POSLOVNO PRAVO
1. P

OJAM I RAZVOJ TRGOVAČKOG PRAVA

Trgovačko pravo predstavlja skup pravnih pravila kojima se regulišu položaj trgovačkih
društava, trgovca pojedinca, i drugih učesnika u trgovačkom prometu, te privatno pravni trgovački
poslovi u koje ti subjekti ulaze, zaključuju ih i ispunjavaju. Odnosno, privredno, trgovačko pravo
je samostalna grana prava koja izučava pravni status privrednih subjekta i njihov odnos prema
državi kao i njihov menusobni odnos.
Razvoj trgovačkog prava datira još iz starog vijeka i vezan je za razvoj trgovine.
Hamurabijev zakon (oko 2000-te godine prije Krista) poznavao je prodaju, poslove prevoza,
posredovanje, zajam sa kamatom i kredit. Feničani kao pomorci razvili su prve institute
pomorskog trgovačkog prava. U Staroj Grčkoj bila su posebna pravila vezana za pomorsku
trgovinu i bankarstvo. Rimsko pravo je poznavalo ustanove pomorskog zajma i trgovinsko
zastupanje. U srednjem vijeku razvoj trgovine pospješili su krstaški ratovi, sajmovi i vašari.
Srednji vijek je dao i preteču komanditnog društva.
U novom vijeku, za vrijeme Napoleona u Francuskoj je donesen Trgovački zakonik(1807).
Navedeni zakonik je bio uzor donošenju zakonika u mnogim zemljama pa i u Srbiji, Turskoj.
Sigurno, jedan od najvećih akata koji je donesen u trgovačkom pravu je Sporazum o
uspostavljanju svjetske trgovinske organizacije WTO, koji je 01.01.1995.godine stupio na snagu.

(INTEGRACIONI PROCESI XX VJEKA – UNIFIKACIJA)
*U pravu EU trgovačko pravo je

kompanijsko pravo

i kao kod nas je samostalna grana prava.

*U angloameričkom pravu je granansko pravo koje je komercijalizovano, te se naziva

komercijlno pravo

♦

Trgovačko pravo obuhvata:

Statusno trgovačko pravo

(trgovac, preduzetnik, trgovačka društva i drugi subjekti);

Ugovorno trgovačko pravo

(poslovi prometa robe, novca i hartija od vrijednosti);

Reglementarno ili upravno

(proučava odnose privrednih subjekata i države).

SAMOSTALNE DISCIPLINE TRGOVAČKOG PRAVA
Privredno (trgovačko) pravo se grana u samostalne discipline:

pravo industrijske svojine,

pravo osiguranja,

menunarodno privredno ( trgovačko ) pravo,

saobračajno pravo, bankarsko pravo,

mjenično i čekovno pravo,

turističko pravo.

*Odnos trgovačkog i drugih grana prava:

Trgovačko i granansko pravo (Pragmatičnost trgovačkog prava)

Trgovačko i upravno pravo

Trgovačko i samostalne grane trgovačkog prava

Trgovačko i menunarodno trgovačko pravo

2. I

ZVORI TRGOVAČKOG PRAVA

Izvori trgovačkog prava - su:
a) zajednički i
b) autonomni izvori.

A) Zajednički izvori su: zakon, sudska praksa i pravna nauka.

*Pod zakonom se podrazumijevaju i menunarodne konvencije

koje su nakon raifikacije dobile

snagu zakona

konvencije u materiji transporta, prodaja mjenice i čeka, zatim se u zakone u

formalnom smislu ubrajaju i podzakonski akti izvršne i upravne vlasti (uredbe, pravilnici,
naredbe, zaključci).

*Sudska praksa je interpretativni izvor prava, a nije formalni izvor

*Pravna nauka - ne stvara pravo, njena shvatanja ne obavezuju sudove.

B) Autonomni izvori- su: običaji (opšti i posebni), uzanse opšte i posebne (uzus – običaj),
opći uvjeti poslovanja, trgovačke klauzule i termini.

*Pod trgovačkim običajima se podrazumijeva svaka praksa ili način poslovanja koja se poštuju u
nekom mjestu, struci ili poslovanju. Oni su značajni naročito kod zaključivanja ugovora,
transportnih klauzula, pomorskog saobraćaja, transportnog osiguranja.
*Uzanse-(uzus-običaj) su kodifikovani poslovi, trgovački običaji čiju je kodifikaciju izvršilo
ovlašteno tijelo. Postoje opće i posebne uzanse.
*Opšti uslovi poslovanja su: opći uvjeti prodaje, vršenje usluga nabavke i tipski ugovori.
*Trgovačke klauzule i termini donose ovlaštene trgovačke asocijacije. Stranke ih uvrštavaju u
ugovore i pozivaju se na njih. Još su mogući izvori trgovinskog prava: opšta pravna načela, strana
zakonodavstva i trgovačka praksa.

Opšta pravna načela su: savjesnost i poštenje, neosnovano

bogaćenje, viša sila, zabrana zloupotrebe prava.

♦

Izvori trgovinskog prava po pravnoj snazi su :

imperativni zakonski propisi,

ugovor u slkadu sa zakonom i moralom,

opšti uslovi poslovanja,

dispozitivni zakonski propisi,

posebne uzanse,

posebni trgovački običaji,

opšte uzanse,

opšti trgovački običaji,

sudska i arbitražna praksa,

pravna nauka.

3.T

RGOVAC I TRGOVAČKI POSAO

Imamo subjektivni, objektivni i mješoviti sistem odrenivanja pojma trgovac.

Trgovac

pravno ili fizičko lice (trgovac, proizvonač, preduzetnik, posrednik u prometu) koji se trgovinom
bavi trajno u idu zanimanja radi sticanja dobiti.

Trgovac

je pravno ili fizičko lice (trgovac, proizvonač, preduzetnik, posrednik u prometu)

koje u svoje ime i za svoj račun (nije nužno) u vidu privrednog zanimanja kao trajne djelatnosti,
obavlja lično ili preko zastupnika neke od sledećih poslova: pribavljanje i otunenje pokretnih
stvari i hartija od vrijednosti, osiguranje, bankarski, mjenjački ili berzanski poslovi, prevoz,
špedicija i skladištenje, izdavački poslovi. Zakon razlikuje: trgovce prema poslovima ,trgovce
prema načinu i obimu poslovanja, manje trgovce, trgovce po samom upisu u trgovački registar.
Trgovci su: individualni trgovci i pravna lica.
Individualni trgovci imaju sljedeća svojstva: bave se trgovinom u svoje ime ali ne uvijek i za svoj
račun, bave se trgovinom u vidu zanimanja trajno, bave se trgovinom radi sticanja dobiti, bave se
proizvodnjom i prometom pokretnih stvari.
Uslovi sticanja svojstva individualnog trgovca su: punoljetstvo, poslovna sposobnost,
neosunivanost za odrenena krivična djela, dobijanje dozvole, vršenje trgovačke djelatnosti u svoje
ime, moraju biti članovi trgovačkih komora, može objaviti bankrot i sl.

SLOBODNA ZANIMANJA
Trgovac može biti ne samo pojedinac koji se bavi privrednom djelatnošću i trgovačko
društvo nego i lica koja se bave slobodnim zanimanjima urenenim posebnim propisima. Kao
slobodna zanimanja smatraju se advokati, ljekari, umjetnici, raznih vrsta i slično. Ako se u
propisima koji odrenuju status ljekara utvrdi da se na ljekare koji obavljaju privatnu praksu
primjenjuju odredbe zakona o preduzećima, onda bi se oni smatrali trgovcima u smislu tog
zakona.

- Pravo svojine; - Obligaciona prava; - Prava individualne svojine; - Pravo zakupa.
Personalni supstrat:
- Osnivači; - Radnici; - Rukovodioci.

Preduzeće posleduje:

Organizacija

je jedinstvo materijalnog i personalnog supstrata sa ciljnom funkcijom;

Djelatnost

je privredna aktivnost koja se obavlja profesionalno na načelima dobrog

privrednika;
-

Firma

je ime – elemenat individualizacije preduzeća u pravnom prometu (Skraćena oznaka

firme);
-

Nacionalnost

je pripadnost pravnom sistemu jedne države prema mjestu sjedišta;

Žiro račun

je sredstvo za poslovno–pravne aktivnosti.

IMOVINA
Imovinu preduzeća

čini ukupnost imovinskih prava koja pripadaju preduzeću kao

pravnom subjektu i obuhvata stvari, opremu, novac, imovinska prava, prava industrijske svojine
(pokretna i nepokretna). Imovina poduzeća je jedinstvena. Imovinu poduzeća čine pravo svojine
na pokretnom i nepokretnim stvarima, novčana sredstva i vrijednosni papiri i druga imovinska
prava. Jedno poduzeće može imati samo jednu imovinu kojom odgovara za svoje obveze u

izvršnom, likvidacijskom i stečajnom postupku. Ista imovina pravno pripada samo jednom
pravnom i fizičkom licu. Imovinu čini prava, obaveze su njeni tereti.

Ako su obaveze (tereti) veći

od imovine onda je poduzeće prezaduženo, što vodi njegovom stečaju.
*Insolventnost je platežna nesposobnost preduzeća, ali vrijednost imovine može biti i veća i manja
od dugova (obaveza). Početnu imovinu preduzeća čine ulozi osnivača (osnovni kapital), a ako je
u stvarima izražava se novčano. Obavezna rezerva društva kapitala iznosi 5% godišnje dobiti (do
10% osnovnog kapitala). Preduzetnik za svoje obaveze odgovara cjelokupnom imovinom, a
akcionari, članovi i osnivači u skladu sa Zakonom o preduzećima. Poduzeće postoji dok ima
imovinu.

Personalna odgovornost kod zloupotrebe

za osnivače, članove i akcionare, članove uprave i

izvršne direktore

cjelokupnom

imovinom predvinena je u slučajevima:

1. Ako su zloupotrijebili preduzeće da bi postigli zabranjeni cilj;
2. Ako su preduzeće zloupotrijebili da bi oštetili povjerioce;
3. Ako su smanjili imovinu preduzeća radi lične koristi; 4. Ako su postupali sa imovinom suprotno
propisima kao svojom.
Imovinska odgovornost članova, osnivača i akcionara srazmjerna je njihovim udjelima i
akcijama u preduzeću, upravljanju, dobiti i snošenju rizika poslovanja. Dividende i posebne
nagrade se ne mogu isplaćivati na teret osnovnog kapitala. Preduzećem upravljaju vlasnici, sami
ili preko predstavnika, osim ako posjeduju akcije bez prava upravljanja.

Vlasnici preduzeća

Sa ulaganjem stvari u preduzeće, ulagać prestaje biti vlasnik stvari koja ulazi u imovinu
preduzeća i ona postaje vlasništvo preduzeća. Ulagač je vlasnik preduzeća srazmjerno svojinskom
udjelu u preduzeću i odgovara u visini uloga. Svaki subjekt odgovara onim što ulazi u njegovu
imovinu. Izuzetno postoji i uzajamna odgovornost vlasnika i preduzeća, kod osnivanja ortačkog
društva sa neograničenom solidarnom odgovornošću, kao i kad je komplementar u komanditnom
društvu. Preduzeće ne odgovara za obaveze svog vlasnika, izuzev u konkretnom pravnom poslu.
Prednosit privatne svojine: reproduktivnost i bolji sistem pravne zaštite. Vlasnik raspolaže
imovinom, uspostavlja radne odnose, upravlja organizacijom, odgovara visinom kapitala.

7. O

SNIVANJE PRE

DUZEĆA

Sistemi osnivanja preduzeća:

a) Zakonski sistem -

Preduzeća se mogu osnivati zakonom ili aktom uprave donijetim na

osnovu zakona. Ovaj vid osnivanja prisutan je kod javnog sektora, u osnivanju preduzeća u
državnoj svojini.

b) Normativni sistem -

to je sistem osnivanja preduzeća u svijetu i kod nas i omogućuje svakom

osnivaču (pravnom i fizičkom licu) osnivanje preduzeća ukoliko ispuni zakonske uslove i
poštuje propisani postupak, što utvrnuje organ registracije.

c) Sistem dozvole -

(odobrenje, saglasnost) - osnivanje nekih kategorija preduzeća i drugih

privrednih subjekata uslovljeno je odobrenjem nadležnog državnog organa koji ima pravo da
cijeni opravdanost osnivanja da izda ili uskrati dozvolu.

d) Sistem koncesije –

(eksploatacija prirodnih bogatstav – koncesija Vlade)

u nekim slučajevima

osnivanja preduzeća može biti uslovljeno davanjem koncesije posebnim zakonom.

f) Sistem prijave –

Kod stranih ulaganja, zajedničkih ili drugih, neophodna je prijava državnom

organu za ekonomske odnose sa inostranstvom.

Uslovi za osnivanje preduzeća –

su:

a) opšti

b) posebni

c) formalni uvjeti

Opšti -

(materijalni uslovi – sredstva)

odnose se na osiguranje sredstava za osnivanje i početak

rada.

Posebni -

traže se ovisno o karakteru djelatnosti preduzeća. To su: tehnički uvjeti, zaštita životne

sredine, sanitarni, kadrovski i prostorni uvjeti.

Ako nisu zadovoljavajući. sankcija je odgovornost

za privredni prestup.

Formalni -

tiču se donošenja akta o osnivanju (odluka, ugovor), uz prijavu za upis pored akta

podonosi se dokaz o uplati uloga, saglasnost.

Osnivački akt donose osnivači(organi upravljanja,

skupština) ili fizička lica. Osnivač imenuje direktora koji zastupa i podnosi prijavu za upis u
sudski registar poduzeća. Uz prijavu se podnosi akt o osnivanju, dokaz o osiguranju sredstava uz
ovjereni potpis ovlaštenog lica za zastupanje. Upisom u sudski registar poduzeće stiče
subjektivitet sa punom pravnom sposobnošću.

*Osnivački akti:
-

Odlukom o osnivanju

se osniva jednočlano društvo, ostala se osnivaju ugovorom;

- Ugovor o osnivanju sadrži kao obavezne elemente: firmu, sjedište, osnivače, djelatnost,
vrijednost imovine, a zatim organe, trajanje društva, način utvrnivanja i raspodkele dobiti,
ovlašćenu banku, način rješavanja sporova, prava i obaveze osnivača.

8. P

OJAM I ZNAČAJ PREDUZETNIKA

Preduzetnik je fizičko lice koje trajno obavlja djelatnost proizvodnje i prometa robe ili
vršenja usluga, u vidu zanimanja, radi sticanja dobiti. Nema status pravnog lica.

To je u stvari

individualni privrednik. Preduzetnik može biti individualni ili kolektivni, ali niti jedan od ovih ne
može imati svojstvo pravnog lica. Kolektivni preduzetnik je ortačka radnja na kojoj se primjenjuju
pravila grananskog prava. Pravni položaj i status preduzetnika riješen je na razne načine. Da bi
neko fizičko lice moglo steći svojstvo preduzetnika neophodno je da ispunjava

uslove

propisane

zakonom to su:

prvi uslov

- da je punoljetno, poslovno sposobno, da nije osunivan za krivična djela.

drugi uslov

- se odnosi na obavljanje djelatnosti koje se odnose na proizvodnju, promet robe i

vršenje usluga na tržištu.

treći uslov -

da ispuni zakonske uslove tehničke, sanitarne, kadrovske ... i dobije odgovarajuću

dozvolu nadležnog organa, jer bez dozvole poduzetnik neće moći biti upisan u registar koji se
vodi pred nadležnim organom, najčešće opštinskim.

Preduzetnik koji ima godišnji prihod veći od 200.000 KM upisuje se u sudski registar, u
kom ostaje i ako u nekoj od godina ne ostvari predvineni prihod.

Prestanak obavljanja djelatnosti preduzetnika:

- Pismenom objavom
- Istekom vrmena na koje je osnovan

su sve one djelatnosti kojima se preduzeće bavi. Predmet poslovanja je zbir svih aktivnosti
obuhvaćenih u jednoj ili više djelatnosti. Iz gore navedenog vidi se da je predmet poslovanja širi
pojam od djelatnosti. Preduzeće može obavljeti jednu ili više djelatnosti ako ispunjava propisane
uslove za obavljanje svake od tih djelatnosti. U principu, preduzeće može obavljati sve poslove,
osim ako nisu zakonom zabranjeni.

Sjedište preduzeća je

mjesto u kojem preduzeće obavlja djelatnost, ako se djelatnost

obavlja u više mjesta, onda se sjedištem smatra mjesto u kome je sjedište uprave koja upravlja.
Sjedište se upisuje u sudski registar.

11. Z

ASTUPANJE PREDUZEĆA

PUNOMOĆ

(

TRGOVAČKO ZASTUPANJE

)

Zastupanje je pravni posao profesionalnog lica koje nastupa u ime i za račun drugog
pravnog subjekta.

Zastupanje je manifestacija poslovne aktivnosti društva. U suštini svodi se na to

da odrenena osoba koja se profesionalno bavi zastupanjem u sklopu svoje privredne djelatnosti u
ime i za račun druge ličnosti obavlja pravne poslove utvrnene ugovorom.

Osbov prava za zastupanje je:

Zakon (uprava društvenog kapitala, komplemen)

Akt ovlašćenog organa (sud, kada je u pitanju stečajno postupak, sud imenuje stečajnog

upravnika)

Punomoć data od strane zastupnika u okviru njegovih prava.

Punomoć je oblik zastupanja u kome davalac ovlašćenja daje opunomočeniku ovlaštenja za
zastupanje pravnim poslom.

Zastupnici i punomoćnici
Preduzeće po zakonu zastupa direktor, menutim Statutom mogu i druga lica biti
zastupnici. Zastupnici preduzeća mogu datu drugim licima punomoć za zastupanje u svom okviru.

Prokura

je posebna trgovačka punomoć koju daje direktor uz saglasnost organa upravljanja,

upisuje se u registar i on ne može otunivati imovinu, niti može na sud.

Prokura i trgovača punomoć (

može biti

pojedinačna i kolektivna –

dva ili više lica moraju se

saglasiti

)

Trgovačka punomoć može biti

opšta i posebna

punomoć.