1. POJAM I PREDMET MEĐUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA

POJAM:

MPP je grana prava u kojoj se izučavaju pravila za regulisanje međunarodnih poslovnih odnosa
kojima se ostvaruje promet imovinskih vrednosti između subjekata koji pripadaju različitim
suverenitetima. Ove odnose uspostavljaju kroz konkretne

međunarodne poslovne transakcije

subjekti kojima je priznato svojstvo trgovca ili privrednika čija se središta nalaze na teritorijama
različitih država. Ukupnost odnosa koji nastaju prilikom zasnivanja i izvršavanja takvih
međunarodnih transakcija, može se označiti kao

međunarodno poslovanje.

Otuda se skup

pravnih i drugih pravila kojima je regulisano njihovo odvijanje, označava kao

međunarodno

poslovno pravo.

Najznačajniji deo međunarodnih poslovnih odnosa čine poslovi kojima se neposredno vrši

razmena imovinskih vrednosti prometom robe ili pružanjem usluga

. Pošto se ovi poslovi vrše

zaključivanjem i ispunjavanjem odgovarajućih ugovora, samim tim osnovnu sadržinu MPP-a čine

propisi koji regulišu različite vrste ugovora o međunarodnoj prodaji robe i ugovori o pružanju
usluga

. Neke usluge su samostalne i nezavisne od prodaje robe, a neke imaju funkciju lakšeg i

bržeg obavljanja prometa robe i njihovo pružanje može prethoditi zaključivanju ugovora o
prodaji ili pratiti njegovo izvršenje. Pružanje i jednih i drugih usluga u pravnom smislu
pretpostavlja postojanje posebnih pravnih poslova. Primeri poslova pružanja usluga: usluge
špedicije, međunarodnog prevoza, osiguranja, poslovi kreditiranja ili finansiranja, poslovi
osiguranja investicija, prenos prava intelektualne svojine. STO je usvojila opšta pravila prometa
usluga. Deo MPP-a u kome se izučavaju navedeni ugovori označava se kao

međunarodno

trgovinsko pravo

i čine njegov posebni deo. Posebnom delu prethodi opšti deo MPP-a koji čine

pravila kojima se regulišu subjekti i pravni položaj učesnika u međunarodnim transakcijama.
Pravila kojima se uređuju pitanja ko može biti učesnik u međunarodnim transakcijama i pod
kojim uslovima se odvija međunarodni promet robe i usluga, čini tkz statusni deo MPP-a i
označava se kao

međunarodno ekonomsko pravo.

PREDMET:

Uobičajeno je shvatanje da predmet svake grane prava čini onaj deo društvenih odnosa koji ona
normativno uređuje. Predmet MPP-a čine

međunarodni poslovni odnosi

, tj odnosi u

međunarodnoj razmeni robe i usluga.

Sadržinu međunarodnih poslovnih odnosa čine međunarodne poslovne transakcije koje su
uobličene u konkretnim pravnim poslovima. To su, pre svega,

pravni poslovi imovinskog

karaktera

čija povreda polači naknadu štete kao imovinsku sankciju (privatnopravni odnosi u

kojima ugovorne strane nastupaju na osnovu autonomije volje, čak i kada su nosioci javne vlasti

tj suvereniteta). Predmet MPP-a karakteriše “funkcionalna i suštinska veza sa kogentnim
režimom ekonomskih odnosa sa inostranstvom“, što podrazumeva obavezu subjekata da
prilikom zaključivanja i ispunjenja međunarodnih poslova poštuju prirodnopravne propise koji
čine ne samo domaći režim spoljne trgovine, već i pravila koja su prihvaćena u međunarodnoj
trgovini. Predmet nauke MPP-a čine pravna i druga pravila kojima su regulisani međunarodni
odnosi.

ODNOS MEĐUNARODNOG POSLOVNOG (PRIVREDNOG) PRAVA SA SRODNIM

DISCIPLINAMA

ODNOS PREMA:

1. GRANAMA UNUTRAŠNJEG PRAVA:

MPP i poslovno (privredno) pravo

– MPP se oslanja na domaće propise poslovnog prava

i to često jer se međunarodni ugovori i transakcije na kraju realizuju na teritorijama
konkretnih država. Takođe MPP mora poštovati određene domaće imperativne norme,
poput onih kojima se regulišu carine, devizno poslovanje...

MPP i obligaciono pravo

– između MPP-a i obligacionog prava sličnost se javlja u

posebnom delu MPP-a kod međunarodnog trgovinskog prava jer neke ugovore MPP-a
regulišu obligacione norme domaćeg prava

MPP i upravno pravo

– između MPP-a i upravnog prava sličnost se javlja u posebnom

delu MPP-a kod međunarodnog ekonomskog prava u polju koje ono reguliše

2. GRANAMA MEĐUNARODNOG PRAVA

MPP i međunarodno privatno pravo

– u odnosu između MPP-a i međunarodnog

privatnog prava postoje i sličnosti i razlike. Sličnosti su u predmetu (preklapa se) i
izvorima (zajednički izvori kako međunarodni, tako i unutrašnji). Razlike su u prirodi
normi kojima regulišu svoje oblasti. Kod privatnog je koliziona, a kod MPP-a obrnuta
situacija (dakle nije ***** već je više materijalna, kojom se nastoji direktno regulisanje
spornog odnosa)

MPP i međunarodno javno pravo

– mnogi teoretičari zapravo smatraju da je MPP

zapravo samo grana međunarodnog javnog prava zbog sličnosti u subjektima i izvorima

ISTORIJSKI RAZVOJ MEĐUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA

IZVORI IZ NACIONALNOG PRAVA

su propisi sadržani u zakonskim i podzakonskim aktima koje donosi država radi uređivanja
uslova za zasnivanje i ispunjavanje poslova MPP-a. Neki se primenjuju na subjekte koji posluju
na domaćem tržištu, dok drugi važe samo za subjekte koji stupaju u međunarodne poslovne
odnose. Pod njima se podrazumevaju i propisi drugih država koji se primenjuju kada su ih kao
merodavno pravo izabrale same strane ili kada na njihovu primenu upućuju pravila
međunarodnog privatnog prava. Mogu se podeliti prema predmetu regulisanja, poreklu i
sadržini i prema karakteru normi.

U podelu prema predmetu regulisanja spadaju pravna i druga pravila prema kojima je regulisan
položaj subjekata MPP-a (statusni propisi) i propisi kojima je određen pravni okvir za nastanak i
realizaciju međunarodnog pravnog odnosa (propisi o pravnom režimu spoljnotrgovinskog
poslovanja) na domaćoj teritoriji. Statusnim pravilima se određuju subjekti koji se mogu baviti
poslovima spoljnotrgovinskog prometa, kao i granice njihovih ovlašćenja. Normama o režimu
spoljnotrgovinskog poslovanja određuju se bliži usloi za obavljanje konkretnih poslova prometa
robe ili vršenja usluga sa inostranstvom. Ako se nacionalni propisi posmatraju sa stanovišta
tradicionalne podele na javno i privatno pravo, onda se njihove norme mogu podeliti na one
koje potiču iz javnog prava (upravnog i administrativnog) i norme iz privatnog prava. Ovi propisi
se razlikuju ne samo po poreklu normi već i po njihovoj obaveznosti. Po pravilu su javno pravni
propisi imperativne prirode (propisi koji sadrže norme kojima države regulišu uslove za
obavljanje međunarodnog ili spoljnotrgovinskog poslovanja), dok su propisi privatnog prava u
najvećem broju dispozitivne prirode (propisi čije norme potiču iz privatnopravnih grana prava.
Najveći deo ovih propisa odnosi se na regulisanje ugovornih odnosa).

IZVORI PRAVA MEĐUNARODNOG KARAKTERA

U opštem smislu u njih spadaju bilateralne i multilateralne konvencije donete od strane
zainteresovanih država prilikom regulisanja međusobnih odnosa, kao i akti u okviru
međunarodnih organizacija. Ovde spadaju i druga pravila ponašanja, koje su donele ili njihovu
primenu tolerišu ili sankcionišu države u međusobnim odnosima, tkz meko pravo (soft law). O
njima se može govoriti samo uslovno jer njihovo priznanje i primena zavise od priznanja i
dozvole nacionalnih nacionalnih državnih vlasti. Samo suverene države imaju **** pravo da
neki skup proglase i označe izvorom prava.

Mogu se podeliti prema predmetu regulisanja na one koji

regulišu pitanja iz međunarodnog

ekonomskog prava

(bilateralni i multilateralni sporazumi o makro uslovima za odvijanje

međunarodne trgovine, poput GATT-a, sporazumi o zaštiti stranih investicija, izbegavanju
dvostrukog oporezivanja, o uspostavljanju zone slobodne trgovine…) i one koji

regulišu pitanja

iz međunarodnog ugovornog prava

(ugovori o međunarodnoj prodaji robe, o prevozu, kao i

poslovi kreditiranja i finansiranja)

AUTONOMNI IZVORI MPP-A

Autonomnost (nezavisnost) ovih izvora proizilazi iz činjenice da ih stvaraju sami učesnici u
trgovačkom životu, nezavisno od zakonodavca u granicama autonomije volje koja im je
ostavljena nacionalnim propisima. Ako se ovi izvori primenjuju u okviru jedne države, onda čine

domaće autonomno pravo

. Ako se primenjuju u međunarodnim okvirima, između subjekata iz

više država, označavaju se kao

međunarodno autonomno pravo.

U ovoj oblasti koriste se različiti termini: neautoritativni izvori prava, transnacionalno trgovačko
pravo, pravo koje snagu dobija iz međunarodne trgovačke prakse, privatna legislativa, ili
savremeno

lex mercatoria.

Takođe se označavaju i kao autonomno privredno (poslovno) pravo

ili kao autonomno pravo trgovaca ili trgovine –lex mercatoria, s obzirom da se njima regulišu
ugovorni odnosi između privrednih subjekata ili trgovaca.

U autonomne izvore, ili lex mercatoria spadaju:

1. Opšti uslovi poslovanja i formularni ugovori
2. Model zakoni
3. Međunarodna kodifikovana praksa
4. Međunarodni običaji i poslovna praksa
5. Nacionalni običaji i poslovna praksa

PRAVO EU

Pravo koje se stvara u okviru EZ, naziva se komunitarno pravo. U okviru svog postojanja, EZ je
donela niz akata komunitarnog prava. U cilju njihovog sprovođenja države članice su donele
veliki broj implementirajućih propisa. Ovi propisi se dele na dve grupe:

primarne i sekundarne.

U primarne spadaju ugovori o osnivanju, opšta pravna načela, međunarodni sporazumi EZ,
sporazumi između država članica. Sekundarni izvori su niže pravne snage od primarnih, donose
ih organi EU (parlament, savet i komisija). U sekundarne izvore spadaju uredbe, uputstva,
odluke.

AUTONOMNI IZVORI PRAVA MPP (lex mercatoria)

Pod autonomnim izvorima međunarodnog poslovnog prava podrazumevaju se pravila koja ne
potiču od državnog zakonodavca, a primenjuju se na međunarodne trgovinske ugovore.

Primarnim izvorima se reguliše vertikalna i horizontalna podela vlasti. Ugovori o osnivanju
regulišu osnovna pitanja nastanka i rada zajednica , regulišu pitanja uspostavljanja zajedničkog
tržišta. Vođenje zajedničke trgovačke i poljoprivredne politike, kao i jedinstvene monetarne i
političke konkurencije. Sporazumi koje EZ zaključuje sa trećim državama i međunarodnim
organizacijama nazivamo međunarodnim sporazumima EZ. Za države nečlanice, od važnosti su
četiri vrste sporazuma:

Trgovinski sporazumi

– regulišu pitanja carina na robu, najznačajniji sporazum je o

osnivanju STO

Sporazum o saradnji

– regulišu trgovinske odnose i predviđaju finansijsku saradnju,

1980. godine Sporazum o saradnji EEZ i SFRJ.

Sporazum o pridruživanju

– za cilj imaju da u potpunosti osposobe državu za ulazak u

zajednicu

Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju

– regulišu odnose sa zemljama Zapadnog

Balkana, stabilizacija institucija trećih država

Sporazumi o eropskom privrednom prostoru

– 1985. godine EZ i EFTA

SEKUNDARNI:

Sekundarni izvori su niže pravne snage od primarnih, donose ih organi EU (parlament, savet, i
komisija). U sekundarne izvore spadaju:

Uredbe

– obavezuju u potpunosti i direktno se primenjuju u svim državama članicama

Uputstva

– pravni akti koji obavezuju države članice na koje su adresirani u pogledu cilja

koji treba ostvariti, ali je adresatima ostavljena sloboda da izaberu sredstva i oblik
njihovog sprovođenja u život (npr. implementacija)

Odluke

– pojedini administrativni akti, obavezuju samo one adresate koji su u njima

naznačeni, nakon što su im saopšteni. Odluke su obavezujuće, samim tim proizvode
direktno dejstvo za adresate

DIREKTNA PRIMENA I DIREKTNO DEJSTVO PRAVA EU

Kako zajednica ne raspolaže aparatom prinude, to se komunitarno pravo sprovodi tolerancijom
njegovih subjekata, a u slučaju povred, države su dužne da obezbede njegovo poštovanje i
sprovođenje prema pravilima unutrašnjeg prava.

Komunitarno pravo (pravo EU) nastaje iznad

države i predstavlja strano pravo, pa se primena njegovih normi u državama članicama ne
podrazumeva, već prethodno mora biti uneto ili prihvaćeno od nacionalnih pravnih poredaka.
Zavisno od vrste, komunitarni propis može biti ili posredno, putem implementacije ili
neposredno (direktno) prihvaćen.