Poslovno pravo

UVOD

Pravni odnosi postoje među subjektima prava. Subjekt prava je titular subjektivnih prava i obaveza, tj. ono lice
koje ima sposobnost da preuzme određene obaveze i ima neka prav.Skup svih prava i obaveza jednog lica naziva se
njegovom imovinom. Subjekte prava možemo podeliti na fizička i pravna lica.

1. SUBJEKTI PRAVA

Subjekti prava su glavni elementi pravnog odnosa. Zbog njih ti odnosi i postoje, da bi se zadovoljio interes jednog
od njih ili interesi i jednoga i drugoga.
Subjekti prava su ljudi - fizička lica i društvene tvorevine – pravna lica koji imaju pravne obaveze i ovlašćenja s
obzirom na neke objekte prava.
U svakom pravnom odnosu postoje najmanje dva pravna subjekta. Nije moguće biti u pravnom odnosu sa samim
sobom.
Dakle, subjekti prava mogu biti fizičke osobe ili pravne osobe. Statusno pravo je skup pravnih pravila koja se bave
pitanjima subjekata prava, posebno njihova nastanka, prestanka, pravnog položaja te pravne i radne sposobnosti.

Subjekti prava mogu biti fizčka ili pravna lica.

1.1.Fizička lica

Fizičko lice ili osoba je samostalno, živo ljudsko biće kao subjekat prava koje je nosilac prava I obaveza. Ljudi
postaju fizički subjekti samim svojim rođenjem i takvi ostaju do svoje smrti. U momentu rođenja fizičko lice postaje
subjekat prava.

Sa stanovništa prava,fizička lica imaju 3 vrste sposobnosti:

a) Pravana
b) Poslovna i
c) Deliktna sposobnost

Pravna sposobnost

–

Fizičko lice stiče pravnu sposobnost rođenjem,a gubi smrću. Pravna lica stiču pravnu

sposobnost upisom u registar pravnih lica kod nadležnog suda.Fizička lica imaju opštu pravnu sposobnost
za razliku od pravnih lica koji imaju posebnu ili specijalnu pravnu sposobnost.

Poslovna sposobnost

je sposobnost određenog fizičkog lica.Za poslovnu sposobnost neophodna je

određena psihofizička zrelost,koje određuje zakonodavac. Pored potpune poslovne sposobnosti postoji i
ograničena ili delimična poslovna sposobnost,a postoje i osobe koje su potpuno poslovno nesposobne.
Delimičnu poslovnu sposobnost imaju lica od 14 do 18 godina života.Potpuno nesposobna lica su fizićka
lica do 14 godina I punoletna lica, koja su mentalno ili fizičko bolesna.

Deliktna sposobnost

fizičkog i pravnog lica jeste sposobnost da odgovaraju za nezakonitu i protivpravnu

radnju i postupke te da u obligacionom pravu budu obavezni da naknade štetu koju su prouzrokovali.Sva
fizička lica nisu deliktno sposobna( deca do 14.godina, duševno oboleli).Za fizičko lice nije dovoljno samo
da je deliktno sposobno već i da je krivo. Stepen krivice nije uvek isti i zavisi od psihičkog razvoja nekog
lica i njegovog psihičkog odnosa prema radnji, odnosno posledicama. U pravu se razlikuju 2 osnovna
stepena krivice:
- zla namera(

dolus

)

- nepažnja (

culpa

), nehat

Osnovni atributi odnosno oznake fizičkih lica su:



Lično ime fizičkog lica ,



Prebivalište i boravište



Državljanstvo

Lično ime

je naziv fizičkog lica na osnovu koga se ono bliže konkretizuje ili se razlikuje od drugog. Lično ime je

pravo građanina ali i dužnost jer je svako dužan da se služi svojim ličnim imenom. Građaninu je po zakonu dato
pravo da može da promeni svoje lično ime. Evidencija statusnih podataka za fizička lica vodi se u matičnim
knjigama.
Uređeno je odredbama Porodičnog zakona. Za upotrebu prezimena potreban je pristanak i drugih lica na koje se
očevo prezime odnosi (supružnik, dete, roditelj i dr.) ako bi upotrebom bilo povređeno pravo tih lica.
Lično ime se stiče upisom u matične knjige rođenih i deluje prema trećim licima. Lično ime se sastoji od imena i
prezimena. Lično ime deteta određuju roditelji. Roditelji imaju pravo da se ime deteta upiše u matičnu knjigu
rođenih i na maternjem jeziku i pismu jednog ili oba roditelja.
Roditelji imaju pravo da slobodno izaberu ime deteta, ali ne mogu odrediti pogrdno ime, ime kojim se vređa moral
ili ime koje je u suprotnosti sa običajima
Prezime deteta se određuje prema prezimenu jednog ili oba roditelja. Roditelji ne mogu zajedničkoj deci odrediti
različita prezimena.
Organ starateljstva određuje prezime deteta: ako roditelji nisu živi; ako roditelji nisu poznati; ako roditelji ne mogu
da postignu sporazum o prezimenu deteta.
Supružnici se mogu prilikom zaključenja braka sporazumeti da svaki od njih:
1) zadrži svoje prezime;
2) umesto svog uzme prezime drugog supružnika;
3) svom prezimenu doda prezime drugog supružnika odnosno prezimenu drugog .

U roku od 60 dana od dana prestanka braka, supružnik koji je prilikom zaključenja braka promenio prezime, može
uzeti prezime koje je ranije imao pre sklapanja

Fizičko lice koje je navršilo 15. godinu života i sposobno je za rasuđivanje ima pravo da promeni lično ime. Dete
koje je navršilo 10. godinu života i koje je sposobno za rasuđivanje ima pravo na davanje saglasnosti sa promenom
ličnog imena.

Nema pravo na promenu ličnog imena

1. lice protiv koga se vodi krivični postupak za delo za koje se goni po službenoj dužnosti;
2. lice koje je osuđeno za krivično delo za koje se goni po službenoj dužnosti dok kazna nije izvršena odnosno dok
traju pravne posledice osude;
3. lice koje promenom ličnog imena namerava da izbegne neku svoju obavezu;
4. lice koje namerava da promeni ime u pogrdno ime, ime kojim se vređa moral ili ime koje je u suprotnosti sa
običajima i shvatanjima sredine.

Prebivalište (DOMICIL ) i boravište

Prebivalište (domicil) je mesto u koje se određeno lice nastani (corpus) da u njemu stalno živi (animus).
Prijavljivanje i odjavljivanje prebivališta i boravišta regulisano je Zakonom o prebivalištu i boravištu građana.
Fizičko lice može imati jedno prebivalište - mesto za koje je vezano (tu stanuje ili obavlja svoju privrednu
delatnost). Prebivalište je značajno prilikom utvrđivanja mesta ispunjenja obaveze dužnika, odnosno mesta u kome
je poverilac dužan primiti ispunjenje.

Boravište

je mesto u kome se jedno lice privremeno zadržava, bez namere da tu trajno ostane. Boravište postaje

relevantno kada strana u obligacionom odnosu nema prebivalište.
Ako tuženi nema prebivalište ni u Srbiji niti u kojoj drugoj državi, opšte mesno nadležan je sud na čijem području
tuženi ima boravište. Novčane obaveze se ispunjavaju u mestu u kome poverilac ima sedište odnosno prebivalište, a
u nedostatku prebivališta - boravište (član 320. ZOO).