VISOKA ŠKOLA ZA EKONOMIJU I INFORMATIKU PRIJEDOR

Dr Milovan Dragi

P O S L O V N E

F I N A N S I J E

PRIJEDOR, 2012.

PREDGOVOR

Skripta Poslovne finansije napisana je prema nastavnom planu i programu
istoimenog predmeta za studente druge godine studija Visoke škole za ekonomiju
i imformatiku Prijedor. Poslovne finansije danas predstavljaju modernu teorijsku
i prakti

nau disciplinu koja prou

ava finansijsko upravljanje u privrednim

društvima. Zbog toga, u skripti je zastupljen upravlja

ki pristup izu

avanju

poslovnih finansija koji je karakteristi

an za savremene uslove. Sadržaj skripte

upoznaje studente sa osnovnm elementima koji

ine sistem finansijskog

upravljanja u privrednim društvima,

a koji je koncipiran i prikazan u svijetlu

sistematskog razmatranja problema finansijske funkcije privrednih društava
preko koje se i ostvaruje sistem upravljanja finansijama privrednih društava.
Na

in i stil izlaganja, kao i terminologija koja je koriš

ena u ovoj skripti

prilago

eni su studijama druge godine Visoke škole za ekonomiju i imformatiku

Prijedor, s tim što

e zbog razli

itih specifi

nosti pojedinih oblasti koje skripta

sadrži, studenti mo

i da se upoznaju i sa

itavim nizom novih pojmova i sadržaja

koji su ovdje obra

eni na sasvim primjeren na

in.

Respektuju

i zna

aj problema koji spadaju u domen finansijske funkcije

privrednih društava autor je pristupio zadatku da izloži ciljeve, principe, metode i
mjere kojima

se finansijska funkcija služi u procesu upravljanja finansijama

privrednih društava. Zbog toga,

skripta može poslužiti i svima onima koji se na

bilo koji na

in bave problematikom poslovnih finansija, odnosno finansijskim

menadžmentom uopšte. Skripta na

elno tretira samo fundamentalne, odnosno

trajne osnove finansijskog upravljanja

u privrednim društvima pa se stoga

korisnicima ovoga štiva preporu

uje da za dopunu

koriste i odgovaraju

priru

nike.

Prvo izdanje skripte uvijek nosi i odre

ene slabosti. Svjestan toga, autor

e sa

zahvalnoš

u prihvatiti svake dalje sugestije i dobronamjerne kritike koje bi

mogle doprinjeti tome da ova skripta u svojim narednim izdanjima još više ispuni
svrhu kojoj je namijenjena.

Prijedor, aprila 2012.

Autor

njegove cijene (kamate). Ukoliko pokri

e tako formiranih obaveza prema izvorima

prevazi

e primanja iz teku

ih priliva od realizacije (odliv iz robnih tokova) privredno

društvo se suo

ava sa neusaglasnoš

u u svojim nov

anim tokovima (više dospijelih

obaveza od raspoloživog novca), koja može da prevazi

e ili pribavljanjem novih

eksternih izvora ili prekidom poslovne aktivnosti i rasturanjem privrednog društva.
Neophodnost održavanja finansijske ravnoteže, kao uslova dugoro

ne egzistencije

privredno društvo, name

e obavezu neprekidne kontrole i usmjeravanja tokova novca

u privrednom društvu, odnosno upravljanje finansijama privrednog društva.

1.1. Tradicionalno shvatanje predmeta poslovnih finansija

Prve decenije 20. vijeka obi

no se vezuju za pojavu poslovnih finansija. Njih

kaarakteriše velika koncentracija kapitala i stvaranje velikih privrednih društava u
oblasti proizvodnje

elika, nafte itd. Ekonomska nauka tog perioda je uglavnom

usmjerena na izu

avanje rasta privrednih društava, odnosno probleme konstituisanja

korporacija. Velike potrebe za kapitalom u takvim privrednim društvima inicirale su
orijentaciju finansija privrednih društava na izu

avanje problematike potencijalnih

izvora finansiranja, instrumenata obezbje

enja potrebnih finansijskih sredstava i

institucija tržišta kapitala. Pored instrumenata i funkcionisanja finansijskog tržišta
zna

ajna pažnja je posve

ena sagledavanju pravila finansiranja, zakonske i poreske

regulative, pravnih i finansijskih odnosa izme

privrednih društava i izvora

finansiranja.
Donošenjem antimonopolskih zakona 20-ih godina u Americi je ozna

ilo kraj

nekontrolisanog rasta kroz monopolizaciju privrede. Ta nova situacija u žižu
finansija donosi probleme ''umjerenog'' razvoja privrednih društava u skladu sa
prilikama na tržištu i okruženju. Problemi obezbje

enja potrebnog kapitala na

tržištu forsiraju izu

avnje hartija od vrijednosti, berze i berzanskih posrednika.

Velika ekonomska kriza 30-ih godina u Americi na polju finansija privrednih
društava u prvi plan izbacuju probleme o

uvanja kapitala, bankrotstva i

restruktuiranja privrednih društava, kao i pitanja održavanja likvidnosti. Primaran
problem u finansijskim odnosima postaje zaštita povjerilaca. Pove

ana je državna

kontrola poslovanja. privrednih društava.
Pored pretežne orijentacije na problematiku finansiranja (pasiva bilansa stanja),
tradicionalno shvatanje podru

ja poslovnih finansija karakteriše:

pozicija eksternog posmatra

a, pošto na doga

anja u privrednom društvu više

gleda o

ima kreditora, nego onoga ko donosi odluke o konkretnim

ulaganjima,

pretjerana okrenutost akcionarskim privrednim društavima i doga

anjima

koja su vrlo rijetka (spajanja, konsolidacije, restruktuiranje), što je imalo za
posljedicu marginalizovanje ostalih oblika organizovanja i problema sa
kojima se privredna društva svakodnevno suo

avaju i

izrazita deskriptivnost i apstraktnost u pristupu problemima.

1.2. Savremeno shvatanje predmeta poslovnih finansija

Sredina 50-ih godina 20. vijeka se

esto ozna

ava kao prelom u razvoju

finansijaskog mišljenja, odnosno kao kraj tradicionalnog shvatanja podru

poslovnih finanansija. Poslovne finansije polako po

inju da prerastaju u aktivnog

kreatora poslovnih odluka. Iz današnje perspektive može se identifikovati nekoliko

razloga koji su uslovili druga

iji pristup upravljanju finansijama privrednih društava:

nemogu

nost tradicionalnog pristupa da ponudi rješenja na niz važnih i

svakodnevnih pitanja, kao što su: koliko su namjeravana ulaganja sigurna? da
li

e ulaganja donijeti zadovoljavaju

e prinose? šta su troškovi finansiranja?

brzi ekonomski rast poslije drugog svjetskog rata, promjene u tehnologiji i
zaoštrena konkurencija name

e potrebu pažljivog biranja alternativa u koje

e biti uložen ograni

en kapital privrednih društava

razvoj finansijskih tržišta i zakonske regulative koja štiti potencijalne
investitore.

Sve je ovo pove

alo broj interesnih grupa, direktno i indirektno, zainteresovanih za

poslovni uspjeh privrednih društava: akcionari, kreditori, zaposleni, država, kupci,
dobavlja

i. U tom kontekstu, za uspješno upravljanje finansijam privrednih društava

više nije dovoljno na

i adekvatne izvore finansiranja, ve

se posebna pažnja poklanja

pitanjima: gdje ograni

eni kapital uložiti i koji se efekti od tih ulaganja o

ekuju. To

zna

i, da u ovoj fazi tradicionalan zadatak obezbje

enja potrebnog kapitala za

nesmetano odvijanje procesa aktivnosti privrednih društava biva dopunjen sa još
dvije dimenzije:

alokacija raspoloživog kapitala na alternativne potrebe i

upravljanje kapitalom.

Naravno, do ovih promjena nije došlo odjednom, ve

su one postepeno

inkorporirane u finansijsko mišljenje:

sredinom 50-ih godina 20. vijeka po

inju da se koriste razli

ite analiti

tehnike sa ciljem da se ograni

eni kapital privrednih društava alocira na

ulaganja koja obe

avaju najve

e efekte. Na bazi tih analiza donose se odluke

o kapitalnim ulaganjima, strukturi kapitala, politici raspodjele, upravljanju
obrtnim sredstvima itd.,

od kasnih 60-ih godina 20. vijeka intezivno se izu

ava veza rizik-prinos sa

ciljem da se otkrije kako maksimirati prinos za dati nivo rizika. Istovremeno
se traže na

ini da se reducira rizik: optimalno struktuiranje aktive i pasive,

portfolio teorija i sli

no,

inflacija 70-ih 20. vijeka je smanjila profitabilnost privrednih društava,
uve

ala dugove i izazvala smanjenje sopstvenog kapitala,

ime je bitno

pove

an finansijski rizik. Takva situacija je nametala potrebu da se raniji

problem maksimiranja vrijednosti preduze

a uklju

e i efekti inflacije,

odnosno da se redefinišu modeli za poslovno odlu

ivanje i prilagode

inflatornim uslovima,

80-te godine 20. vijeka su zbog dejstva inflacije u prethodnom periodu
poznate po rekordnom broju bankrostava. U cilju zaštite od pove

anih rizika

bankrotstva u fokusu poslovnih finansija su prinosi, odnosno pažnja se
koncetriše na visoko profitabilne proizvode iz proizvodnog programa. To
prakti

no zna

i prestruktuiranje ili redukciju kapaciteta,

na poslovne finansije 90-ih godina 20. vijeka posebno uti

e deregulacija

finansijskih institucija. Istovremeno su prisutne i dvije globalne tendencije:
globalizacija tržišta, odnosno sve ve

ei uticaj globalnog svjetskog tržišta na

poslovnu aktivnos privrednih društava, rapidan porast zna

aja

komunikacionih tehnologija i brz ulazak kompjutera u podru

je finansijske

analize i odlu

ivanja.

Upravljanje finansijama privrednog društva obuhvata tri podru

ja:

nabavku kapitala :finansiranje,

mogu upravljati finansijskim poslovima i drugim finansijskim poslovima i u drugim
finansijskim i nefinansijskim organizacijama, privatnim ili javnim, profitnim ili
neprofitnim i sl.
Ameri

ki ekonomist, Prof. dr G.A. Aragon u knjizi Finansijski menadžment govori o

oblasti studija finansija: ''Na primjer, studiranje finansija korporacije odnosi se, prije
svega, na poslovne, investicione i finansijske aktivnosti nefinansijskih organizacija.
Javne finansije se bave aktivnostima vlada:studiranje neprofitnih organizacija odnosi
se na aktivnosti obrazovnih institucija, bolnica, dobrotvornih udruženja isl.
Studiranje li

nih finansija odnosi se na poslovne investicione i finansisjske aktivnosti

pojedinaca. Studiranje finansijskih institucija i tržišta odnosi se na aktivnost banaka,
kompanija za životno osiguranje , penzionih fondova i dr. Studiranje me

unarodnih

finansija odnosi se na poslovne investicione i finansijske aktivnosti multinacionalnih
kompanija. I na kraju, aspekti finansija koji se odnosi na investiranje bavi se
procjenom hartija od vrijednosti za potrebe ulaga

a.'' Poslije toga, autor isti

e da su

finansijse široka nau

na oblast, koje se, u suštini, odnosi na novac i kad god se

govori o novcu, onda se sigurno radi o finansijama.
Detaljnije objašnjenje pojedinih oblasti finansija daje ameri

ki ekonomist, Prof. dr

Hampton i ta izlaganja sistematizuje ovako:

Javne finansije

koriste se u federacijama, državama i lokalnim vladama

prou

avaju poreze i druge prihode

teže neprofitnim ciljevima

Institucionalne finansije

prou

avaju banke, osiguravaju

e kompanije i penzione fondove

studiraju štednju i informacije o kapitalu

Hartije od vrijednosti i investicione analize

koriste ih individualni i institucionalni investitori

mjere rizik u transakcijama sa hartijama od vrijednosti

mjere o

ekivani prinos

unarodne finansije

studiraju ekonomske transakcije izme

u država i pojedinaca na

unarodnom planu

odnose se na tokove izme

u država

Poslovne finansije (finansijski menadžment)

studiraju finansijske probleme individualnih firmi

traži izvore jeftinih sredstava

traži rentabilne poslovne aktivnosti

Prema tome, poslovne finansije, kao nau

na disciplina, pomažu privrednom društvu

da lakše rješava probleme koji se javljaju u vezi sa pribavljanjem i optimalnom
alokacijom finansijskih sredstava. Razvijene su mnoge metode, instrumenti i tehnike,
kao pomo

menadžeru u donošenju odluka, koje

e iziskivati manje troškove kapitala

i usloviti pove

anje prinosa na uložena sredstva.

3. CILJEVI FINANSIJSKOG UPRAVLJANJA

U najopštijem smislu moglo bi se re

i da se ciljevi finansijskog upravljanja iscrpljuju

se u zahtjevima za maksimiranjem rentabilnosti uz održavanje zadovoljavaju