1. Pojam i predmet poslovnog prava
: To je pravo o privrednim subjektima i
njihovim pravnim poslovima.
Subjekti
privrednog prava se određuju prema
djelatnosti kojom se bave, a to su preduzeća i druge organizacije iz oblasti
materijalne proizvodnje, a mogu biti i fizička lica - poduzetnici.
Predmet poslovnog prava
čini pravni položaj subjekata privrednog prava i
njihovi međusobni poslovi.To znači da se privredno pravo sastoji iz statusnog
privrednog prava i iz obligacionog privrednog prava.
Poslovi privrednog prava
su poslovi robnog i platnog prometa ili ugovori u privredi.
2. Istorijski razvoj poslovnog prava:
Prvi i najstariji izvori poslovnog prava iz
starog vijeka su trgovački običaji koji su odigrali veliku ulogu u razvoju
trgovačkog prava koje se razvijalo uporedo sa pojavom i razvojem trgovine oko
XII vijeka na teritoriji današnje Italije. Postepeno se krug širio i nadruge
krajeve. Pošto su trgovci bili česta meta napada, nametnula se potreba za
osnivanjem trgovačkih centara u kojima su se sklapali trgovački poslovi i
organizovali trgovački sudovi na kojima se sudilo na osnovu trgovačkih običaja.
Ti običaji su kasnije postali osnova za statute trgovačkih udruženja i gradova te
su to prvi pisani izvori trgovačkog prava, koje je osnova poslovnog prava.
3. Kodifikacija trgovačkog prava:
prva kodifikacija
trgovačkog prava izvršena
je u Francuskoj u 17. vijeku. Pravni osnov trgovačkog prava u vidu posebne
kodifikacije činile su dvije uredbe: uredba o suvozemnoj trgovini iz 1673.g. koja
je regulisala trgovačko, mjenično i stečajno pravo te druga uredba o pomorskoj
trgovini iz 1681.g. Zatim je poslije Francuske revolucije došao građanski zakon
iz 1804 te trgovački zakon 1807. Ovaj Francuski trgovački zakon donio je
preokret i poslužio kao uzor za donošenje trgovačkih zakona čitavog niza
država (Belgije, Holandije, Italije, Turske a kod nas Srbije i Crne Gore). Poslje
Francuske kodif. vrši Njemačka Opšti trgovački zakon koji važi i danas On je bio
uzor za donošenje zakona u drugim zemljama, (poljska, austrija,
Mađarska..)Kodifikaciju je izvršila i Italija koja je 1942 unificirala trgovačkoi
građansko pravo jedinstvenim građanskim zakonom a zatim i Švajcarska vrši
unifikaciju građanskog i trgovačkog prava donošenjem Građanskog
zakona.1907.g. Engleska međutim nije izvršila kodifikaciju ni građanskog ni
trgovačkog prava a njen primjer je prenesen u SAD tako da se govori o anglo -
američkom sistemu prava. Kodifikaciju je izvršio i Japan po ugledu na Njemački
trgovački zakon.
4. Period u razvitku poslovnog prava u ex Jugoslaviji:
Dva razvojna perioda:
1. period nastanka
2. period kodifikacije.
Nastalo je na Jadranskoj obali. u trgovačkim centrima (Dubrovnik, Split, Zadar,
Kotor i drugi) u statutima gradova. U Dubrovniku 1794 g.donesen poseban
zakon koji je regulisao trgovinu i sa ranije donesenim Političkim ediktom
1774.g predstavljaju značajne pravne akte iz Trgovačkog prava.
Prvi kodifikacioni akt iz oblasti Trgovačkog prava izvršen je u Srbiji 1847.
Esnafska uredba. Nakon toga niz propisa i u Srbiji je 1860.g.donesen Trgovački
zakon po ugledu na francuski.
U Crnoj Gori je donesen zakon 1910.g. po ugledu na Srbijanski.
U BiH kodifikacija trgovačkog prava je izvršena 1883 g. kada j donesen i
Trgovački zakon po uzoru na austrijski. Privredno pravo se razvijalo u dva
peroda:
- Period administrativnog upravljanja privredom i
- Period radničkog samoupravljanja.
U prvom periodu pravni osnov za regulisanje položaja preduzeća bio je ustav
FNRJ 46. g. i Zakon o državnim privrednim preduzećima. Karakteristično je
administrativno upravljanje od strane države. Imali su svojstvo pravnih lica ali
su bila nesamostalna.
U periodu radničkog samoupravljanja samostalnost preduzeća uvedeno
zakonom 1950.
To je I faza trajala do 1963.
II faza započinje ustavom SFRJ 1963 i traje do donošenja ustavnih amandmana
1971 Nastaju Radne Organizacije. Pravni položaj regulisan sa više zakona.
III faza započinje ustavom SFRJ 1974 i zakonom o udruženom radu 1976,
uvedene tri vrste organizacija OO, RO, OOUR, izvršena potpuna kodifikacija
zakonodavstva.
IV faza - 1988 zakon o preduzećima i potpuno se mijenja sistem privređivanja.
V faza - 198, Zakon o preduzećima po uzoru na moderne zakone iz razvijenih
zemalja, zaštićeni su vlasnici, zaposleni i povjerioci.
5. Izvori poslovnog prava: pod
izvorima poslovnog prava podrazumjevaju se
forme ili oblici u kojima se pojavljuju pravila koja uređuju privrednopravne
odnose. Postoje pisani i nepisani izvori privrednog prava, imperativni i
dispozitivni izvori privrednog prava, direktni i indirektni izvori privrednog
prava i slično. Izvori privrednog ili poslovnog prava u formalnom smislu su
Po kriterijumu svojine : preduzeća u državnoj svojini, društvenoj svojini,
zadružnoj svojini, isključivo privatnoj svojini.
Prema tipu pravnih lica (građansko pravna lica i društvena pravna lica)
Prema veličini (mala,srednja i velika preduzeća)
U odnosu na oblik organizovanosti:
1. privredna društva: a) društvo kapitala (akcionarsko i d.o.o.)
b) društvo lica (ortačko i komanditno).
2. Javna preduzeća
12. Pravni status djelovanja preduzeća:
Preduzeće je jedinstvena
organizaciona i imovinska cjelina, ali može imati svoje organizacione dijelove
kao što su pogoni i filijale.To je propisano statutom. Ovi dijelovi mogu imati
određena ovlaštenja u pravnom prometu ali nemaju pravni subjektivitet.
Dijelovi preduzeća:
- nemaju svoju imovinu,
- ne mogu imati svoje organe koji bi izražavali njegov pravni subjektivitet,
- ne mogu imati svoju firmu, jer je ona također jedinstvena,
- nemaju sjedište,
- nemaju opšte akte,
- ne mogu biti predmet stečaja.
13. Koje oblike preduzeća propisuje Zakon RS:
Zakon o preduzećima (Službeni glasnik Republike Srpske, br
24/98,62/02,66/02,38/03,97/04 i 34/06).
1. privredna društva: a) društvo kapitala (kompanija, korporacija, akcionarsko i
d.o.o.)
b) društvo lica (ortačko i komanditno).
2. Javna preduzeća
14. Definišite ortačko društvo
: društvo lica, može ga osnovati dva ili više lica,
osnovna djelatnost reguliše se ugovorom o osnivanju. Može biti javno ili tajno,
ortaci su ili poznati ili nisu poznati. Ulog nije propisan zakonom a za obeveze
društva neograničeno, slobodno odgovaraju njegovi članovi, cjelokupnom
imovinom društva ali i svojom ličnom imovinom.
15. Koja su prava ortaka:
Članska prava ortaka mogu biti upravljačka i imovinska.
Pravo na upravljanje i pravo na vođenje poslova
Pravo na dobit (na kraju godine, raspodjela dobiti ili gubitka, srazmjerno
učešću.
Pravo na povrat uloga
Pravo na obavještenje
Pravo na dio imovine po prestanku društva.
16. Kako član odgovara za obaveze ortačkog društva
: Za svoje obaveze
ortačko društvo odgovara cjelokupnom svojom imovinom, do prestanka člana
društva. Ortaci ortačkog društva odgovaraju solidarno za svoje obaveze društva
cjelokupnom svojom imovinom, ako sa poveriocima nije drugačije ugovoreno.
Onaj ortak koji samostalno izmiri dug ima pravo regresa od društva i ostalih
ortaka u proporciji udjela nad društvom. Prema našem zakonu povjerilac može
tražiti ispunjenje obaveze od društva, ortaka ili od svih istovremeno.
17. Koje su karakteristike komanditnog društva:
društvo lica,
osniva se
ugovorom dva ili više lica o obavljanju djelatnosti pod zajedničkom firmom. Od
njih najmanje jedno lice odgovara za obaveze društva solidarno i neograničeno
svojom imovinom za obaveze društva (komplementar), a najmanje jednočija je
obaveza ograničena na iznos ugovorenog uloga, (komanditor).Ima dvije vrste
članova: komanditor - ulagač kapitala i komplementar - angažuje sredstva
komanditora ali ga može isključiti iz poslovanja.
18. Objasni poziciju komplementara i. Komanditora:
Komanditori ima obavezu da u roku određenim ugovorom unesu ulog u
društvo. i time stiču članska prava koja se ograničavaju na učešće u ostvarenoj
dobiti ali nemaju pravo upravljanja. Imaju pravo kontrole poslovanja i
pregleda knjiga. Takođe snose rizik do visine uloga.
Komplementari mogu upravljati društvom i samo se njihovo ime može nalaziti
u firmi komanditnog društva. Ovo društvo može da prestane pokretanjem
stečajnog ili likvidacionog postupka na osnovu sudske odluke. Ali
komplementar i odgovara za obeveze prema povjeriocima.
19. DOO - Društvo sa ograničenom odgovornošću:
društvo kapitala, Osnivaju
pravna ili fizička lica radi sticanja dobiti. članovi ne odgovaraju za obaveze
društva osim u visini svoga uloga. Osnovna glavnica društva su ulozi osnivača.
Ovo društvo može osnovati i samo jedno lice. Društvo koje poslujući po realnom
principu a u svojstvu pravnog lica ostvaruje svoj cilj, profit. Njegova se glavnica
sastoji od uloga njegovih osnivača. Za svoje obaveze odgovara svojom
cjelokupnom imovinom. U slučaju da ne uspje odgovoriti obavezama pada pod
Svaki akcionar mora unijeti određeni ulog u društvo.
Akcionari mogu ulaziti u obligacione odnose sa društvom i sva međusobna
pitanja između akcionara i trgovinskog akcionarskog društva se regulišu
posebnim ugovorom.
Informisanje akcionara- svaki akcionar posebno kad ne učestvuje u
upravljanju ima pravo da bude informisan o poslovanmju trgovinskog
akcionarskog društva.
Obaveze akcionara su: obaveze upisa i uplata akcija, obaveze na dodatna
novčana davanja, obaveze akcionara da savjesno postupa i ne nanosi štetu
društvu
?Društvo prestaje;
zato štoje proteklo vrijeme, a društvo je osnovano na
određeno vrjeme, ako to odluči skupština društva, nepostojanjem prirodnih
uslova, u slučaju izvršene transformacije, stečajem ili likvidacijom.
25. Koja su prava akcionara
:
-Određena prava imovinske prirode:
lična , povjerilačka i specijalna.
-pravo na dividendu
-pravo na dio likvidatorne mase po izmirenju obaveza,
-pravo na prioritetnu kupovinu akcija.
Lična prava(da bude izabran u organe društva, da dobije glas u skupštini
društva, da vrši kontroli poslovanja društva, da postavlja pitanja i traži
odgovore, povjerilačka prava). Specijalna prava, jer ugovorom o osnivanju i
statutom društva nekom akcionaru se može dati pravo da ima veći broj glasova
bez obzira na visinu i vrijednost njegovih akcija, pravo na priporitetnu isplatu
prije ostalih akcionara, pravo na prioritetnu kupovinu novih akcija itd.
26. Kako Zakon o javnim preduzećima regulira svrhu osnivanja javnih
preduzeća:
Javna preduzeća su svaki ovlik organizacije čiji je predmet poslovanja od opšteg
interesa i koji se nalazi pod direktnom kontrolom vlasti, bilo ona centralna ili
lokalna, a čiji se proizvod i usluge slobodno kupuju ili prodaju po cijeni koja je
na neki način odgovarajuća troškovima.
Naš Zakon o preduzećima predviđa mogućnost da se za obavljanje javnih službi
daje koncesija ili da se djelatnost obavlja od strane preduzeća u privatnoj
svojini, bez obzira na svojinski osnov svog nastanka.
Ovo se vrši iz jednog
prostog razloga zato što su javne djelatnosti od opšteg interesa
sa kojima se
zadovoljavaju potrebe građana, te, u tom smislu mora se obezbjediti kontinuitet
tj. Neprekidno vršenje pojedinih privrednih usluga. Ako ga ne bi bilo došla bi u
