brojem rođenja koja postoje između nekih lica

Građansko srodstvo –

može biti: potpuno usvojenje, nepotpuno usvojenje

3. Tazbinsko srodstvo

BRAK

A. OSNOVNI POJMOVI O BRAČNOM PRAVU

I POJAM PREDMET I PODJELA BRAČNOG PRAVA

Pojam:

Bračno pravo je dio porodičnog prava shvaćenog kao grana pozitivnog pravnog sistema i kao

dio pravne nauke. To je jedna uža oblast porodičnog prava. On izučava normativni izgled braka i
odnose u njemu.

Predmet:

to je brak i odnosi u braku koji su podobni da budu regulisani pravnim normama. Čine uslovi

za zaključenje punovažnog braka, odnosi bračnih drugova tokom braka i posljedice povodom prestanka
braka.

Podjela bračnog prava:

a) S obzirom na karakter normi kojim se pravno uređuje brak, bračno pravo se dijeli na:

imperativno i

dispozitivno bračno pravo.

b) Tradicionalna podjela bračnog prava na

lično i imovinsko.

II RAZVOJ BRAČNOG PRAVA U JUGOSLAVIJI
Bračno pravo u jugoslaviji prije drugog svjetskog rata bilo je kao i porodično pravo u cjelini sastavni dio
građanskog prava, uz to ono nije bilo jedinstveno već je kao i za građansko pravo postojalo šest pravnih
područja, stim što je na cijelom području jugoslavije za muslimane važilo šerijatsko pravoi nadležnost
šerijatskih sudova.

III NAČELA NAŠEG BRAČNOG PRAVA

Načela našeg bračnog prava:

1. Načelo društvenog karaktera braka,
2. Načelo slobodnog pristanka na brak,
3. Načelo svjetovnosti braka,
4. Načelo ravnopravnosti supružnika,
5. Načelo monogamije,
6. Načelo raskidivosti braka.

IV Nestale ustanove bračnog prava:

1. Bračni ispit i oglašavanje braka,
2. Muževljeva vlast,
3. Miraz,
4. Oprema i ostojbina,
5. Rastava od stola i postelje.

Nove ustanove bračnog prava:

1. Bračni ugovor,
2. Vambračna zajednica,
3. Posredovanje (medijacija),
4. Ukinut nepostojeći brak,
5. Zajedničko vršenje roditeljskog prava,
6. Institut prava stanovanja (habitatio).

B. OSNOVNI POJMOVI O BRAKU

Definicija braka:

1. Pravno-.teorijska definicija braka,
2. Zakonske definicije, u našem pravu označava tri bitna obilježja:

Maloljetstvo,

maloljetnom licu je izuzetno omogućeno da zaključi brak uz ispunjenje određenih uslova:

a) Da je starije od 16 godina,
b) Da ima slobodnu volju i želju da brak zaključi,
c) Da je dostiglo tjelesnu i duševnu zrelost potrebnu za vršenje prava i dužnosti u braku,
d) Da je sud dao dozvolu za priojevremeno zaključenje braka.

5. Nedostatak volje,

ako je pristanak supružnika dat pod:

a) Prinuda,
b) Prijetnja,
c) Zabluda, naše zakonodavstvo predviđa tri vrste zablude o ličnosti:

1. Zabluda o fizičkoj ličnosti,
2. Zabluda o građanskoj ličnosti,
3. Zabluda o bitnim osobinama ličnosti.

Klasifikacija bračnih smetnji:

1. Prema tome ko ima pravo na tužbu za poništenje braka, bračne smetnje se dijelena one koje povlače

apsolutnu ništavost

i one koje povlače

relativnu ništavost braka.

2. Prema tome da li se neke smetnje mogu otkloniti ili ne, dijeli se na:

neotklonjive i otklonjive,

3. Prema trajanju pravnog dejstva bračne smetnje se dijele na

trajne i privremene.

4. Prema krugu lica nakoje djeluju bračne smetnje se dijele na

apsolutne i relativne.

Bračne zabrane:

su činjenice predviđene zakonom koje ne dozvoljavaju zaključenje braka, ali brak

zaključen uprkos njihovom postojanju biće punovažan. Njihovo nepoštovanje za razliku od bračnih smetnji
ne povlači pravnu sankciju braka, već samo krivičnu sankciju za službena lica koja su omogućila zaključenje
braka.

2.Forma braka:

1. Neformalni brak,
2. Faktički brak,
3. Vjerska forma braka,
4. Građanska forma braka, ona se javlja u tri oblika:

a) Građanski oblik po nuždi,
b) Fakultativni građanski brak,
c) Obavezni građanski brak.

Svečanost forme braka:

u našem pravu ogleda se u tome što se on zaključuje javno, u svečanoj prostoriji, u

prisustvu ovlašćenog predstavnika nadležnog državnog organa, budućih bračnih drugova, matičara, svjedoka
i uz čitanje zakonskih odredaba o pravima i dužnostima supružnika.

Nadležnost za sklapanje braka:

1. Stvarna nadležnost,
2. Mjesna nadležnost,
3. Funkcionalna nadležnost,

Postupak sklapanja braka:

1. Prethodne radnje za sklapanje braka,
2. Vjenčanje,
3. Registracija braka.

D. PRAVA I DUŽNOSTI BRAČNIH DRUGOVA

(Dejstvo braka)

UOPŠTE O PRAVNIM DEJSTVIMA BRAKA

Od momenta sklapanja brak počinje da proizvodi određena pravna dejstva, tj. Nastupaju izvjesne pravne
posljedice u odnosu na bračne drugove. Između moža i žene zasniva se jedan novi pravni status (bračno
stanje) koji obuhvata skup prava i obaveza različitog karaktera.

DEJSTVO BRAKA NA POSLOVNU SPOSOBNOST SUPRUŽNIKA

U našem pozitivnom pravu brak po pravilu ne utiče na poslovnu sposobnost supružnika. Sklapanje braka
ne mijenja se poslovna sposobnost punoljetnih bračnih drugova. Izuzetak se odnosi na maloljetnog
bračnog druga koji je navršio 16 godina i dobio dozvolu za zaključenje braka. Sklapanjem brakao on stiče
punu poslovnu sposobnost i izjednačava se sa punoljetnim licem (emancipacija).

III

LIČNA PRAVA I DUŽNOSTI SUPRUŽNIKA

U braku postoje dvije vrste ličnih prava i dužnosti:

A. Prava i dužnosti supružnika čisto lične prirode
B. Prava i dužnosti supružnika lične prirode ali imovinskog karaktera (lično-imovinska prava i dužnosti).

. Prava i dužnosti supružnika čisto lične prirode:

1. Ona o kojima se supružnici ne mogu sporazumjeti:

a) Ravnopravnost u braku,
b) Vođenje zajedničkog života,
c) Vjernost,
d) Uzajamno pomaganje i poštovanje,
e) Nezavisnost u izboru rada i zanimanja

2. Ona o kojima se supružnici mogu sporazumjeti:

a) Određivanje prezimena,
b) Određivanje mjesta stanovanja,
c) Odlučivanje o podizanju djece i načinu obavljanja poslova u bračnoj zajednici
d) Izbor državljanstva.

B. Prava i dužnosti supružnika lično-imovinske prirode

a) Izdržavanje neobezbijeđenog bračnog druga
b) Izdržavanje porodice

IMOVINSKA PRAVA I DUŽNOSTI SUPRUŽNIKA

Sklapanjem braka između supružnika zasniva se tzv. bračni imovinski režim, koji može biti dvojak:

1. Zakonski imovinski režim, obuhvata:

a) Dejstvo braka na zajedničku imovinu (bračnu tekovinu)
b) Dejstvo braka na poslovnu (odvojenu) imovinu supružnika.

2. Ugovorni imovinski režim

E. PRESTANAK BRAKA

Porodični zakon Crne Gore reguliše prestanak:

1. Prestanak nevažećeg braka,= ništav brak
2. Prestanak punovažnog braka

II PRESTANAK PUNOVAŽNOG BRAKA
Prema Porodičnom zakonu punovažni brak prestaje:

1. Smrću bračnog druga

2. Proglašenje bračnog druga umrlim

za umrlo se može proglasiti lice:

a) O čijem životu za poslednjih pet godina nije bilo nikakvih vijesti, a od čijeg je rođenja proteklo 60 godina.
b) O čijem životu za poslednjih pet godina nije bilo nikakvih vijesti, a okolnosti pod kojima je nestalo čine

vjerovatnim da više nije u životu,

c) Koje je nestalo u brodolomu, saobraćajnoj nesreći, požaru, poplavi, zemljotresu ili u kakvoj drugor

neposrednoj smrtnoj opasnosti, a o čijem životu nije bilo nikakvih vijesti za 6 mjeseci od dana prestanka
opasnosti,

d) Koje je nestalo u toku rata u vezi sa ratnim događanjima, a o čijem životu nije bilo nikakvih vijesti za

godinu dana od dana prestanka neprijateljstva.

3. Razvodom braka

U pravnoj teoriji

razvod braka

se definiše: prestanak (raskid) punovažnog braka za života bračnih

drugova, odlukom nevažećeg suda iz uzroka koje zakon predviđa. Iz ove definicije proizilaze sljedeća
obilježja razvoda:

1. Da je to način prestanka punovažnog braka
2. Da je to prestanak braka za života oba bračna druga
3. Da odluku o razvodu braka donosi državni organ
4. Da se brak razvodi iz uzroka zakonom predviđenih.

Osnovni brakorazvodni sistemi:

1. Sistem razvoda sankcije,
2. Sistem razvoda kao pravnog lijeka,
3. Mješoviti sistem razvoda.

Brakorazvodni uzroci:

1. Opšti i posebni,
2. Apsolutni i relativni,
3. Skrivljeni i neskrivljeni.

Porodični zakon predviđa dva brakorazvodna uzroka:

1. Ozbiljna i teška poremećenost bačnih odnosa,
2. Sporazumni razvod braka .

POSTUPAK ZA RAZVOD BRAKA:



Pokretanje brakorazvodnog postupka,



Postupak posredovanja (medijacija), postupak posredovanja čine dva postupka:

a) Postupak za pokušaj mirenja,
b) Postupak za postizanje sporazuma o utvrđivanju pravnih posljedica razvoda braka.



Privremene mjere u korist djece i bračnog druga,



Glavna rasprava,



Presuda o razvodu braka

POSLJEDICE PRESTANKA BRAKA

Razlikuju se pravne posljedice:

a) Prestanka braka smrću ili proglašenjem nestalog bračnog druga umrlim
b) Prestanak braka poništenjem ili razvodom.

a) Prestanka braka smrću ili proglašenjem nestalog bračnog druga umrlim



posljedice prestanka braka smrću

1. mogućnost sklapanja novog braka,
2. prezime,
3. zajednička imovina,
4. pravo nasljeđivanja,
5. naknada štete,
6. pravo na porodičnu penziju



posljedice prestanka braka proglašenjem bračnog druga umrlim –

prihvaćeno i u našem pravu

proglašenje nestalog bračnog druga umrlim ima isto dejstvo na brak kao i njegova smrt. Brak je
definitivno prestao bez obzira da li je nestali bračni drug zaista umro.

b) posljedice razvoda i poništenja braka -

određene pravne posljedice koje se odnose na:

a. na bračne drugove:

1. prezime,
2. nasleđivanje,
3. izdržavanje neobezbijeđenog bračnog druga,
4. zajedničku imovinu,

b. na zajedničku djecu:

1. način daljeg vršenja roditeljskog prava
2. pravo stanovanja u korist djeteta (habitatio)

VAMBRAČNA ZAJEDNICA

Vambračna zajednica

označava životnu zajednicu dva lica različitog pola koja se ponašaju kao muž i

đena a nijesu sklopili brak.

Karakteristike vambračne zajednice:

1. neformalna zajednica
2. odsustvo forme,
3. nastala neformalnom saglasnošću
4. do prestanka vambračne zajednice može doći sporazumnim ili jednopstranim raskidom,

sklapanjem braka ili smrću vambračnog partnera.

Za postojanje vambračne zajednice koja proizvodi određena pravna dejstva potrebno je da se ispune
sledeći uslovi:

1. zajednica života
2. različitost polova
3. duže trajanje
4. odsustvo bračnih smetnji

Ostala pravna dejstva vanbračne zajednice u našem pravu imamo i nasljednopravno dejstvo.